دانشنامه جامع علوم انسانی

اوکر، یپ (ت.10 سپتامبر 1866، اوکر، دانمارک- و. 22 آوریل 1930، ینل) شاعر، رمان‌نویس و استاد برجسته ادبیات منطقه‌ای و ادبیات آگاهی اجتماعی دانمارک.

Aakjær \'ō-'ker\

اوکر در ناحیه کشاورزنشین یوتلانت بزرگ شد و بنابراین به‌خوبی به شرایط سخت کارگران زمین‌های زراعی آگاهی داشت. اولین رمان‌های وی عمدتاً به همین موضوع می‌پردازد. در جوانی برای تحصیل به کپنهاک رفت و ابتدا از راه نمونه‌خوانی و سپس روزنامه‌نگاری امرار معاش ‌کرد. داستان «بچه‌های خشم: کارگر روزمزد ساگا» (Vredens børn, et tyendes saga, 1904)، که مهم‌ترین رمان وی محسوب می‌شود، خواسته‌ای مؤکد برای بهبود وضع کشاورزان بود. این اثر مباحثی در میان مردم به راه ‌‌انداخت و موجب اصلاحات اندکی شد. امّا او به‌‌سبب اشعارش، به‌خصوص آنها که در مجموعه‌های: «مزرعه‌های رها شده» (Fri felt, 1905)، و «آوازهای چاودار» (Rugens sange, 1906) گردآوری شده، معروف است.

زینب مشتاقی

هارون، (دوران شکوفایی حدود قرن 14 ق.م) بنیاد‌گذار کهن و رئیس کشیشان یهودی که با برادرش موسی(ع) اسرائیلی‌ها را برای خروج از مصر سرپرستی کرد.

Aaron \'ar-ən\

تصویر فعلی هارون از چندین منبع حدیث و روایت برگرفته شده است. در تلمود و میدراش، او به‌عنوان شخصیت اصلی و مهم در کنار موسی دیده شده است. شکوفا شدن عصا یا چوب‌دستی‌اش، نشانه آن بود که وی برگزیده خدا برای منصب کاهن اعظم است. زینب مشتاقی

چوب‌دستی هارون، رمانی نوشته دی. اچ. لارنس، که در 1922 منتشر شد.

Aaron's Rod

لارنس میانِ قدرتی که معجزه‌‌آسا در عصای شکوفاشدة شخصیت توراتی، هارون، بازتاب یافته است و تأثیر نی‌نوازی قهرمان رمانش، آرن سیسون، مشابهتی ایجاد کرد. سیسون نی‌نوازی غیرحرفه‌ای است که در معدن زغال‌سنگ کار می‌کند. او همسر و زندگی فعلی‌اش را رها می‌کند تا به سفر برود و ماجراهای تازه‌ای را کشف و از راه نی‌نوازی امرار معاش ‌کند. در فلورانس ایتالیا، نی‌اش در خلال ناآرامی‌های سیاسی خرد می‌شود. زینب مشتاقی

ابّدون (فرشته نگهبان چاه ویل)، نام او در کتاب مکاشفات انجیل آمده است.

Abaddon \ə -'bad-ən\

جان میلتن در منظومه «بهشت بازیافته» (Paradise Regained) این اصطلاح را در معنی هاویه (یعنی، قعر ناپیدای جهنم) به‌کار برد. مرتضی عباسی

عباسیانیک، سایت فایک (ت. 23 نوامبر 1906، آداپازاری، امپراتوری عثمانی [اکنون در ترکیه] – و. 11 می 1954، استانبول) نویسنده داستان کوتاه و یکی از چهره‌های مطرح ادبیات نوین ترکیه.

Abasiyanik \'äb-ä-'sә-yän-әk\

او در قسطنطنیه (استانبول کنونی) و بورسا تحصیل، و از 1931 تا 1935 در فرانسه زندگی کرد. با بازگشت به ترکیه، به انتشار داستان‌های کوتاهش در Varlk («هستی»)، نشریه پیشرو و مهم کشور ترکیه، همت گمارد. داستان‌های عباسیانیک به سبکی نوشته می‌شد که پیش‌تر در ادبیات ترکیه سابقه نداشت. این داستان‌ها با وجود بی‌نظمی و نداشتن خط داستانیِ متعارف، گستره وسیعی از عواطف انسانی را در تک‌صحنه‌ای جذاب منتقل می‌کند. عباسیانیک در 1936 اولین مجموعه داستان کوتاهش را به نام «سماور» (Semaver) منتشر کرد. در ادامه «مرد بی‌فایده» (Lüzumsuz adam, 1948)، «شرکت» (Kumpanya, 1951)، و «ماری در کوه اَلم است» (Alemdağda var bir yilan, 1953) را چاپ کرد. او یک رمان تجربی نیز نوشت. مسعود امیرخانی

گروه آبه، جمعیت همکار و بی‌دوام نویسندگان و هنرمندان فرانسوی که آثار نو را ارتقا دادند و از 1906 تا 1907 در خانه‌ای به نام آبه، در حومه پاریس با هم زندگی می‌کردند.

Abbaye group \ä-'bā\

شارل ویلدراک و ژرژ دوئامل ازجمله نویسندگان این گروه بودند. این خانه مرکز فعالیت هنری بود و نویسندگان و هنرمندان دیگری ازجمله ژول رومن با گروه همکاری می‌کردند (اگرچه جزء ساکنین خانه نبودند). هنرمندان آبه با فروش کتاب‌هایی که در چاپخانه خود چاپ می‌کردند، امرار معاش می‌‌نمودند. یکی از آثار منتشرشده گروه «زندگی همداستان» (La Vie unanime, 1908) اثر فاخر رومن است. وضعیت گروه آبه در رمان دوئامل به ‌نام «صحرای بیور» (Dèsert de Bièvre, 1937 Le) روایت شده است. نیز نک UNANIMISME. زینب مشتاقی

اَبی، ادوارد (ت. 29 ژانویه 1927، هوم، پنسیلوانیا امریکا - و. 14 مارس 1989، اوراکل، آریزونا) نویسنده امریکایی که محل وقوع روایت آثارش بیشتر در جنوب غربی امریکا است که فلسفه انعطاف‌ناپذیر یک طرفدار حفظ محیط‌زیست را منعکس می‌کند.

Abbey \'ab-ē\

پدرش کشاورزی اهل پنسیلوانیا بود. او کارشناسی و کارشناسی ارشد خود را از دانشگاه نیومکزیکو در دهه 1950 گرفت. بعداً به‌عنوان جنگل‌بان و دیده‌بان آتش، در پارک ملی در ساوت‌وست مشغول به‌کار شد. محور تجربیات وی نگاهی بود که حضور انسان در محیط‌‌زیست را نشان می‌داد. اَبی آثار و بقایای فرهنگ‌های بومیان قدیمی امریکا و دست‌اندازی تمدن‌های مصرفی به محیط‌زیست را بررسی می‌کرد. کتاب «گنج بیابان» (Desert Solitaire, 1968) نگاهی عمیق به طبیعت وحشی، اعجاب‌انگیز و رعب‌آور جنوب شرقی یوتا و تجاوز انسان به آن است. این اثر با رمان «آزاردهندگان میمون‌ها» (The Monkey Wrench Gang, 1975)، که ماجراجویی‌های گروه چریکی طرفدار حفظ محیط‌زیست را نقل می‌کند، کتاب راهنمای جنبش حفظ محیط‌زیست شده است. لحن بدبینانه‌ای که در شیوه بیان اغلب نوشته‌های اَبی دیده می‌شود، با سبک نشاط‌انگیز نثر و بذله‌گویی مؤدبانه تلطیف می‌شود. دیگر آثار پرشمار او شامل «گاوچران شجاع» (The Brave Cowboy, 1958)، «صخره نرم» (Slickrock, 1971)، «جاده اَبی» (Abdey’s Road, 1979)، «پیشرفت یک احمق» (The Fool’s Progress, 1988) می‌شود. «زندگی ‌هیداک!» (Hayduke lives!)، که تکلمه‌ای برای آزاردهندگان میمون‌ها است، بعد از مرگش در 1990 منتشر شد. زینب مشتاقی

تئاتر اَبی، تئاتر دابلین که در 1904 تأسیس شد.

Abbey Theatre \'ab-ē\

این تئاتر از تئاتر ادبی ایرلند الهام گرفت که در 1899 ویلیام باتلر ییتس و ایزابلا اوگاستا معروف به لیدی گرگوری آن را بنا گذاشته بودند که وقف رواج تئاتر منظوم ایرلند شده بود. در 1902 تئاتر ادبی ایرلند، جای خود را به انجمن ملّی نمایش ایرلند داد که برای معرفی بازیگران ایرلندی در نمایش‌های ایرلندی تشکیل شده بود. در 1903 این انجمن به انجمن تئاتر ملی ایرلند تبدیل شد و تعدادی از چهره‌های مهم نوزایی ادبی ایرلند صمیمانه با آن همکاری داشتند. خیلی زود، کیفیت تولیدات آن تشخیص داده شد و در 1904 اَنی هورنیمن، بانویی انگلیسی که از دوستان ییتس بود، پول لازم را برای بازسازی تئاتر قدیمی خیابان اَبی در دوبلین و تبدیل آن به تئاتر اَبی تهیه کرد. اَبی در دسامبر 1904 با اجرای نمایش‌هایی از ییتس، لیدی گرگوری و جان میلینگتن سینگ (که در جایگاه کمک‌کارگردان به آن دو پیوست) بازگشایی شد. در 1924 اَبی اولین تئاتر در دنیای انگلیسی زبان بود که یارانه دولتی می‌گرفت. ظهور نمایش‌نامه‌نویس، شون اوکیسی، نیز باعث شدت یافتن علاقه مردم به این تئاتر شد. اگرچه اَبی مجموعه آثار نمایشی خود را در دهه‌های اخیر گسترش داده، اما همچنان با به روی صحنه بردن نمایش‌های ایرلندی به‌کار خود ادامه می‌دهد. زینب مشتاقی

اَبِت، جیکب (ت. 14 نوامبر 1803، هالوول، ایالت مین، امریکا- و. 31 اکتبر 1879، فارمینگتن، ایالت مین) کشیش، معلم و نویسنده امریکایی که به‌عنوان نویسنده کتاب کودکان مشهور است.

Abbott \'ab-ət\

او به کالج بودن رفت و در دانشکده الهیات اَندوور نیوتن درس خواند؛ سپس، در کالج امرست تدریس و در 1829 به بوستون نقل مکان کرد. در آنجا اولین مدیر دبیرستان دخترانه ماونت ‌ورنن شد که خود، آن را تأسیس کرده بود. ابت به‌تنهایی نویسنده 180 کتاب و نویسندة همکار و ویراستار 31 کتاب دیگر و به‌خصوص دوره 28 جلدی و آموزنده «رولو» (Rollo) بود. اگرچه امروزه این آثار بیشتر به‌سبب نشان دادن تصاویری از زندگی روستاییان امریکایی در قرن نوزدهم مشهورند، اما ابت آنها را برای سرگرم کردن، تهذیب، ساختن فکر و اندیشه کودکان و کمک به آنها برای فراگیری خواندن نوشته بود. وی همچنین 22 جلد سرگذشت و قصه‌های خود‌‌‌‌‌نگاشت و «داستان‌های فرانکونیا» (Franconia Stories) را در ده جلد نوشت. زینب مشتاقی

عبدالحق حامد طرحان نک TARHAN

Tarhan Abdülhak Hamid

عبدالله، محمد سعید (ت. 25 آوریل 1918، زنگبار، تانزانیا) رمان‌نویس تانزانیایی که همه او را پدر ادبیات عامیانه در زبان سواحیلی می‌دانند.

Abdulla \ab-'dəl-ə\

بعد از اتمام تحصیل رسمی، عبدالله با سمت بازرس در وزارت سلامت مستعمره مشغول به‌کار شد. ده سال بعد به روزنامه‌نگاری گرایش یافت و در 1948 ویراستار و سردبیر روزنامه Zanzibari شد. دهه بعدِ آن نیز در مقام دستیار سردبیر، در چندین مجله خدمت کرد. اولین موفقیت عبدالله وقتی رخ داد که رمان «زیارتگاه نیاکان» (Mzimu wa Watu wa Kale) او برنده جایزه شد. این قصه در 1960 به‌صورت یک رمان منتشر شد. در این اثر، عبدالله به معرفی قهرمان داستان خود، بوانامسا، که کارآگاه است، و نیز دیگر شخصیت‌های این رمان می‌پردازد که اکثر آنها در آثار بعدی وی نیز حضور دارند. «چاه گینینجی»
(Kisima cha Giningi, 1968)، «در دنیا کسانی هستند» (Duniani Kuna Watu, 1973)، «راز صِفر» (Siri ya Sifuri, 1974)، «یک زن، سه شوهر» (Mke Mmoja Waume Watatu, 1975)، و «فرزند شیطان بزرگ می‌شود» (Mwana wa Yungi Hulewa, 1976) از دیگر آثار او هستند. زینب مشتاقی

عبدالله بن عبدالقدیر، (ت. 1796، مالاکا، مالایا- و. 1854، جده، واقع در عربستان عثمانی [امروزه عربستان سعودی]) نویسنده مالایایی که با به‌کارگیری رئالیسم در آثار خود، منشأ تحول در ادبیات مالایایی شد.

Abdullah bin Abdul Kadir \ab-'dəl-ə-bin-'ab-del-'kä-dir\

او، که دورگه‌ای از نژادهای عرب (یمنی) و تامیل بود و در فرهنگ اسلامی- مالایایی رشد و نمو یافته بود، در شهر مالاکا بزرگ شد که در آن زمان به‌تازگی به مستعمره بریتانیا تبدیل شده بود. وی بیشتر عمر خود را صرف ترجمه همزمان مالایایی برای غربیان و بالعکس کرد. عبدالله در جوانی به‌واسطه تدریس مالایایی به سربازان هندی ساکن در دژ نظامی انگلیسی‌ها در مالاکا (و بعدها تدریس به مبلّغان، تجار و مقامات رسمی امریکایی و بریتانیایی) به‌ لقب منشی یا معلم مشهور شد و به‌سرعت به‌عنوان عنصر نقش‌آفرین لاینفکی در مناطق جدیدالسکنه استریت شناخته شد. او از 1815 شغل کاتبی سر استمفورد رفلز را داشت و همزمان، به ترجمه متون مقدس و سایر متون به‌ زبان مالایایی برای انجمن مبلّغان مذهبی لندن در مالاکا می‌پرداخت. «حکایات عبدالله» (Hikayat Abdullah, 1849) زندگی‌نامة خودنگاشت وی است که به چندین زبان برگردانده شده است. این اثر، علاوه‌‌بر روایت کردن سرگذشت وی و توصیف شرایط زمان حیات او به‌لحاظ اینکه با سبک متعارف ادبی آن زمان بسیار تفاوت دارد، مورد پسند و توجه قرار گرفته است. این اثر برخلاف سایر آثار ادبی آن زمان که از سبکی غامض و فخیم بهره می‌بردند، با سبکی زنده و محاوره‌ای به توصیف رویدادها و انسان‌ها می‌پردازد و از تازگی و بداهت بهره‌مند است که تا آن زمان شناخته نبود. محمدعلی سلمانی ‌ندوشن

اِی‌بی‌سی‌دَریوس، ]لاتین قدیم، به‌ترتیب حروف الفبا براساس اسامی حروف اِی، بی، سی، دی[ نوعی شعر موشح که در آن، اولین حرف از هر سطر از شعر یا اولین حرف از اولین کلمه از هر قطعه و بند شعر حروف الفبا، به‌ترتیب، تنظیم می‌شود.

abecedarius \'ā-bē-sē-'dar-ē-əs\

نمونه‌هایی از این نوع اشعار را می‌توان بیشتر در مزامیر داوود (به عبری) دید، مانند مزامیر 25 و 34، که در آنجا در بندهای پی‌درپی حروف الفبای عبری به‌ترتیب، ردیف شده‌اند. زینب مشتاقی

آبه، کوبو، نام مستعارِ آبه کیمیفوسا (ت. 7 مارس 1924، توکیو، ژاپن- و. 22 ژانویه 1993، توکیو) رمان‌نویس و نمایش‌نامه‌نویس ژاپنی که به‌سبب روش پیشرو و به‌کارگیری شخصیت‌های حیوانی و موقعیت‌پردازی‌های دور از ذهن در توصیف تنهایی انسان شهرت دارد.

Abe \'äb-ā\

از میان مهم‌ترین رمان‌های وی می‌توان به این موارد اشاره کرد: «زنی در تپه‌های شنی» (Suna no onna, 1962)، «بین عصرهای یخبندان 4» (Daiyon kampyōki, 1959)، «روی دیگری» (Tanin no kao, 1964)، «نقشه مخدوش» (Moetsukita chizu, 1967)، «مشت‌زن» (Hako otoko, 1973)، و «قرار مخفی» (Mikkai, 1977). از میان انبوه نمایش‌نامه‌های نوشته شده وی که موفقیت در خور توجه او را در ژاپن تأیید ‌کرد، «دوستان» (Tomodachi, 1967) و چند نمایش‌نامه دیگر است که به زبان انگلیسی به‌روی صحنه رفته است. وی سالن نمایش خویش را در توکیو مدیریت می‌کرد. محمدعلی سلمانی‌ ندوشن

هابیل، در کتاب مقدس عهد عتیق، پسر دوم آدم و حوا که به‌دست برادر بزرگ‌ترش قابیل مثله می‌شود (سفر پیدایش 16-4:1).

Abel \ā-bəl\

مطابق با سفر پیدایش، هابیل که چوپان است اولین گوسفندی را که در گله‌اش به ‌دنیا می‌آید به خداوند تقدیم و برای او قربانی می‌کند. خداوند قربانی‌ هابیل را می‌پذیرد، اما پیشکش قابیل را در خور خویش نمی‌یابد. قابیل از شدت حسادت، هابیل را به قتل می‌رساند. قابیل به‌‌علت ریختن خون برادر بی‌گناهش، مورد لعن و نفرین واقع و سپس فراری و آواره می‌شود. قابیل و هابیل به‌عنوان شخصیت‌های داستانی به عناوین مختلف در آثار ادبی متعدد ظاهر شده‌اند که شامل آثار سمیوئل تیلر کولریج، لرد بایرن، ویلیام بلیک، میگوئل دو اونامونو و جان استاین‌بک است. زینب مشتاقی

آبلار، پیتر، پیئر آبلار (Abélard) یا پیئر آبلار (Abailard) نیز نامیده می‌شود، از نام لاتین پتروس بایلادوس یا پتروس آبئیلاردوس گرفته شده (ت. 1079، لوپاله، نزدیک نانت، واقع در بریتانی [امروزه در فرانسه] - و. 21 آوریل 1142، کشیش‌نشین سن مارسل)، نزدیک شالون سور سون، بورگوندی [امروزه در فرانسه]) فیلسوف و عالم فرانسوی که در دنیای ادبیات به‌واسطه اشعارش و نیز روابط نامشروع با الوئیز شهرت یافته است.

Abelard \a-bā-'lar, Angl 'ab-ә-'lärd\

وی، که در مقام معلم خصوصی الوئیز تیزهوش به استخدام درآمد، مسحور عشق او شد. حاصل این عشق نامشروع، فرزندی بود که باعث شد آن دو مخفیانه ازدواج کنند، اما خویشاوندان خشمگین الوئیز، آبلار را اخته کردند و از آن پس، آن دو زندگی مذهبی متفاوتی را در پیش گرفتند. پس از آنکه الوئیز، راهبه‌نشین خود را با نام پاراکله بنیاد‌گذاری کرد، آبلار به ‌‌سمت کشیش اعظم آن انتخاب شد و برای آن جامعه، قوانینی وضع کرده، به توجیه روش زندگی راهبه‌ها پرداخت. یکی از مواردی که وی در این زمینه مورد تأکید قرار داد، فضیلت مطالعه ادبیات به‌وسیلة راهبه‌ها بود. در اوایل دهه 1130، الوئیز و آبلار مجموعه‌ای از نامه‌های عاشقانه و مکاتبات مذهبی خود را به طبع رساندند. در سه عنوان از اصیل‌ترین آثار ادبی آبلار موضوع رابطه وی با الوئیز به‌عنوان موضوع اصلی اثر به‌کار گرفته شده است. برای مثال در «مدیحه ارواح» (Hymnarius Paraclitensis) وی شش نفرین و ورد مربوط به گناه و عذاب را بر زبان شخصیت‌های انجیلی می‌نشاند. در میان آثار وی در زمینه فلسفه کتاب «آری و نه» (Sic et non, 1136) برجسته‌ترین اثر محسوب می‌شود. در «داستان بیچارگی من» (Historia calamitatum, 1136) به ‌روایت رابطة نامشروع خویش با الوئیز و نتایجی که براعتقادات مذهبی وی داشته است می‌پردازد. محمدعلی سلمانی ندوشن

اِیب لینکن در ایلینوی، نمایشی در 12 پرده، اثر رابرت ای. شروود، که در 1938 به روی صحنه رفت و در 1939 در قالب کتاب منتشر شد.

Abe Lincoln in Illinois \'āb-'liŋ-kən…'il-ə-'noi, 'noiz\

این نمایش، که در 1939 برنده جایزه پولیتزر شد، درباره زندگی و شغل لینکن است- از اولین روزهای ناموفقی که در سِمَت رئیس پست در منطقه نیوسیلم ایلینوی کار می‌کرد تا زمان اولین اقدام موفقش برای ورود به عرصه سیاست‌ محلی، رابطه‌اش با مری تاد و مناظره‌هایش با استیون داگلس و در نهایت انتخابش به ریاست جمهوری و عزیمت قریب‌الوقوع به واشنگتن دی. سی. در 30 سال بعد. زینب مشتاقی

آبل، کلد (ت. 25 آگوست 1901، ریبه، دانمارک - و. 5 مارس 1961، کپنهاگ) نمایش‌نامه‌نویس و منتقد اجتماعی دانمارکی که با دو نمایش‌نامة «ملودی گم‌شده» (اقتباس انگلیسی،Melodien der blev væk, 1935 ) و «انا سوفی هدویگ» (Anna Sophie Hedvig, 1939) در خارج از دانمارک معروف است.

Abell \'ab-əl, 'ab\

نمایش‌نامة دوم از کاربرد زور از سوی متصدیان علیه ظالمین دفاع می‌کند. آبل علوم سیاسی خواند، ‌اما بعد از آن در پاریس به‌عنوان طراح صحنه کار کرد. او سپس غیرمتعارف‌ترین مرد صحنة تئأتر در دانمارک شد. هم به‌عنوان یک نمایش‌نامه‌نویس خلاق و هم به‌عنوان طراح صحنه‌ای که استفادة کاملی از ابزار فنی تئاتری می‌کرد تا به جلوه‌های صحنة جدید و چشم‌گیری دست یابد. نمونه این موارد را می‌توان در «روزهایی روی ابر» (Daga paa en Sky, 1947)، و «فریاد» (Skrige, 1961) مشاهده کرد. زینب مشتاقی

آبِنتویئرومان، [واژه‌ای آلمانی، از نظر لغوی، رمان ماجرایی] گونه آلمانی رمان مقامه‌وار.

Abenteuerroman \'ä-ben-'toi- ər-'rō-'män\

آبنتویئرومان نوعی رمان است که در آن، جنبه‌های سرگرم‌کننده ماجراهای قهرمان داستان روایت می‌شود و درعین‌حال نیم‌نگاهی هم به موضوعات جدی‌تر در آن وجود دارد. نمونه‌ای از این آثار را می‌توان داستان قرن هفدهمی «ماجراهای سیمپلیکیسیموس» (Der Abentheurliche Simplicissimus) نوشته ﻫ. ی. ک. فون گریملسهاوزن دانست. قس BILDUNGSROMAN. محمدعلی سلمانی ندوشن

اَبرکرامبی، لَسِلز (ت. 9 ژانویه 1881، اشتن، واقع در مِرزی، چشر، انگلستان- و. 27 اکتبر 1938، لندن) شاعر و منتقد شعر عصر جورج.

Abercrombie \'ab-ər-'krəm-bē\

ابرکرامبی در کالج مَلوِرن، ووسترشر و همچنین کالج اوئینز منچستر تحصیل کرد؛ سپس روزنامه‌نگار شد و به سرودن شعر پرداخت. اولین کتابش «میان پرده‌ها و اشعار»
(1908 Interludes and Poems,) بود و به ‌دنبال آن «مری و تمشک جنگلی» (Mary and the Bramble, 1910)، شعری دراماتیک (دبورا) به نام «مظاهر عشق» (Emblems of Love, 1912)، و اثری منثور با عنوان «گفت‌وگوهای نظری» (Speculative Dialogues, 1913) منتشر شد. اینها با قدرت تغزلی، روشن‌بینی، عشق و علاقه به زیبایی طبیعی و عرفان همراه‌اند. ابرکرامبی همچنین اشعاری را به سبک شعر عصر جورج سرود. بعد از جنگ جهانی اول به ‌‌سمت اولین مدرس شعر در دانشگاه لیورپول منصوب شد. آثار وی در حوزة نقد شامل «مقاله‌ای در زمینه نظریه هنر» (An Essay Towards a Theory of Art, 1922) و «موسیقی و معنای شعر» (Poetry, Its Music and Meaning, 1932) است. زینب مشتاقی

ابیگیانه‌شاکونتله، نمایشی که کالیداسه حدود قرن پنجم بعد از میلاد تألیف کرده و برجسته‌ترین اثر ادبی هندوستان در همة ادوار محسوب می‌شود.

Abhijñānaśakuntala \ə-'bi-'gyä-nə-'shä-kün-'təl-ə\

این نمایش براساس افسانه‌ای نوشته شده که اغوا شدن شاکونتله، زن زیبارو، از پادشاه دوسیانتا و سپس طرد او و فرزندش و بعد دور هم جمع شدن مجدد آنها در بهشت را روایت می‌کند. این افسانة حماسی، مهم است زیرا بچه‌ای که ‌به‌ دنیا می‌آید بهاراتا است که نام نیای بزرگ ملت هند است. کالیداسه داستان را به‌صورت غزل روستایی عشقی روایت می‌کند که شخصیت‌های آن آرمانی اشرافی، ناب و دست‌نخورده را ارائه می‌دهند: دختر، احساساتی، عاطفی، فداکار، کمی پرجنب‌وجوش اما خلق شده برای اینکه با لطافت‌های طبیعی زندگی کند و پادشاه، اولین خادم دِهَرما (قانون دینی و اجتماعی و وظایف)، حامی نظم اجتماعی، قهرمان مصمم اما حساس و کسی که به‌سبب عشق گذشته‌اش در رنج است. طرح و شخصیت‌های داستان به‌علت تغییرات ایجادشده از سوی کالیداسه باورپذیر شده‌ و در داستان ظاهر گشته‌اند: دوسیانتا، مسؤول جدا شدن عاشق‌ها از یکدیگر نیست، او فقط با توهم و خیال به‌واسطه لعن و نفرین از سوی یک پیشگو کار می‌کند. همانند سایر آثار کالیداسه، زیبایی طبیعت با زیبایی و ظرافت دقیق استعاره توصیف شده است. زینب مشتاقی

اَبیش، والتر (ت. 24 دسامبر 1931، وین، اتریش) نویسنده امریکایی رمان‌ها و داستان‌های کوتاه تجربی که خود زبان را به‌عنوان سوژه قصه‌هایش به استخدام متن درمی‌آورد.

Abish \'ab-ish\

اَبیش دوران کودکی‌اش را در شانگهای چین گذراند، جایی‌که خانواده‌اش از اروپای تحت اشغال نازی به آنجا پناه برده بودند. در 1949 به اسرائیل رفتند. او در آنجا، در ارتش خدمت کرد و به‌شدت به معماری و نویسندگی علاقه‌مند شد. در 1957 به ایالات متحده عزیمت کرد و در 1960 تبعة آنجا شد. او از 1975 در چندین دانشکده و دانشگاه شرق ایالات متحده تدریس کرد. در «افریقای الفبایی» (Alphabetical Africa, 1974) اولین فصل از 52 فصل کتاب (دو تا 26 تا) تنها دربردارنده کلماتی است که با حرف A شروع شده‌اند؛ فصل دوم، کلماتی که با حرف B شروع می‌شوند، اضافه می‌شود و همین‌طور به‌ترتیب حروف الفبا جلو می‌رود و دوباره برمی‌گردد. «تقابل اذهان» (Minds Meet, 1975) مجموعه داستان کوتاهی است که در آن، زبان به‌جای آنکه اطلاعات خاصی را منتقل کند، به‌صورت نمادین مورد استفاده قرار می‌گیرد. «در آینده کامل» (In the Future Perfect, 1977) چند داستان کوتاه تجربی را ترسیم می‌کند که در آن، کلمات به‌گونه‌ای نامعمول در کنار هم قرار می‌گیرند. «آلمان چطور است» (Wie Deutsch ist es, 1980)، که آن ‌را بهترین اثر ابیش می‌دانند، رمانی چندلایه درباره آلمان پس از جنگ و گذشته‌اش است. مجموعه شعر «محل دوئل» (Duel Site, 1970)؛ چند روایت با نام «99: معنای جدید» (99: The New Meaning, 1990)؛ و رُمان «تب کسوف» (Eclipse Fever, 1993) از دیگر آثار اوست. مسعود امیرخانی

اَب اووُو، عبارتی لاتینی که از نظر لغوی به معنی «از تخم» است و به تلاش شاعر برای شروع روایت شعر از ابتدایی‌ترین لحظه ممکن در رخداد حوادث آن اشاره دارد.

ab ovo \ab-'ō-vō\

هوراس، شاعر و منتقد لاتین، به نشانة تأیید در «فن شعر» (Ars poetica) اظهار می‌کند که هومر داستان جنگ تروا را با توصیف تخم دوقلویی که هلن از درون آن متولد شد، شروع نمی‌کند. قس IN MEDIAS RES مسعود امیرخانی

اِبوتسو، [ایتالیایی]

abozzo \ə-'bot-sō\

طرح یا پیش‌نویس ابتدایی (مثلاً طرح ابتدایی یک شعر). مسعود امیرخانی

ابراهیم یا آوراهام، ایبرم یا آورام نیز گفته می‌شود (شکوفایی اوایل هزاره دوم ق.م) اولین پیامبر یهودی و چهره محبوب دین یهود، مسیح و اسلام.

Abraham \'ā-brə-'ham\ or Avraham \'äv-rə-'häm\

براساس کتاب مقدس سفر پیدایش، ابراهیم زادگاهش شهر اور واقع در بین‌النهرین را ترک کرد تا به دستور خدا، در سرزمینی نامعین، که بعدها کنعان نامیده شد، کشوری جدید را بنیاد ‌گذارد. او بی‌هیچ پرسشی، فرمان الهی را اطاعت کرد چرا که حق، مکررا ًبه او وعده‌ داده بود که ذریه او این سرزمین را به ارث خواهند برد. ابراهیم در آثار ادبی بعدی شامل «پیرز پلومن» (Piers Plowman) و در بسیاری از نمایش‌های دینی قرون وسطا و نیز در «فرشته سنگی» (The Stone Angel) اثر مارگرت لارنس در بین شخصیت‌ها حضور دارد. زینب مشتاقی

آورائام نکIBN EZRA

Abraham ben Meir ibn Ezra

ایبرهم لینکن: سال‌های جنگ، زندگی‌نامه‌ای چهارجلدی نوشته کارل سَندبِرگ، که در 1939 منتشر شد.

Abraham Lincoln: The War Years \'ā-brә-'ham- liη-kәn\

این اثر جایزه پولیتزر 1940 را در بخش تاریخ دریافت کرد. سندبرگ، پس از موفقیت زندگی‌نامه «ایبرهم لینکن: سال‌های چمنزار» (Abraham Lincoln: The Prairie Years) در 1926، به زندگی لینکن پس از 1861 روی آورد و برای تحقیق و نگارش آن، یازده سال تلاش کرد. این زندگی‌نامه هم به‌علت سبک ژورنالیستی نویسنده و هم به‌‌سبب ستایش سفت‌وسخت نویسنده از سیاست اصلاحات لیبرال فرنکلین دی. روزولت معروف است. سندبرگ معتقد بود هر دو رئیس‌جمهور، بیانگر صدای مردم امریکا بودند. این زندگی‌نامه از جنبه‌های بسیاری اعتقاد او را به نحوه عمل دموکراسی از طریق حکم‌رانی یک رهبر دلسوز و استثنایی نشان می‌دهد. مسعود امیرخانی

ایبرهمز، پیتر (هنری)، (ت. 19 مارس 1919، وردِدراپ، نزدیک ژوهانسبورگ، افریقای جنوبی) نویسنده وطن‌پرست تبعیدی افریقای جنوبی که به‌علت بیان فصیح و بلیغ تلاش‌های رنگین‌پوستان هم‌وطنش برای دستیابی به عزت و نیز قدرت بیان، بسیار مورد تحسین است.

Abrahams \'ā-brә-'hamz\

ایبرهمز افریقای جنوبی را در بیست سالگی ترک کرد، ابتدا در بریتانیا و سپس در جامائیکا ساکن شد. وی به سمت سردبیری نشریه West Indian Economist منصوب شد و مسؤولیت شبکه رادیویی خبر با عنوان خبر «وست ایندین» را تا 1964 به‌عهده داشت که از آن پس، خود را به‌صورت تمام‌وقت وقف کار نویسندگی کرد. هرچند وی از 1956 در جامائیکا زندگی می‌کرد، اما حال‌وهوای اغلب آثار وی، در تجربیات دوران حیات او در افریقای جنوبی ریشه داشت. در یکی از نخستین آثار خود با عنوان «پسرک معدن‌چی» (Mine Boy, 1946) از پسری روستایی می‌گوید که دست سرنوشت وی را به شهری صنعتی در افریقای جنوی کوچانده که فرهنگی بیگانه و سلطه‌گر بر آن حاکم است. اثر دیگری از وی که به‌لحاظ محتوا، بخشی از آن مبتنی‌بر زندگی خود نویسنده است، به موضوع تقلّایش برای حیات در مناطق فقیرنشین شهر ژوهانسبورگ می‌پردازد؛ عنوان این اثر «فریاد کن آزادی: خاطراتی از افریقا» (Tell Freedom: Memories of Africa, 1954) است که در 1970 با بازنگری به ‌چاپ مجدد رسید. رمان دیگری از وی با عنوان «مسیر تندر» (The Path of Thunder, 1948)، که به زبان‌های بسیاری ترجمه شد، به تصویر زندگی عاشق و معشوقی غیر هم‌نژاد می‌پردازد که زیر سایه سنگین تفکیک نژادی به عشق‌بازی می‌پردازند. «شکست مذبوحانه» (Wild Conquest, 1950) به روایت کوچ اجباری سیاهان به سمت شمال می‌پردازد و «شبی خودمانی» (A Night of Their Own, 1965) زندگی خطرناک هندی‌تباران در افریقای جنوبی را روایت می‌کند. سایر آثار ایبرهمز «تاج گلی برای یودامو» (A Wreath for Udomo, 1956/ چاپ مجدد آن در 1971 با تغییراتی انجام شد)، «اکنون این جزیره» (This Island Now, 1966 / در 1971 با تغییراتی تجدید چاپ شد)، و «چشم‌اندازی از کویابا» (The View from Coyaba, 1985) نام دارند. محمدعلی سلمانی ندوشن

ابرامف، فیودور (الکساندروویچ) (ت. 29 فوریه 1920، ورکولا، روسیه بلشویک، اتحاد جماهیر شوروی - و. 14 می 1983، لنینگراد [سنت‌پترزبورگ]) نویسنده، منتقد ادبی و عضو فرهنگستان روسیه که آثارش بر مشکلات و تبعیضی که کشاورزان روسی با آن روبه‌رو بودند، تکیه می‌کرد.

Abramov \'ə-'bra-məf\

ابرامف، که از نسل کشاورزان بود، در دانشگاه دولتی لنینگراد تحصیل ‌کرد و به‌‌علت گذراندن خدمت سربازی در جنگ جهانی دوم، تحصیل خود را ناتمام گذاشت. در 1951 از دانشگاه فارغ‌التحصیل و سپس تا 1960 در آنجا به تدریس مشغول شد. در این زمان، او نویسنده‌ای تمام‌وقت شده بود. مقاله‌اش به نام «مردم روستای کالخوز در نثر پس از جنگ» (Lyudi kolkhoznoy derevni v poslevoyennoy proze, 1954)، که به مخالفت با مقامات می‌پرداخت، تصویر زندگی روستایی در نظام کمونیستی را ترسیم می‌کرد، و ازسوی اتحادیه نویسندگان محکوم شد. در مقاله بعدی، که موجب اخراج او از کادر سردبیری روزنامه Neva شد، ابرامف لغو قانونی را درخواست کرد که کشاورزان را از داشتن گذرنامه مسافرت‌های داخلی محروم می‌کرد؛ او همچنین از تخصیص سهم‌ بیشتر سود کار کشاورزان به خود آنها حمایت کرد. اولین رمان او «برادران و خواهران» (Bratya i syostri, 1958) به محرومیت‌ها و زندگی سخت روستاییان شمال روسیه در طی جنگ جهانی دوم می‌پردازد. دو اثر بلند دیگر او «دو زمستان و سه تابستان» (Dve zimy i tri leta, 1968) و «راه و چهارراه» (Puti-pereputya, 1973) نام دارند. داستان بلند وی از زندگی روستایی تحت عنوان «پریاسلینز» (Pryasliny, 1974) گرد‌آوری شده و چهارمین و آخرین رمان او «خانه» (Dom, 1978) نام دارد. زینب مشتاقی

ایبرمز، اِم. ایچ. نام کامل او مایر هاوئِرد (ت. 23 جولای 1912، لانگ بِرَنچ، نیوجرسی، ایالات متحده) منتقد ادبی امریکایی که به‌سبب پژوهش درباره دوره رمانتیک در ادبیات انگلیسی معروف است.

Abrams \'ā -brәmz\

ایبرمز پس از فارغ‌التحصیلی از هاروارد در 1934 و پیش از بازگشت به دانشگاه محل تحصیلش برای اخذ مدرک کارشناسی ارشد و دکتری به‌ مدت یک سال در دانشگاه کیمبریج درس خواند. در 1945 به دانشکده کورنِل ایتاکای نیویورک پیوست و در 1983 استاد ممتاز شد. ایبرمز اولین کتابش «شیر بهشت: تأثیرات پندار افیون بر آثار دکوئینسی، کِرَب، فرانسیس تامپسن، و کولریج» (The Milk of Paradise: The Effects of Opium Visions on the Works of De Quincey, Crabbe, Francis Thompson, and Coleridge, 1934) را زمانی‌که دانشجوی کارشناسی بود نوشت. با دومین اثرش «آینه و چراغ: نظریه رمانتیسم و سنت نقد» (The Mirror and the Lamp: Romantic Theory and the Critical Tradition, 1953) به خیل نظریه‌پردازان ادبیات رمانتیک پیوست. عنوان این کتاب، دلالت بر دو استعاره دارد که ایبرمز بدین‌وسیله، قرن هجدهم و نوزدهم را به‌ترتیب توصیف می‌کند؛ اولی به مانند انعکاسی خشک و عقلانی از واقعیت بیرونی و دومی مانند نوری که هنرمندان بر جهان‌های درونی و بیرونی‌شان می‌تابانند؛ اثر بعدی او «ماوراءالطبیعه‌گرایی طبیعی» (Natural Supernaturalism, 1971) دامنه دسترسی گسترده‌تری از حساسیت رمانتیسم، از جمله مفاهیم دینی و تأثیر آن بر ادبیات نوین را مورد پژوهش قرار می‌دهد. مقالات انتقادی او در «نسیم موافق» (The Correspondent Breeze, 1984)، و «کارها را با متن انجام دادن» (Doing Things with Texts, 1989) گردآوری شدند. مسعود امیرخانی

آبرانتس نک JUNOT

Abrantès

نسخه ملخَّص

abridged edition

نسخه‌ای از اثر اصلی که با حذف کلمات، با التزام به حفظ و لطمه نخوردن به معنای اصلی، کوتاه یا خلاصه شده باشد. وقتی تلخیص با هدف ممیزی صورت گیرد، از آن با عنوان پاک‌سازی یاد می‌شود. نک BOWDLERIZE زینب مشتاقی

ابسالوم، (دوران شکوفایی 1020 ق.م، فلسطین) سوّمین پسر و فرزند محبوب داوود، پادشاه اسرائیل و یهود.

Absalom \'ab-sə-ləm\

تصویری که از ابسالوم در فصل دوم کتاب سمیوئل صفحات (19-13) ارائه می‌شود، این‌گونه القا می‌کند که وی به‌‌لحاظ جذابیت فردی، گستاخی قانون‌شکنانه و سرنوشت غم‌انگیزش، همان آلکیبیادس در عهد عتیق است. از او به‌عنوان قاتل برادر ناتنی‌اش اَمنون- پسر ارشد داوود که به خواهر ناتنی‌اش، تیمر(تامار)، تجاوز کرد- یاد شده است. به‌علت این کار، او تبعید شد، امّا بالأخره با میانجی‌گری ایوب، دوباره مورد توجه واقع شد و از تبعید رهایی یافت. وقتی بعدها بر سر جانشینی داوود بی‌‌ثباتی‌‌هایی رخ داد، وی دست به شورش زد و سرانجام ایوب او را کشت. آثار ادبی متأخری که جنبه‌های زندگی ابسلم را توصیف می‌کند «ابسلم و اکیتُفِل» (Absalom and Achitophel) اثر جان درایدن و «گریه کن، سرزمین محبوب» (Cry, the Beloved Country) اثر اَلن پِیتُن هستند. زینب مشتاقی

ابسلم، ابسلم! (ابشالوم، ابشالوم!)، رمانی از ویلیام فاکنر، که در 1936 منتشر شد.

Absalom, Absalom!

روایت اصلی که در می‌سی‌سی‌پیِ قرن نوزدهم رخ می‌دهد، تلاش‌های تامس ساتپن را بازگو می‌کند که با برپایی و تحکیم یک امپراتوری برده‌داری به ‌نام «صد ساتپن» در مرز، سعی دارد اصل و نسب دودمانش را ارتقاء دهد. عقیده افراطی ساتپن درباره برتری نژادی، نزدیک‌ترین روابط او را تضعیف می‌کند و باعث سقوطش می‌شود. کشتزار او در پایان رمان ویران می‌شود و تنها وارث زندة او نوه‌ای دورگه و کندذهن است. داستان دیگری که دربرگیرندة این داستان اسطوره‌ای است، کوشش دهه‌های بعد جوانی اهل می‌سی‌سی‌پی به نام کوئنتین کامپسن در هاروارد (نوه یکی از آشنایان ساتپن) است. او می‌خواهد با اشارات ضمنی داستان با منطقه بومی خود کنار بیاید. این کتاب، که به‌سبب سبک مغلق و روایت پیچاپیچ و غامضش مورد انتقاد منتقدان معاصرش قرار گرفته بود، بعدها به یکی از بهترین آثار ادبیات امریکا بدل شد. مسعود امیرخانی

ابسلم و اکیتُفِل، شعر هجوی از جان درایدن، که در 1681 چاپ شد.

Absalom and Achitophel \'ab-sə-ləm…ə-'kit-ə-'fel\

شعری با ابیات حماسی درباره رویدادی معاصر که در آن ضدکاتولیک‌ها، به‌خصوص کنت شافتسبری، تلاش کردند از ولیعهدی جیمز، دوک یورک، که کاتولیک شده بود و برادر کینگ چارلز دوم و از تبار کسانی که حق جانشینی دارد، به نفع پسر نامشروع (اما پروتستان) پادشاه، دوک مانمت، جلوگیری کنند. درایدن عنوان اثرش را براساس روایتی از عهد عتیق (کتاب مقدس) اقتباس کرده که در کتاب سمیوئل (19-13) آمده است؛ این فصل‌ها داستان ابسلم، پسر محبوب و مورد علاقه پادشاه داوود، و دوست حقه‌باز وی، اکیتفل، است که ابسلم را متقاعد کرد که در برابر پدرش عصیان و شورش کند. درایدن در شعرش به همة شخصیت‌ها نام‌هایی برگرفته از کتاب مقدس می‌دهد، چنان‌که ابسلم را مانمت، اکتیفل را شافتسبری، و دیوید را چارلز دوم درنظر می‌گیرد. علی‌رغم جو ّضدکاتولیک آن ایام، تجزیه ‌و ‌تحلیل‌های روشن و متقاعدکننده درایدن از انگیزه‌های توطئه‌گران به حفظ مقام دوک یورک کمک می‌کند. قسمت دوم شعر، که بیشتر آن را نَهوم تِیت نوشته، حاوی 200 بیت از درایدن است که رقبای ادبی‌ وی، تامس شدوِل و الکینا ستل، را مورد خطاب قرار داده است. این شعر در 1682 منتشر شده است. زینب مشتاقی

اَبزی، دنی (ت. 22 سپتامبر 1923، کاردیف، ولز) شاعر، نمایش‌نامه‌نویس، مقاله‌نویس و رمان‌نویس انگلیسی که به‌طور منحصربه‌فردی به‌جهت لحن و نازک‌طبعی‌ ویلزی‌اش در شعر مشهور است.

Abse \'ab-zē\

ابزی در کاردیف بزرگ شد. درس پزشکی خواند و در 1950 پزشکی خود را تمام کرد. از 1949 تا 1954 سردبیر مجله‌ ادبی Poetry and Poverty بود و از 1951 تا 1955
در نیروی هوایی سلطنتی خدمت کرد. بعد از آن، به‌صورت پاره‌وقت در کسوت
پزشک در کلینیک لندن کار کرد، درحالی‌که به‌صورت آزاد، کار نوشتن خود را
پی‌گرفت. ابزی، که به‌سبب شعرش معروف است، اولین کتاب نظمش را به‌ نام «بعد از هر چیز سبز» (After Every Green Thing, 1948) به سبکی دکلمه‌ای و در ادامه «قدم زدن زیر آب» (Walking under Water, 1952) را نوشت. او اعتبار و پختگی‌اش را با کتاب «مستأجران خانه» (Tenants of the House, 1957) به‌‌دست آورد که در آن دغدغه‌های سیاسی و اخلاقی را با زبان تمثیل بیان می‌کند. کتاب «اشعار، طلاجویان سبز» (Poems, Golders Green, 1962) هویت اجتماعی شاعر را مورد بررسی قرار می‌دهد. با این اثر، کارهای ابزی به‌شدت شخصی می‌شوند و این روند را در کتاب «یک ناامیدی کوچک» (A Small Desperation, 1968) و اثر تحسین‌شدة «سرزمین شادی» (Funland, 1973) ادامه می‌دهد. سرزمین شادی تمثیلی نُه بخشی و ادامه‌دار است که به موضوع جست‌وجوی معنی در دنیای یک دیوانه‌خانه می‌پردازد. «راهی به بیرون در مرکز» (Way Out in the Centre, 1981 / عنوان امریکایی «یک پا بر روی یخ») با مشخصة شوخ‌طبعی سیاه‌اش، زندگی ابزی را در کسوت یک پزشک کاوش می‌کند. «کت سفید، کت بنفش: مجموعه اشعار» (White Coat, Purple Coat: Collected Poems, 1948-1988) و «یاد جنایات گذشته» (Remembrance of Crimes Past, 1990) در 1990 و 1989 منتشر شدند. مهم‌ترین رمان ابزی «خاکستری روی آستین یک مرد جوان» (Ash on a Young Man's Sleeve, 1954) است. «روزی روزگاری مردی از کاردیف» (There Was a Young Man from Cardiff, 1991) داستانی دنباله‌دار است. آثار تئاتری‌اش «سگ‌های پاولوف» (The Dogs of Pavlov, 1973) و «فیثاغورس» (Pythagoras, 1979) هستند. مسعود امیرخانی

اصل مسلم

absolute \'ab-sə-'lüt, 'ab-sə-'lüt\

استقلال ذاتی و رها بودن از روابط و وابستگی‌های بیرونی. در نقد ادبی، یک فرد مطلق‌گرا بر این باور است که برای قضاوت درباره یک اثر ادبی معیارهای تخطی‌ناپذیری وجود دارد و اینکه ارزش‌های پایه و تغییرناپذیری وجود دارند که مبنای ارزش‌گذاری اثر هنری را تشکیل می‌دهند. مسعود امیرخانی

ابسلوت، سر اَنتونی و کاپیتان جک، شخصیت‌های داستانی پدر و پسر، قهرمانان نمایش‌نامة کمدی «رقبا» (The Rivals) اثر ریچارد برینزلی شریدن.

Absolute, Sir Anthony and Captain Jack \sər-'anth-ə-nē-'ab-sə -'lüt… 'kap-tən-'jak\

سر اَنتونی نجیب‌زاده ثروتمندی است که فرزندش کاپیتان جک، خود را به هیأت فقیری به نام انساین بورلی در می‌آورد تا بتواند نظر لیدیا لنگوئیش را، که افکار رمانتیکی درباره ازدواج با یک فقیر دارد، به خود جلب کند. اصغر اسمعیلی

چکیده

abstract \'ab-'strakt\

خلاصه‌ای از نکات اصلی که در مکتوبات می‌آید و در آنها عموماً به اصلی‌ترین مطالب موجود در متن به‌صورت بسیار خلاصه پرداخته می‌شود. همچنین به هر چیزی اطلاق می‌شود که به شکل بسیار کلی به خلاصه کردن مفاهیم و مطالب اصلی چیز دیگر می‌پردازد. اصغر اسمعیلی

شعر انتزاعی

abstract poem

اصطلاحی است که ادیت سیت‌ول، شاعر انگلیسی، برای توصیف شعری وضع کرده که در آن در انتخاب کلمات، کیفیّت شنیداری آنها بر نحوه نگارش یا معنی آنها ترجیح داده می‌شود. نمونه آن شعر «آواز مردمی» سیت‌ول است که در زیر می‌آید: The red retriever-haired satyr Can whine and tease her and flatter, But Lily O’Grady, Silly and shady, In the deep shade is a lazy lady; Now Pompey’s dead, Homer’s read, Heliogabalus lost his head, And shade is a on the brightest wing, And dust forbids the bird to sing. اصغر اسمعیلی

academy \ə-'kad-ə-mē\

در پایان قرون وسطا در اروپا، فرهنگستان‌ها ابتدا در ایتالیا برای تحقیق در ادبیات و فرهنگ یونانی و رومی و پس از آن مطالعه در ادبیات ایتالیا شکل گرفتند. یکی از قدیم‌ترین آنها فرهنگستان افلاطون بود که در 1442 در فلورانس بنیاد گذاشته شد. فرهنگستان‌های ادبی در قرون شانزدهم و هفدهم، به‌سرعت در سراسر ایتالیا پدیدار شدند که مشهورترین آنها فرهنگستان کروسکا بود. فرهنگستان فرانسه، که بعدها معروف‌ترین فرهنگستان ادبی اروپا شد، در 1635 آغاز به‌‌کار کرد. فرهنگستان سلطنتی اسپانیا در 1713 برای حفاظت از زبان اسپانیایی، تأسیس شد و شاخص‌ترین فرهنگ لغت زبان اسپانیایی را با همین هدف منتشر کرد. فرهنگستان‌های علوم، در قرن شانزدهم، آغاز به کار کردند و فرهنگستان‌های هنرهای زیبا، موسیقی، علوم اجتماعی، پزشکی، معدن و کشاورزی از قرن هجدهم به بعد شکل گرفتند. بیشتر کشورهای اروپایی اکنون یک فرهنگستان یا انجمن فرهیختگان دارند که یا به‌وسیلة دولت تأمین مالی می‌شوند و یا به نوعی مرتبط با دولت هستند. ایالات متحده مانند بریتانیای کبیر، کانادا و سایر کشورهای انگلیسی‌زبان، هیچ‌گونه فرهنگستان علوم و ادبیات دولتی ندارد؛ چرا که در این کشورها عقیده بر این است که فرهنگ، مقوله‌ای است که باید در حوزه فعالیت بخش خصوصی باقی بماند. نخستین انجمن فرهیختگان در سرزمینی که قرار بود در آینده ایالات متحده نام گیرد، به‌دست بنجمین فرنکلین در 1743 تأسیس و «جامعه فلسفی امریکا» نامیده شد. فرهنگستان امریکایی دیگری با عنوان فرهنگستان هنر و علوم امریکا در 1779 بنیاد گذاشته
شد که رقیب آن تلقی گردید. فرهنگستان ملّی علوم در 1863 در واشنگتن دی. سی. تأسیس شد.

اصغر اسمعیلی

غیرمزاحف/ غیرمحذوف، (واژه یونانی آن akatálēktos ، به ‌معنای توقف نکردن)

acatalectic \'ā-'kat--'lek-tik\

در عروض به معنای کامل بودن وزن هر مصراع است (یعنی حذف نشدن آخرین هجا در آخر مصراع) نقطه مقابل آن مزاحف (catalexis) یا محذوف بودن هجای نهایی یک بیت است.

محسن بهلولی فسخودی

آکادمیا دلا کروسا نک CRUSCA ACADEM

Achilles \ə-'kil-ēz\

او شجاع‌ترین، جذاب‌ترین و سلحشورترین فرد سپاه آگاممنون در جنگ تروا بود. یکی از حکایت‌های داستان‌های غیرهومری از دوران بچگی او می‌گوید که مادرش اکیلیز را در آب رود استیکس فرو برد و با این عمل او را رویین‌تن کرد به‌جز پاشنه پا که از آن قسمت او را گرفته بود که مَثَل «پاشنة آشیل» ریشه در این اسطوره دارد. از اسطوره‌نویسان بعدی نقل شده که پلئوس از سفیر غیبی شنید که پسرش در جنگ تروا کشته می‌شود، پس او اکیلیز را به دربار لوکومِدِس در اسکوروس فرستاد، جایی‌که او لباس دختران را به تن کرد و به‌عنوان دختری در میان دختران پادشاه سکونت گزید. یکی از دختران پادشاه به نام دیدامیا از او صاحب فرزندی شد به نام نئوپتولموس. پس سفیر غیبی، کالخاس، بشارت داد که تروا نمی‌تواند بدون اکیلیز باشد، از‌این‌رو یونانیان در پی یافتن او برآمدند و او را پیدا کردند. حماسه هومر به نام ایلیاد، داستان پس از اکیلیز را از جنگ تروا نقل می‌کند که شامل قتل او به‌دست هکتور، پسر پریام پادشاه تروا است. آرکتینوس شاعر در اثر خود «اثیئوپوس» (Aethiopis / که دیگر در دسترس نیست) داستان ایلیاد را این‌گونه ادامه می‌دهد که اکیلیز پس از مثله کردن پادشاه اثیئوپیا، ممنون، و ملکه آمازون، پانته‌زیله، خودش نیز توسط پاریس، فرزند پریام، که تیر او به‌دست آپولو هدایت گردید، کشته شد.

اکیلیز تِیشیوس، (شکوفایی قرن 2 م.، اسکندریه، مصر)

Achilles Tatius \ə-'kil-ēz-'tā-shē-əs\

معلم فن بلاغت و نویسنده کتاب «لئوکیپه و کلایتوفن» (Leucippe and Cleitophon)، یکی از داستان‌های عاشقانه منثور یونان که پیشرفت داستان‌نویسی در قرون بعدی را تحت تأثیر خود قرار داد. اطلاعات چندانی از زندگی اکیلیز در دست نیست. این داستان عاشقانه نوعی داستان پرماجرا است که در آن، عشق بر موانع بی‌شمار پیروز می‌شود. راوی اول شخص این داستان خود کلایتوفن است که اکیلیز مدعی است با او در سیدون ملاقات داشته است. سبک کار او گونه‌ای از سبک آتیکی با طرز بیان کاملاً ناب آن و با جملات کوتاه غیرمرتبط، عبارات موازی، توصیفات دقیق و دکلمه‌ها و شرح و بسط‌های متعدد، اغلب به شکل متضاد، مثلاً درجات عشق همزمان به زنان و همجنس‌گرایی است. اکیلیز ابتکار جدیدی در صحنه‌های غافلگیرانه ابداعی تئاتر نشان می‌دهد (لئوکیپه، ظاهراً سه بار می‌میرد، اما دوباره ظاهر می‌شود). اما صفت مشخصه او فقر است و پی‌رنگ داستان توسط وقفه‌های نامرتبط به پس‌زمینه آن منتقل می‌شود. داستان عاشقانه ازسوی منتقدان در روم شرقی مورد ستایش قرار گرفت و از ایام نوزایی بسیار زیاد ترجمه شد.

محسن بهلولی فسخودی

اکیتفل نک ABSALOM AND ACHITOPHEL

Achitophele

آکتربرک (آختربرخ)، خریت (ت. 20 می 1905، لانگ بروک، هلند- و. 17 ژوئن 1962، آوت- لوزدن)

Achterberg \'äk-tər-'berk\

شاعر هلندی که استفاده‌اش از زبان و صور خیال سوررئال بر نسلی از شاعران، که تجربه‌گرا نامیده می‌شدند، تأثیر گذاشت. آکتربرک در اولین مجموعه شعر منتشر شده‌اش با عنوان «عزیمت» (Afvaart, 1931) درون‌مایة جدیدی را معرفی کرد که در همه آثار او سریان دارد: قدرت جادویی زبان، به‌خصوص عقیده او مبنی ‌بر اینکه شعر می‌تواند احیاکننده محبوب آدمی باشد. او اغلب برای مخاطب قرار دادن محبوب که بیانگر چیزهایی همچون معشوق، خدا، مرگ، زیبایی، شعر و امر مطلق است، از نشانه آپوستروف استفاده می‌کند. دومین مجموعه شعر او به نام «جزیره روح» (Eiland der ziel, 1939) رگه‌هایی از امید را به مضمون اثر می‌افزاید، اما لحن کتاب بعدی او «بن‌بست» (Dead End, 1940) حاکی از یأس و ناامیدی بود. گزیده‌ای چهارجلدی به نام «نهان‌زادگی» (Cryptogamen, 1946- 1961)، که به زبان‌های زیادی ترجمه شد، شامل «سفیدبرفی» (Sneeuwwitje, 1949) است. از دیگر آثار آکتربرک «ماده» (Stof, 1946)، «اهانت شده» (Hoonte, 1949)، «عبور از آخرین شهر» (Voorbij de Laatste stad, 1955)، و «مجموعه اشعار» (Verzamelde gedichten, 1963) است.

فرهاد دیناری

اکر، کتی (ت. 1948)

Acker \'ak-ər\

داستان‌نویس امریکایی که سبک نوشتن و موضوعات مطرح‌شده از سوی او بازتاب احساسات پانکی موجود در فرهنگ جوانان دهه 1970 بود. اکر در دانشگاه برندایس و دانشگاه کالیفرنیا در سنت دیگو ادبیات یونان و روم باستان خواند. حرفه اولیه او از کار دفتری تا بازی در فیلم‌های پورنوگرافی را شامل می‌شد. در 1972 عامداً، شروع به انتشار متونی خام و آشفته کرد که به‌شدت از تجربة شخصی او متأثر بودند و به مثابه قیاسی ادبی با پیشرفت‌های معاصر در موسیقی، مُد و هنرهای بصری به‌حساب می‌آمد. اکر از آغاز، آشکارا، مطالب لازم را از نوشته‌های دیگران، سرقت می‌کرد و آنها را با مهارت برای مقاصد نه چندان مثبت خویش به‌‌کار می‌برد. در نخستین اثرش تحت عنوان «زندگی کودکانه تاران‌تولای سیاه» (The Childlike Life of the Black Tarantula, 1973) اقدام به سرقت ادبی، محور تلاش وی برای کسب هویت است. درونمایه‌های مسخ‌شدگی و گرایش جنسیِ عینی او در چندین داستان بعدی وی تحت نام‌های «انتظارات بزرگ» (Great Expectations, 1982)، «دن کیشوت» (Don Quixote, 1986)، و «امپراتوری حماقت» (Empire of the Senseless, 1988) پی‌درپی تکرار شده است. در 1993 کتابی به نام «مادرم: دیوشناسی» (My Mother: Demonology) منتشر کرد که حاوی هفت داستان عاشقانه بود.

محسن بهلولی فسخودی

اکرلی، جی. آر. نام کامل او جو رندالف (ت. 4 نوامبر 1896، هِرن‌هیل، کنت، انگلیس- و. 4 ژوئن 1967، پاتنی، نزدیک لندن)

Ackerley \'ak-ər-lē\

رمان‌نویس، نمایش‌نامه‌نویس، شاعر و سردبیر انگلیسی که شهرتش به‌سبب عادات و رفتار نامتعارف او بود. تحصیلات اکرلی به‌علت خدمت سربازی در جنگ جهانی اول متوقف شد. او در جنگ، اسیر و به‌مدت هشت ماه در آلمان زندانی شد. بعد از جنگ در 1921 از دانشکده مادلین کیمبریج فارغ‌التحصیل شد. وی تجربیات دوران جنگش را در نمایش‌نامه «زندانیان جنگ» (The Prisoners of War, 1925) مورد بررسی قرار داد. پنج ماه کار به‌عنوان پیشکار خصوصی یک مهاراجه هندی در 1923، محتوای لازم را برای نگارش اثر طنزش با عنوان «تعطیلات هندو: یک مجله هندی» (Hindoo Holiday: An Indian Journal, 1932) فراهم کرد. اکرلی در 1928 به رادیو- تلویزیون بریتانیا پیوست؛ از 1935 تا 1959 سردبیر ادبی Listener، هفته‌نامه ادبی بی‌.بی.سی، بود. هرچند تا زمانی که در بی.‌بی.‌سی کار می‌کرد، آثار کمی منتشر نمود، اما رابطه نزدیکی با بسیاری از نویسندگان لندن و مهم‌ترین آنها ایی. ام. فورستر پیدا ‌کرد. طبق نظر خودش، با ارزش‌ترین رابطه‌ را با سگِ گرگی‌ خود داشت؛ او با احساس زیاد در کتاب «سگم لاله» (My Dog Tulip, 1956) از رابطه عمیق عاطفی بین خود و سگش می‌نویسد. رمان کمدی «ما به دنیا از منظر تو فکر می‌کنیم» (We Think the World of You, 1960) را، که داستان عجیب عشق مردی به سگ دوستش است با الهام از تجربیات شخصی‌ خود می‌نویسد. اکرلی در زندگی‌نامة خودنگاشتی با عنوان «پدرم و خودم» (My Father and Myself /که بعد از مرگش در 1968 منتشر شد) زندگی دوگانه و شگفت‌انگیز پدرش را توصیف می‌کند که ثروتمند و واردکننده موز است و مخفیانه در دو مکان جغرافیایی جدا، دو خانواده دارد. مراسلات اکرلی با عنوان «نامه‌های اکرلی» (The Ackerley Letter, 1975) منتشر شده است.

اکرمن

Ackerman \'ak-ər-mən\

داین، نام‌خانوادگی اصلی‌اش فینک (ت. 7 اکتبر 1948، واکیگان، ایلینویز، ایالات متحده) بانوی نویسنده امریکایی که آثارش غالباً علاقه او را به علوم طبیعی نشان می‌دهد. اکرمن در دانشگاه دولتی پنسیلوانیا (کارشناسی، 1970) و دانشگاه کُرنل در ایتاکا‌ی نیویورک (کارشناسی، 1973؛ کارشناسی ارشد، 1976؛ دکتری، 1978) تحصیل کرد. از 1980 تا 1983 در دانشگاه پیتسبرگ، زبان انگلیسی تدریس کرد و از 1984 تا 1986 برنامة ‌نویسندگان را کارگردانی می‌کرد و نویسنده مقیم دانشگاه واشنگتن، سن‌لوئیس، در میسوری بود. از 1988 او نویسنده شاغل مجله New Yorker بود. کتاب خاطرات او با عنوان «بر بال‌های افراشته» (On Extended Wings, 1985) برای نمایش در 1987 تعدیل شد. کتاب‌های بعدی او «تاریخ طبیعی حواس» (A Natural History of the Senses, 1990)، «ماه با نور نهنگ و دیگر ماجراها میان خفاش‌ها، پنگوئن‌ها، تمساح‌ها و نهنگ‌ها» (The Moon By Whale Light, and Other Adventures Among Bats, Penguins Crocodilians, and Whales, 1991)، و «تاریخ طبیعی عشق» (A Natural History of Love, 1994) است. اکرمن موضوعاتی همچون اسیدهای آمینه، ویروس‌ها، شبه‌اخترها و گلبول‌ها را درست مشابه موضوعات دیگر دارای ارزش شعری بالا به‌حساب می‌آورد. مجموعه شعرهای منتشر شده وی «سیارات: یک علفزار کیهانی» (The Planets: A Cosmic Pastoral, 1976)، «همسر نور» (Wife of Light, 1978)، «خانم فاستس» (Lady Faustus, 1983)، و «پلنگ خوش‌خنده: شعرهای جدید و منتخب» (Jaguar of Sweet Laugher: New and Selected Poems, 1991) نام دارند. اکرمن یک مجموعه برنامه رادیویی 9 قسمتی به نام «پندارهایی درباره هستی» (Ideas into the Universe, 1975) را برای رادیو و تلویزیون کانادا نوشت. او همچنین «افول آدم نوپا: خاطره یک غربی» (Twilight of the Tenderfoot: A Western Memoir, 1980) و نمایش‌نامه «تندر وارونه» (Reverse Thunder, 1988) را نوشت.

مسعود امیرخانی

آکرمان

Ackermann \'äk-әr-'män\

لوئی ویکتورین، نام‌خانوادگی اصلی ‌او شوکه (ت. 30 نوامبر 1813، پاریس، فرانسه- و. 2 آگوست 1890، نیس) شاعر فرانسوی که بیشتر به‌سبب آثار بدبینانه عمیقش مشهور است. او که به‌وسیلة پدرش در زمینه فلسفه دانشنامه‌ها تعلیم دیده بود، در 1838 برای تحصیل به آلمان سفر کرد و در آنجا با پول آکرمان، که یک لغت‌شناس آلزاسی بود، ازدواج کرد (1843). دو سال بعد شوهرش درگذشت و او برای زندگی با خواهرش به نیس رفت. در آنجا «داستان‌های منظوم» (Contes en vers, 1855) و «داستان‌ها و شعر» (Contes et poésies, 1862) را نوشت، ولی شهرت واقعی او مربوط به «شعر، اولین شعر، نخستین شعر فلسفی» (Poésies, premières poésies, poésies Philosophiques, 1874) است که اثری از نثر محزون و درعین‌حال فاخر می‌باشد که انزجار او را بر ضد درد و رنج بشریت نشان می‌دهد.

مسعود امیرخانی

اکروید

Ackroyd \'ak-'roid\

پیتر (ت. 5 اکتبر 1949، لندن، انگلیس) رمان‌نویس، منتقد، زندگی‌نامه‌نویس و محقق بریتانیایی که رمان‌های وی نوآوری ساختاری و دورنمایی غیرمعمولی از تاریخ ارائه می‌دهد. اکروید در 1971 از دانشگاه کیمبریج کارشناسی ارشد گرفت و سپس به‌مدت دو سال به دانشگاه ییل رفت. در 1973 به انگلستان بازگشت و به‌عنوان سردبیر مجله The Spectator کار کرد. در 1986 منتقد کتاب Times لندن شد. اکروید چندین کتاب منتشر کرد که از آن جمله دو مجموعه شعر پوچ‌گرا، مطالعه مبدل پوشی جنسی، و زندگی‌نامه «ازرا پاوند و دنیای او» (Ezra Pound and His World, 1980) است که در 1987 اصلاح و با عنوان جدید «ازرا پاوند» (Ezra Pound)- قبل از گرایش اکروید به داستان‌نویسی- به چاپ رسید. اولین رمان او به نام «آتش‌سوزی بزرگ لندن» (The Great Fire Of London) در 1982 به‌ چاپ رسید و متعاقب آن «آخرین وصیت‌نامة اسکار وایلد» (The Last Testament of Oscar Wilde, 1983)، «هاوکس‌مور» (Hawksmoor, 1985) (برنده جایزه گنکور و جایزه وایت‌بِرِد)، «چترتن» (Chatterton, 1987)، «اولین نور» (First Light, 1989)، «موسیقی انگلیسی» (English Music, 1992)، و «خانه دکتر دی» (The House of Doctor Dee, 1993) منتشر شد. «تی. اس، الیوت: یک زندگی» (T.S. Eliot: A Life, 1984) و «دیکنز» (Dickens, 1990) دیگر آثار زندگی‌نامه‌ای‌ اکروید هستند.

مهلا آرین‌پور

اکمئیست

Acmeist \'ak-mē-ist\

روسی آن Akmeist، جمع آن Akmeisty [روسی akmeist از akmē یونانی، مرتفع‌ترین نقطه، اکمه] عضو گروه کوچک شاعران روسی اوایل قرن بیستم که در مقابل آنچه از ابهام و گنگی و تکلف و تصنع که در سمبلیسم مشاهده می‌کردند، عکس‌العمل نشان می‌دادند. نهضت اکمئیست را شاعرانی چون سیرگئی گوردتسکی و نیکالای س. گومیلیوف شکل دادند. آنها تأکید می‌کردند شاعر مانند صنعتگر است و زبان را تازه و با شور و حرارت استفاده می‌کند. اکمئیست‌ها در سنت پیترزبورگ جمع می‌شدند و با مجله ‌Apollon (1909-1917) همکاری می‌کردند. آنها در 1912، «جمعیت شاعران» را بنیاد گذاشتند که برجسته‌ترین اعضای آن آنا آخماتوا و اوسیپ مندیلشتام بودند. به‌علت اشتغال‌شان به قالب و نیز عزلت‌گزینی‌شان، نظام شوروی به اکمئیست‌ها با سوءظن نگاه می‌کرد. گومیلیوف در 1921 به‌سبب اتهام فعالیت در توطئه ضد شوروی متهم و اعدام شد. آخماتوا در بیشترین سال‌های کاری حیاتش، وادار به سکوت شد و مندیلشتام در راه اردوگاه کار اجباری فوت کرد.

زینب مشتاقی

Adamic \'ä-'däm-ich, Angl 'ad-ə-mik, ə-'dam-ik\

لوئی (ت.23 مارس 1899، بلاتو، اسلوونی، اتریش- مجارستان- و. 4 سپتامبر 1951، نزدیک ریگلزویل، نیوجرزی، ایالات‌ متحده) رمان‌نویس و روزنامه‌نگاری که در زمینة تجربیات اقلیت‌های امریکایی خصوصاً مهاجران اوایل دهه 1900 مطالبی نوشت. آدامیچ در چهارده سالگی از کارنیولا (اکنون در اسلوونی) به ایالات متحده مهاجرت کرد و در 1918 تبعه آنجا شد. او راجع به آنچه که آن را ناتوانی و شکست جامعه چندملیتی امریکا می‌خواند، مطالبی را در «خندیدن در جنگل» (Laughing in the Jungle, 1932) نوشت. وی با دریافت پژوهانه از گوگنهایم به اسلوونی بازگشت و ماجرای آن سفر، اساسی برای تألیف کتاب «بازگشت بومی» (The Native's Return, 1934) شد. پس از انتشار دو داستان موفق «نوه‌ها» (Grandsons, 1935) و «گهواره زندگی» (Cradle of Life, 1936)، اولین رمانش «خانه‌ای در آنتیگوا» (The House in Antigua, 1937) چاپ شد. کتاب بعدی او با عنوان «امریکای من» (My America, 1938) ترکیبی از خاطرات او و فلسفه اجتماعی است که رؤیای وی راجع به جامعه امریکایی متحد را در قالب طرح کلی بیان می‌کند. آدامیچ، که به‌‌شدت سیاسی بود، از تجزیه کشور یکپارچه یوگسلاوی رنج می‌برد و سرانجام خودکشی کرد.

Adonis

آدورنو

Adorno \ä-'dor-nō\

تئودور (ویزنگرانت) (ت. 11 سپتامبر 1903، فرانکفورت اِم. مین، آلمان- و. 6 آگوست 1969، ویسپ، سوئیس) فیلسوف آلمانی که به‌علت تأثیر‌گذاری بر مکتب فرانکفورت - مکتبی متشکل از گروهی از ادیبان نئومارکسیست که تلاش می‌کردند «نظریه نقد» دیالکتیکی جامعه را ترویج کنند – در محافل ادبی معروف بود. آموختن موسیقی و دریافت مدرک تحصیلی از دانشگاه یوهان وولفگانگ گوته (1924) در رشته فلسفه تأثیر بسزایی بر آثار اولیه آدورنو داشت. آثار او بر اهمیت زیبایی‌شناسی به‌عنوان عامل مهم تکامل تاریخی و جست‌وجو برای دریافت حقیقت تأکید داشت. آدورنو، که یهودی بود، پس از دو سال تدریس در دانشگاه فرانکفورت در 1934 به انگلستان مهاجرت کرد تا از حمله نازی‌ها رهایی یابد. او از 1938 تا 1948 در ایالات متحده زندگی کرد و در 1949 به دانشگاه فرانکفورت بازگشت. مقالات جالب توجه آدورنو در زمینه ادبیات به بحث و بررسی آثار نویسندگان کلاسیکی همچون ی. و. فون گوته و فریدریش هولدرلین و همچنین نویسندگان نوگرایی که کانون توجه ادبی عمده وی بودند، می‌پردازد. معروف‌ترین مجموعه مقالات او
در زمینه ادبیات، چهار جلد کتاب با عنوان «یادداشت‌هایی بر ادبیات»
(Noten zur Literatur, 1958-74) است.

Aeacus \'ē-ə-kəs\

در اساطیر یونان، پسر زئوس و آیگینا، دختر آسوپوس، خدای رودخانه. مادرش را زئوس به جزیره اینونی برد که پس از آن، به ‌نام او خوانده شد. اییکوس به‌‌علت
عدالت، مورد ستایش است و در سنّت آتنی به‌ همراه مینوس و رادامانتوس، داور مردگان شده است.

Aelius Stilo

آینئاس (اینیاس)

Aeneas \ē-'nē-əs\

قهرمان افسانه‌ای تروی و روم، پسر الهه آفرودیته و آنچیسِس. آینئاس عضوی از خانواده اشرافی تروی و پسر‌عموی هکتور بود. او نقش مهمی در نبرد تروجان داشت و در جنگاوری پس از هکتور، دومین فرد محسوب می‌شد. هومر اشاره می‌کند که آینئاس، مرئوس بودن را دوست نداشت و به ‌همین علت نقل است که او کمک کرد تا تروی تسلیم یونانی‌ها شود. با وجود این، در روایت دیگری آمده است که آینئاس پس از اینکه یونانی‌ها تروی را تصرف کردند، رهبر بازماندگان ترویان شد. پیوستن قهرمانان هومری به ایتالیا و سیسیل به قرن هشتم ق.م برمی‌‌گردد و مستعمره‌نشین‌های یونانی آن مناطق در قرون هشتم و نهم ق.م مکرراً ادعا کرده‌اند که از نوادگان قهرمانان جنگ تروی هستند. با گسترش امپراتوری روم به سمت ایتالیا و مدیترانه، نویسندگان میهن‌پرست آن نواحی، ساخت روایتی اسطوره‌ای را آغاز کردند که به یکباره به سرزمین آنها قدمت و مقامی می‌داد که دشمنی دائمی آنها نسبت به برتری فرهنگی یونان را ارضا می‌کرد. آینئاس در جایگاه یک ترویانی، نماد دشمنی یونانی‌ها بود؛ ازآنجاکه تقدیر او را پس از جنگ زنده و آزاد نگه داشته بود و خصوصاً برای وظیفه‌ای که به او به‌عنوان بنیادگذار عظمت روم محول شده بود، مناسب بود. ویرژیل جنبه‌های مختلف افسانه‌های مربوط به آینئاس را گردآوری کرد و آن را به شکل کنونی درآورد. خانواده یولیوس سزار از جمله آوگوستوس، که محافظ ویرژیل بود، ادعا کردند که از نژاد آینئاس هستند چرا که پسر او آسکانیوس، یولیوس نیز نامیده می‌شد. با اقتباس از این روایت‌های مختلف، ویرژیل شاهکار خودش اِنه‌ئید را خلق کرد؛ شعر حماسی لاتین که قهرمان آن نه تنها موضوع و هدف تاریخ روم بلکه دوره زندگی و خط‌مشی آوگوستوس را نیز نمایندگی می‌کند. در روایت سفر آینئاس از تروی به سمت غرب به سیسیل، کارتاژ و سرانجام به دلتای رود تیبر در ایتالیا، ویرژیل مفاهیم و ویژگی‌هایی را به تصویر می‌کشد که به ادعای او روم بر آنها بنیاد نهاده شده است، از جمله: پایداری، خودانکاری و اطاعت از خدایان. مرگ آینئاس به‌‌وسیله دیونیسیوس هالیکارناسوس روایت شده است. پس از اینکه او در نبرد علیه روتولی شکست خورد، مفقودالجسد شد و براساس روایت لیوی، او پس از آن به‌عنوان خدای محلی، ژوپیتر، مورد پرستش قرار گرفت.

مهلا آرین‌پور

انه‌ئید

Aeneid \ē-'nē-id\

شعر حماسی لاتینی که ویرژیل آن را حدود 29ـ19 ق.م سرود. انه‌ئید با قطعات مرکب شش وزنی، که حدود شصت بیت آن به‌ هنگام مرگش ناتمام باقی مانده بود، افسانه‌های متعدد آینئاس را روایت ‌کرده و او را پدر عظمت روم می‌داند. این اثر در 12 جلد کتاب تنظیم شده که داستان شکل‌گیری افسانه‌ای لاوینیوم (مادر شهرهای آلبالونگا و روم) را روایت می‌کند. آینئاس شهر لاوینیوم را بنیاد نهاد، به او هنگامی‌که خرابه‌های سوخته تروی را ترک می‌کرد الهام شد که در سرنوشتش هست که شهر جدید باشکوهی را در غرب بنا کند. در جلد اول کتاب، آینئاس به مقصد سرنوشتش سفر می‌کند و با هوای نامساعد و طوفانی مواجه و مجبور می‌شود که در ساحل لیبی لنگر اندازد. دیدو، ملکه کارتاژ، بیوه‌زنی است که در آنجا از او استقبال می‌کند. جلد دوم و سوم کتاب شامل گزارش آینئاس (که به دیدو گفته است) از وقایع طبیعی و ماوراءطبیعی است که او را به ساحل لیبی هدایت کرده است. در کتاب چهارم، دیدو به عشقش نسبت به آینئاس اعتراف می‌کند و آینئاس (ضمن اظهار تأسف از بخت خویش) از سوی خدایان مجبور می‌شود دوباره بادبان‌ها را برافرازد و دیدو تصمیم به خودکشی می‌گیرد. در کتاب پنجم، آینئاس و ترو‌ایی‌های همراه او به سیسیل سفر می‌کنند و در آنجا درگیر یک سلسله رقابت‌ برای برگزاری باشکوه‌تر سالگرد مرگ پدر آینئاس، آنچیسس، می‌شوند. آنها دوباره رهسپار دریا می‌شوند. جلد ششم کتاب گزارش سفر آینئاس به عالم اموات و بهشت است که در آنجا ارواح دیدو و آنخیاسس را در میان دیگران می‌بیند. در این کتاب سرنوشت روم مشخص و آشکار می‌شود. کتاب هفتم و هشتم روایتگر سرنوشت تروایی‌هاست که به تیبر می‌رسند و پادشاه منطقه، لاتینوس، از آنها استقبال می‌‌کند. دیگر لاتین‌ها (که توسط خدایان تشویق شده بودند) از ورود تروایی‌ها و ازدواج میان آینئاس و لاوینیا، دختر لاتینوس، اظهار تنفر می‌کنند. در میان لاتین‌های خشمگین همسر لاتینوس و همچنین تورنوس، رهبر طایفه محلی که باعنوان روتولی شناخته شده و تا آن زمان خواستگار لاوینیا بوده است، نیز به چشم می‌خورند. جنگ شروع می‌شود، اما تروایی‌ها با کمک اتروسکن‌ها پیروز شده و تورنوس کشته می‌شود. آینئاس همان‌گونه که در تقدیر وی بود، با لاوینیا ازدواج و لاوینیوم را بنا می‌کند. هومر الگوی ویرژیل بوده است. داستان سفر آینئاس که در شش جلد اول کتاب روایت شده است بر پایه اودیسه با اقتباس از آن و حتی برگردان مستقیم برخی قسمت‌های آن است؛ درحالی‌که توصیف جنگ در شش جلد آخر کتاب، سرشار از اتفاقات زیادی است که از ایلیاد اقتباس شده است. با وجود این، اساساً ویرژیل از الگوی دیگری نیز استفاده ‌کرده که همان افسانه بومی روم در خصوص جنگ رومولوس علیه سباین است. این افسانه در قالب افسانه تاریخی هندواروپایی است که روایتگر درگیری و ستیز اولیه میان خدایان قدرت و جنگ، و خدایان باروری و حاصل‌خیزی است که با وحدت آن دو و اتحاد خدایان پایان می‌یابد. ویرژیل این موضوع را بسط داده و گویی آینئاس و اتروسکن را نماد خدایان قدرت و جنگ، و لاتین را نماد خدایان باروری و حاصل‌خیزی درنظر گرفته است.

مهلا آرین‌پور

ایئالیک

aeolic \ē-'äl-ik\

[یونانی آن Aiolikós ، در لغت، از ائالین‌ها، مردم یونان باستان] دسته‌ای از وزن‌های شعری که در شعر غنایی یونانی استفاده می‌شود. ایئالیک به اشعار سافو و الکایوس از جزیره ائالین در لسبوس اشاره دارد؛ یعنی شاعرانی که اولین‌بار از این اوزان استفاده کردند. وزن‌های ایئالیک همچون گلوکونیک به‌‌طور معمول تا حدودی به شکل دو هجای کوتاه در میان دو هجای بلند یا «کوریامب» (– È È –) هستند که ممکن است با تعداد زیاد دیگری از واحدهای وزنی چه در قبل و یا بعد خود همراه شوند تا تنوع وسیعی از توالی‌های وزنی را ایجاد کنند. (برای مثال، شعر کوریامب دو بحری به‌صورت –ÈÈ– | È – È – و گلوکونیک به شکل È ÈÈ| – ÈÈ – | È – خواهد بود). نیز نک POLYSCHEMATIST

مهلا آرین‌پور

آیولوس (ایولوس)

Aeolus \'ē- ə-ləs\

در اساطیر یونان، پادشاه اسطوره‌ای ماگنسیا در تسالی، پسر هلن (جدّ اسمی یونانی‌های اصلی یا هلنی‌ها) و پدر سیسی‌فوس. دختر ای اِلِس، کاناس، و پسرش، ماکاریوس، مرتکب زنای محارم شدند و سپس خودکشی کردند. داستان آنها موضوع غمنامه مفقود شده «آیولوس» (Aeolus) اثر ائوریپیدس شد.

علیرضا رضایت

آیولوس (ایولوس)،

Aeolus \'ē-ə-ləs\

در آثار هومر، مهارکننده بادها و حاکم جزیره شناور آیولیا. او در اودیسه، به اودیسئوس بادی موافق و کیسه‌ای پر از بادهای ناموافق می‌دهد. یاران و همنشینان اودیسئوس کیسه را باز می‌کنند؛ بادها می‌گریزند و آنها را به جزیره بازمی‌گردانند. آیولوس در آثار هومر به‌صورت انسان ظاهر می‌شود، اما درعین‌حال بعدها به‌صورت خدایی کوچک توصیف می‌گردد.

ای‌پیورْنِس

aepyornis \'ē-pē-'or-nəs\

[لاتین جدید، از واژه یونانی aipýs به ‌معنای بالا + órnis به ‌معنای پرنده]. نک ROC

علیرضا رضایت

آیسخولوس (اسکولوس)

Aeschylus \'es-kə-ləs, 'ēs-\

(ت. 525 یا 524 ق.م، شاید در الئوسیس- و. 456 یا 455 ق.م، جلا، سیسیل) اولین نمایش‌نامه‌نویس بزرگ تراژدی کلاسیک در آتن که هنر تراژدی را از گروه همسرایان و عمدتاً از حفظ‌خوانی ساکن و ایستا به نمایش‌نامة کاملاً تحول‌یافته تغییر داد. او بازیگر دومی را به صحنه نمایش اضافه کرد و گفت‌وگو را در آن امکان‌پذیر ساخت؛ بنابراین، این امکان را به‌وجود آورد که نمایش‌نامه تراژدی به هنری اجراشدنی تبدیل شود. او همچنین اولین نویسنده شناخته‌شده‌ای است که دیدگاه زندگی را به نوعی تصویر می‌کند که تحت عنوان تراژیک شناخته شده است. آیسخولوس در منطقه ماراتون مجروح شد (490 ق.م). در آنجا آتنی‌ها، ایرانی‌ها را شکست دادند و او دوباره با ایرانی‌ها هنگامی که در 480 به یونان تاخت‌و‌تاز کردند، جنگید. وی همچنین یک شرکت‌کننده و همراه چشمگیر و برجسته در رقابت دراماتیک اصلی آتن، دیونوسیای بزرگ، بود. گزارش شده که آیسخولوس در این رقابت احتمالاً برای اولین‌بار در 499 ق.م شرکت کرد. او به اولین پیروزی خود در 484 ق.م دست یافت و دوازده سال بعد اولین اثر بلندش به نام «ایرانیان» (Persians) اجرا شد. گفته می‌شود در همین زمان، آیسخولوس به دربار هیئرون اول در سیراکیوس سیسیل راه یافت. پس از این بازدید موفقیت‌آمیز، زندگی آیسخولوس در اجرای نمایش‌نامه‌های دراماتیک شروع ‌شد، اگرچه گفته می‌شود که او از یک شکست مهم به‌وسیله سوفوکل تازه‌کار و مبتدی در جشنواره دیونوسیان در 468 ق.م رنج می‌برد. آیسخولوس برای جشنواره بعدی نمایش‌نامه سه‌بخشی‌ «اودیپ» (Oedipus) را ساخت (که بخش سوم آن با عنوان «مخالفان هفتگانه تبس» (Seven Againt Thebes) تا امروز به جا مانده است. پس از ساخت نمایش‌نامه سه‌بخشی «اورستیا» (Oresteia) در 458، که شاهکار او محسوب می‌شود، دوباره به سیسیل رفت و در همان‌جا در 69 سالگی درگذشت. نمایش‌نامه‌های آیسخولوس ارزش ادبی ماندگاری به لحاظ زبانی، گروه همنوازان و شکوه آن، طراحی پیچیده قطعه‌های نمایش و موضوع جهان‌شمول خود دارند. زبان این نمایش‌نامه‌ها به شکل گفت‌وگویی و همسرایی، حاکی از زور، قدرت و قوت عاطفی آنها است. او جسورانه از القاب و عناوین مرکب، استعاره‌ها، اشکال مجازی کلام، که ارتباط تنگاتنگی با اجرای نمایش‌نامه دراماتیک دارند، استفاده می‌کند. آیسخولوس در سراسر نمایش‌نامه یا نمایش‌نامه‌های سه‌بخشی، چندین مضمون مکرر را که غالباً با کلمه یا گروهی از کلمات خاص بیان می‌شود، گسترش می‌دهد؛ برای مثال در اورستیا موضوعاتی چون خشم، سلطه‌گری، باور، تضاد روشنایی و تاریکی، و تعارض نوحه‌سرایی و آوازهای پیروزی در همة بخش‌های سه‌گانه مشاهده می‌شود. تقریباً از میان 90 نمایش‌نامه‌ای که آیسخولوس نوشته حدود 80 عنوان آن شناخته شده است. فقط هفت تراژدی (ایرانیان، مخالفان هفت‌گانة تبس، ملتمسان (Suppliants)، نمایش‌نامه سه‌بخشی اورستیا، و پرومتئوس در زنجیر (Prometheus Bound)) به‌‌طور کامل به‌‌جا مانده است.

Aistis \'ä-ē-stəs\

یوناس، یوناس کوسو- آلکساندراویچیوس یا یوناس کوسا- آلکساندریشکیس نیز نامیده می‌شود، اسم مستعارِ یوناس آلکساندراویچیوس (ت. 7 جولای 1904، کامپیشکس، نزدیک کاوناس، لیتوانی، امپراتوری روسیه- و. 13 ژوئن 1973، واشنگتن، ایالات متحده) شاعری که ترانه‌های او از جمله بهترین اشعار ادبیات لیتوانی به‌حساب می‌آیند و اولین شاعر نوگرای لیتوانیایی بود که به بیان احوال شخصی پرداخت. او در دانشگاه کاوناس و در دانشگاه گرنوبل فرانسه تحصیل کرد. به‌علت اشغال کشورش از سوی شوروی به لیتوانی بازنگشت بلکه در 1946 به ایالات متحده رفت و در 1958 در آنجا از کارمندان کتابخانه کنگره در واشنگتن شد. اولین مجموعه‌های شعر وی و از جمله چهارمین مجموعه شعرش، «چشمان بی‌فروغ کیمرا» (Užgesę chimeros akys, 1937)، از بهترین آثار او هستند. اشعار میهن‌پرستانه او، که در زمان جلای وطن به نگارش درآمدند، به‌ اندازه اولین آثار او موفق نبودند. او چندین مجموعه شعر از جمله «گلچین شعر لیتوانی» (Lietuvių Poezijos antologija, 1965) را تصحیح کرد. «شعر» (Poezija, 1961‌) اشعار گردآوری شده وی تا آن زمان است. سه مجموعه مقاله نیز از او چاپ شده است.

فرشته آهنگری

توجیه

aition \ī'-tē-'än\

جمع آن aitiaیا aitions [واژه‌ای یونانی به معنی علت] افسانه‌ای که برای توضیح ریشه یک مراسم مذهبی ساخته شده است.

علیرضا رضایت

آیتماتُف نک AYTMATOV