مجموعهای از داستانها و رمانسهای عاشقانه قرون وسطا، معروف به موضوع بریتانیا، که حول محور شاه آرتور افسانهای دور میزند. این داستانها درخصوص تولد آرتور، ماجراهای شوالیههای او، و عشق شهوانی میان شوالیه او سر لانسیلات و ملکهاش گینیویر است. این رابطه نامشروع و کاوش عمدتاً ناموفق برای جام مقدس (جامی که مسیح (ع) در ضیافت شام آخر یا عشای ربانی از آن استفاده کرد)، موجب انحلال جمعیت شوالیهای، مرگ آرتور و انقراض سلطنت او شد. داستانها دربارة آرتور و دربار او تا پیش از قرن یازدهم در ویلز، بسیار محبوب و پرطرفدار بود. این شهرت تا حدی از راه اثری با نام «تاریخ پادشاهی بریتانیا» (Historia regum Britanniae)، که شبهگاهشماری نوشته شده در فاصله 1135 تا 1139 به دست جفری مانمتی بود، به اروپا راه یافت. این اثر تجلیل از شاه پرافتخار و پیروزی است که ارتش روم را در فرانسه شرقی شکست داد، اما در جنگ در خلال شورشی در سرزمین خویش، که از سوی برادرزادهاش رهبری میشد، به سختی مجروح گشت. نویسندگان بعدی در سنت گاهشماری، خصوصاً ویس اهل جرسی و لیامون به برخی از جزئیات، خصوصاً، در ارتباط با انجمن شوالیهای آرتور پرداختند. رونق افسانههای آرتوری، ابتدا در فرانسه اتفاق افتاد؛ جایی که راویان برتون بهطور شفاهی، شرح داستانهای قهرمانی را که پیشینیان برتونی آنها با خود به فرانسه آورده بودند، سینهبهسینه برای دیگران نقل میکردند. با بهرهگیری از چنین اطلاعات سلتی، کریتن دوتروئا در اواخر قرن دوازدهم، از آرتور در پنج رمان عاشقانه ماجراجویانه بهعنوان فرمانروای اقلیم شگفتیها یاد کرد. کتاب «پرسیوال» (Perceval) کرتین، نخستین رمان عاشقانه آرتوری مفصل بود که به موضوع جام مقدس پرداخت. رمانهای عاشقانه منثور قرن سیزدهم به بررسی دو موضوع عمده پرداختند: برنده شدن جام مقدس و داستان عشقی لانسیلات و گینیویر. یکی از این رمانسهای منثور، که حول محور لانسیلات میچرخد، قسمت اصلی لانسیلات منثور، بخشی از اثر ادواری معروف به حلقه وولگات (حدود 1210 تا 1230)، شده است. شاخة دیگر حلقه وولگات، بر پایة داستان عاشقانه منظوم اوایل قرن سیزدهم به نام مرلین (Merlin) اثر روبرت دوبورون است، که دربارة تولد و کودکی آرتور و نحوه به تاج و تخت رسیدن او از طریق بیرون کشیدن شمشیر جادویی از درون سنگ است. نویسندگان دیگر حلقه وولگات (که گروهی از راهبان سیسترشن هستند) دوباره آن را به نثر برگرداندند، و روایتی شبهتاریخی در خصوص دلاوریهای نظامی آرتور به آن افزودند. شاخه نهایی حلقة وولگات، حاوی روایتی از نبردهای آرتور با رومیان و جنگ با موردِرِد بود که داستان زنای مجدد لانسیلات و گینیویر و در پی آن، جنگ دهشتناک میان لانسیلات و سر گاوآین نیز به آن افزوده شد. رمانس منثور بعدی، معروف به رمانس جام مقدس پساوولگاتی (حدود سال 1240)، ترکیبی از افسانه آرتور با موضوعاتی از رمان عاشقانه تریستان بود. افسانههای روایتشده در حلقه وولگات و رمانس پساوولگاتی، در اثر منثور قرن پانزدهمی تامس ملوری با عنوان «افسانههای آرتوری» (Le Morte Darthur) در اواخر قرن پانزدهم، به خوانندگان انگلیسیزبان معرفی شدند. این افسانه در قرن هفدهم نیز رواج داشت، گرچه مشتاقان به آن، محدود به انگلستان بودند. هرچند در قرن هجدهم عمده رونق این داستانها به قدیم برمیگشت، اما این اثر در ادبیات دوره ویکتوریایی خصوصاً دورة الفرد، در اثر لُرد تنسین به نام «آرایش پادشاه» (Idylls of the King) و در شکل متفاوت دیگری، در اثر مارک توئین با نام «یک یانکی کانتیکاتی در دربار شاه آرتور» (A Connecticut Yankee in King Arthur's Court)دوباره ظاهر شد. بازگویی افسانه آرتوری در قرن بیستم رانویسندگانی چون ادوین آرلینگتن رابینسن، که سهگانهای آرتری نوشت، تی. اچ. وایت، که مجموعه رمانهای او در «شاه اکنون و آینده» (Once and Future King, 1958) گردآوری شد، انجام دادند. آخرین نوشته در زمینه افسانه آرتوری اثر ماریون زیمر بردلی با نام «مه آوالون» (The Mists of Aralon, 1982) است.
