دانشنامه جامع علوم انسانی

دانشنامه جامع علوم انسانی

بعل

Baal \'bāl, 'bäl\
نویسنده
جمع آن بعالیم. یکی از چند ایزد محلی کنعان یا فنیقی است. در میان کنعانیان، بعل ظاهراً خدای حاصل‏خیزی و یکی از مهم‌ترین خدایان در معبد خدایان محسوب می‌شده است. بعل در مقام خدای جهان‏شمول، حاصل‏خیزی پرنس، یا خدای زمین نامیده می‌شد. او همچنین خدای باران و شبنم، دو شکل رطوبت که برای خاک حاصل‏خیز در کنعان ضروری و حتمی است نیز نامیده شده است. در اوگاریت و تورات عبری، بعل به‏مثابة توفان الهی یا کسی توصیف می‌شود که بر ابرها سوار بود. بعل در میان فنیقی‌‌ها بعل شامن، خدای خدایان، نامیده می‌شود.
پرستش بعل در مصر تقریباً از (1400ق.م تا 1075 ق.م) در اواخر دوران سلطنت جدید رایج بود. بعل، به‏واسطۀ نفوذ آرامی‏ها، که تلفظ بابلیِ بِل را وام گرفتند، سرانجام به بلوس یونانی شهره شد و با زئوس یکی دانسته شد.
در برهه‌های تعیین‏کننده تاریخ اسرائیل وجود نام‌های بعل الزاماً معنی ارتداد یا حتی سنکرتیسم [تلفیق باورهای مختلف در دین م.] را نداشت؛ در واقع بعل نامی بود که به‌آسانی برای خدای بنی‌اسرائیل به‌کار برده می‌شد. آنچه سبب شد نام‌ بعل اسم نفرین‏شده در نظر بنی‌اسرائیل باشد، برنامۀ ایزابل (زن بدجنسی که با آفاب پادشاه بنی‌اسرائیل ازدواج کرد) در قرن نهم قبل از میلاد بود که در مخالفت با پرستش رسمی یهوه (اولین پادشاه از 18 پادشاه) پرستش فنیقی بعل را در اسرائیل رواج داد. نزدیک به زمان هوشۀ پیامبر (نیمه قرن هشتم ق.م) تعارض با بعل‌گرایی چنان قوی بود که استفاده واژه بعل اغلب با بوشت (شرم) به‏صورت تحقیرآمیزی جانشین می‌شد.