بهاءالدین محمدبن حسین، شیخ بهائی نیز نامیده میشود (ت. 20 مارس 1546، بعلبک، سوریه- و. 20 آگوست 1622، ایران) شاعر، متکلم، ریاضیدان، فقیه و منجمی که نقش برجستهای در احیای فرهنگی ایران در دوران صفویه (1502-1736) داشت. عاملی فرزند یکی از متکلمان شیعی بود. پس از آنکه خانوادهاش در 1559 بهعلت آزار و اذیت ترکان عثمانی از سوریه گریختند، او در هرات (افغانستان کنونی) و اصفهان (ایران) زندگی کرد. وی به دربار شاه عباس اول راه یافت و سالها بهعنوان قاضیالقضات اصفهان خدمت کرد. عاملی در شعرش آموزههای پیچیده عرفانی را در قالب ابیاتی ساده و بیتکلف بیان کرده است. مشهورترین شعرش «نان و حلوا» است که تجربیات فرزانهای دورهگرد را توصیف میکند که ممکن است داستان خود عاملی در جریان سفر حج باشد. «کشکول» مجموعهای است از شعر و داستان که در سطحی گسترده ترجمه شده است. اثر برجسته او در نجوم «تشریحالافلاک» نام دارد. عاملی همچنین علوم ریاضی را در ایران احیا کرد و در این زمینه بهواسطه «خلاصهالحساب»اش معروف است.
