دانشنامه جامع علوم انسانی

دانشنامه جامع علوم انسانی

الیگزاندرین

نویسنده
چکیده
[فرانسوی آن alexandrin، از فرانسوی میانه] مصراعی با دوازده هجا و یک درنگ یا سکته ملیح بعد از هجای ششم و با تکیه‌های بیشتر روی ششمین و آخرین هجا و یک تکیه ثانوی در هر نیم مصراع. چون شش هجا در یک دم ادا می‌شود و دومین تکیه می‌تواند بر هر یک از هجاهای دیگر مصراع باشد، ازاین‌رو، عروض الگزاندرین قالب قابل انعطاف و قابل انطباق با طیف وسیعی از موضوعات شعری است. اصل ساختاری حاکم بر آن عبارت ‌است ‌از تکیه‌دار کردن هجاها براساس حواس پنج‌گانه؛ به‌همین‌علت رایج‌ترین وزن در شعر فرانسوی است.
نام الیگزاندرین احتمالاً از «رمان اسکندر»، مجموعه‌ای از داستان‌های عاشقانه، که در قرن دوازدهم درباره ماجراهای اسکندر کبیر نوشته شده، مشتق شده است. این قالب را شاعران پلئیاد، به‌خصوص پی‌یر دو رونسار در قرن شانزدهم احیا کردند و در قرن بعد، قالب شاخص شعر نمایشی و روایی در ادبیات فرانسه شد که با استفاده در تراژدی‌های کلاسیک پی‌یر کورنی و ژان راسین به بالاترین حد پیشرفت خود رسید. در اواخر قرن نوزدهم با سست شدن ساختمان شعر به‌خصوص در اشعار پل وِرلن، شاعران اغلب الیگزاندرین تعدیل‌شده‌ای را به‌کار گرفتند که مشتمل بود بر یک مصراع سه‌رکنی معروف به شعر رمانتیک یا تریمتر.
در عروض انگلیسی، الیگزاندرین نیز شعر دورکنی مسدس نامیده می‌شود که شش تکیه اولیه در هر مصراع به‌جای نوع فرانسوی (که دو تکیه اولیه و دو تکیه ثانویه داشت) ‌دارد. اگرچه این قالب در قرن شانزدهم وارد انگلستان شد و با شعر آلمانی و هلندی در قرن هفدهم سازگار شد، ولی استفاده از آن در خارج از فرانسه چندان رایج نیست.