دانشنامه جامع علوم انسانی

دانشنامه جامع علوم انسانی

نمایش مقدس

auto sacramental \Spanish 'autō-'säk-rä-men-'täl, Portuguese 'au-tü-sa-kra-'men-tal, -tau\
نویسنده
[اسپانیایی، در لغت به معنی نمایش مقدس] جمع آن autos sacramentales. نمایش کوتاهی دربارة موضوعات مقدس یا انجیل که شبیه نمایش‌های معجزه یا نمایش‌های اخلاق است. این نوع ادبی نمایش در قرن هفدهم با نمایش «اُتوز» (autos) اثر نمایش‌نامه‌‌نویس اسپانیایی، پدرو کالدرون دِلا بارکا، به اوج خود رسید. نمایش‌های مقدس که در جشن‌های روز عید بدن عیسی (Corpus Christ) در فضای آزاد اجرا می‌شدند، با اشعار کوتاه تمثیلی‌شان از راز عشای ربانی سخن می‌راندند؛ عشای ربانی‌ای که هر سال در عید بدن عیسی برگزار می‌شد. اصل آنها برمی‌گردد به گروه‌های نمایش صامت که در عید بدن عیسی، به همراه اجتماع حمل‌کننده نان و شراب در خیابان‌ها حرکت می‌کردند. این گروه‌ها، که «تابلو» نام داشتند، به‌تدریج از حالت صامت خارج شدند، شکل نمایشی به خود گرفتند و در نهایت با جدا شدن از اجتماع عشای ربانی، به‌طور مستقل فعالیت کردند. با ارابه‌هایی که بر روی آنها حمل می‌شدند، به بخش‌های خاصی از شهر منتقل می‌گشتند تا بدین‌ترتیب بازیگران بتوانند نمایش‌های خود را یکی پس از دیگری اجرا کنند؛ درست مانند نمایش‌های انجیلی قرون وسطا در هلند و شمال انگلستان که بر روی واگن‌های نمایشی اجرا می‌شدند. هزینه این نمایش‌ها که بسیار خوب و باشکوه برگزار می‌شدند، به‌وسیلة شهردار داده می‌شد.
شروع کار این نمایش‌های کوتاه به اواخر قرن شانزدهم برمی‌گردد، ولی در آغاز ساده، ناموزون و نوعی سرگرمی مذهبی ابتدایی بودند. از افرادی که این نمایش را به درجة هنر واقعی ارتقا دادند، می‌توان از کتاب‌فروشی از والنسبیا به نام خوئان ده تیموندا، و همین‌طور نمایش‌نامه‌نویس خوزه ده بالدیوئیسلو (حدود 1638-1560) و لوپه ده وگا، که در یک دوره می‌زیستند، نام برد. بااین‌حال، کالدرون کسی بود که موقعیت را غنیمت شمرد و با به‌کارگرفتن بسیاری از موضوعات غیرمقدس در نمایش‌هایش، به این سبک نمایش تا سطح دستاورد هنری بلندمرتبه اعتلا بخشید.
اجرای این نمایش به اتهام اینکه در طول قرن هجدهم به مقدسات بی‌احترامی کرده است در 1765 با فرمان سلطنتی متوقف شد. بعضی از شاعران قرن بیستم‌ از ساختار این نمایش تقلید کرده و اقتباس‌های غیردینی‌ای از نمایش‌های مقدس نوشته‌اند.