ماریانو (ت. 1 ژانویه 1873، لاگوس دِ مورنو، مکزیک- و. 1 مارس 1952، مکزیکوسیتی) نویسندهای که 20 رمان درباره وقایع انقلاب مکزیک نوشته است. آسوالا در 1899 با اخذ درجه پزشک عمومی در گوئادالاخارا، ابتدا در زادگاهش و بعد از 1916 در مکزیکوسیتی به طبابت مشغول شد. مشهورترین اثر وی، «آدمهای فلکزده» (Los de abajo, 1916)، توصیف وحشت و هراس انقلاب است که در 1915، زمانیکه او در کسوت پزشک ارتش در گروه پانچو بیا خدمت میکرد، زیر آتش جنگ و طی راهپیمایهای اضطراری ارتش نوشته شده است. او به اجبار از مرز ال پاسو تگزاس گریخت و اولین رمان خودش را به صورت پاورقی (اکتبر – دسامبر 1915) منتشر کرد. توجه چندانی به این اثر نشد تا اینکه در 1924 مجدداً مطرح گردید. اثر فوق سایر رماننویسان مکزیکی معترض اجتماعی را تحتتأثیر قرار داد. آسوالا در 1916 به مکزیکوسیتی بازگشت و درحالیکه از مبارزه انقلابی ناامید شده بود، دو رمان انتقادی در مورد رژیم جدید نوشت: «جرقهها» (Las moscas, 1918) و «رؤسا» (La caciques) که هر دو با هم به نام «دو رمان از مکزیک، کارفرما و مگس» (Two Novels of Mexico: The Flies. The Bosses) و «گرفتاریهای یک خانواده آبرومند» (Las tribulaciones de una familia decente, 1918) ترجمه شده است. در آخرین آثارش- «وقت شوم»(La malhora, 1923)؛ «انتقام» (El desquite, 1925)؛ و«کرم شبتاب»(La luciernaga, 1932)- چندین شگرد سبکی را تجربه کرد.
