دانشنامه جامع علوم انسانی

دانشنامه جامع علوم انسانی

جناس مصوت

assonance \'as-ə-nəns\
نویسنده
]در لاتین assonare به ‌معنی کاربرد همزمان صداها، پژواک‌ [1- شباهت صداها در کلمات یا هجاها نظیر صدای «ای» \i\ در کلمات ring و hit؛ 2- هم‌نشینی نسبتاً نزدیک صداهای مشابه به‌خصوص مصوت‌ها؛ 3- اکفا نیز نامیده می‌شود. در عروض، به تکرار یک مصوت دارای تکیه در کلمات متفاوت با صامت‌های پایانی متفاوت گفته می‌شود، مانند صدای «آی» \ï\ در کلمات «like quite». به‌این‌ترتیب جناس مصوت را باید از قافیه متمایز دانست، چرا که در قافیه صداهای صامت و مصوت پایانی نظیر هم هستند، مانند «right quite».
جناس مصوت (یا همگونی مصوت‌ها)، به‌مثابة یک صنعت شعری، معمولاً با جناس محرف (تکرار صداهای صامت مشابه در اول کلمات متفاوت) و نیز جناس صامت (تکرار صداهای صامت میانی یا پایانی مشابه در کلمات متفاوت) تلفیق می‌شود تا بافت خط شعری را زینت دهد. گاهی دو صدای مصوت یا بیشتر تکرار می‌شود، مثل سطرهای آغازین شعر «سرخ‌پوست چنگ‌نواز» (The Indian Serenade) اثر پرسی بیش شلی:

I arise from dreams of thee
In the first sweet sleep of night

جناس مصوت در پایان سطور شعری را قافیه ناقص می‌گویند که نمونه آن‌ را می‌توان در «منظومه رولان» (La Chanson de Roland) و سایر اشعار فرانسوی، قبل از دوران رواج قافیه در قرن دوازدهم میلادی مشاهده کرد. جناس مصوت در شعر اسپانیا و پرتغال، ویژگی بارز و دائمی این اشعار است. در شعر انگلیسی غالباً می‌توان جناس مصوت را در ترانه‌های سنتی مشاهده کرد؛ یعنی جایی که استفاده از آن از روی تفنّن یا به‌واسطه اجباری بودن رخ داده باشد. تا اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، جناس مصوت به‌مثابة یکی از اَشکال عروض در شعر انگلیسی به‌ندرت به‌کار گرفته می‌شد و از آن زمان، می‌توان جناس مصوت را در اشعار جرارد منلی هاپکینز و ویلفرد اوئن مشاهده کرد. استفاده این شاعران از جناس مصوت به‌جای قافیه، از سوی شاعران دیگر نظیر دابلیو ایچ. اُدن، استیون اسپندر و دیلن تامس مورد تقلید واقع شده است.