دانشنامه جامع علوم انسانی

دانشنامه جامع علوم انسانی

آتنا یا آتینی

Athena \ə-'thē-nə\ or Athene \ə-'thē-nē\
نویسنده
در اساطیر یونان، الهه نگهبان شهر و ایزدبانوی جنگ، صنایع دستی و منطق عملی یا حکمت که در ادبیات ایتالیا مینروا (Minerva) نامیده می‌شود. آتنا احتمالاً الهه قبل از دوران هلنی یونان بوده است که یونانیان آن را پذیرفتند. هسیود در «تولد خدایان هسیود» (Theogony) بیان می‌کند که چگونه آتنا، که مادر مشخصی ندارد، از پیشانی زئوس بیرون پرید و پیندار اضافه می‌کند که هفائستوس با تبر پیشانی زئوس را شکافت تا آتنا از آن خارج شود.
گفته می‌شود که اَتینا همسر و فرزندی نداشت. ممکن است که او را از آغاز باکره ندانسته باشند، اما باکره بودن از همان اوائل پیدایش‌اش به او نسبت داده ‌شد و این صفت، اساس اعطای القاب پالاس و پارتنوس به وی که هر دو به معنای «باکره» هستند. الهه‌های دیگر همچون آفرودیته نمی‌توانستند آتنا، الهه جنگ، را تحت سلطه خود درآورند و به‌عنوان الهه قصر، کسی نمی‌توانست به او تجاوز کند.
در ایلیاد هومر، آتنا به‌عنوان الهه جنگ، در کنار قهرمانان یونانی جنگید و الهام‌بخش آنها بود. کمک او معادل تفوق نظامی بود؛ همچنین در ایلیاد، زئوس به‌طور خاص، قلمرو جنگ را در اختیار آرس و آتنا قرار داد. بخشی از برتری نظامی و اخلاقی آتنا نسبت به آرس از این واقعیت نشئت می‌گرفت که او جنبه عقلانی و متمدن جنگ و فضیلت عدالت و مهارت را نمایندگی می‌کرد؛ درحالی‌که آرس صرفاً جنبه شهوانی خون‌ریزی را مد نظر داشت. در ایلیاد، آتنا نماد الهه‌ای قهرمانی بود، الهه جنگ که تعالی را در نبرد تنگاتنگ، پیروزی و شکوه و جلال متصور می‌ساخت؛ ویژگی‌هایی که منجر به پیروزی می‌شد، بر سپر یا زره سینه، که آتنا به‌هنگام نبرد می‌پوشید، نقش بسته بود و عبارت بودند از: ترس، وحشت، دفاع، و یورش. آتنا در ادیسه هومر سرپرست و مددکار ادیسه است و افسانه‌هایی از آثار اخیرتر نیز او را به‌عنوان یاور پرسیوس و هرکول به تصویر می‌کشند. آتنا به‌عنوان نگهبان اموال پادشاه، به‌عنوان الهه مشورت نیز شناخته و نیز به‌عنوان نماد عقب‌نشینی هوشمندانه و بصیرت عملی و جنگ برگزیده شد. بعدها آتنا به‌طور کلی الهه صنایع‌دستی، و نماد فعالیت‌های دوران صلح، خصوصاً الهه ریسندگی و بافندگی شناخته شد. او سرانجام تمثیلی از حکمت و نیکوکاری شد.