دانشنامه جامع علوم انسانی

دانشنامه جامع علوم انسانی

جناس محرف

نویسنده
چکیده
سجع آوایی نیز نامیده می‌شود.] در لاتین ad به معنی به، به‌سوی + littera به معنی حرف؛ احتمالاً مأخوذ از واژه لاتین oblitteratio, obliteration به معنی زدودن و محو کردن ساخته شده است که به غلط به‌عنوان واژه‌ای مشتق از littera شناخته شده است[ در عروض، به تکرار صداهای صامت در ابتدای دو یا چند واژه یا سیلاب مجاور اطلاق می‌شود. در معمول‌ترین شکلِ جناس محرف، صداهای آغازین واژگان شبیه یکدیگر هستند که به آن سجع آغازین می‌گویند. جناس محرف به‌منزلة صناعتی شعری است و اغلب از آن به همراه صنعت‌های شعری جناس مصوت‌ها و جناس صامت‌ها صحبت به میان می‌آید.
جناس محرف در بسیاری از عبارت‌های رایج در زبان روزمره نیز نظیر «تماشایی چون تصویر» (pretty as a picture) و «مرده همچون میخ» (dead as a doornail) نیز دیده می‌شود. جناس محرف در ساده‌ترین شکلش، تکرار یک یا دو صدای صامت آغازین را شامل می‌شود همچنان که در این بند از غزل دوازدهم ویلیام شکسپیر:

When I do count the clock that tells the time
آن‌گاه که من می‌شمرم ساعت‌هایی که زمان را بر زبان می‌آورند.

الگوی پیچیده‌تر جناس محرف، زمانی خلق می‌شود که حروف صامت هم در آغاز واژگان و هم در آغاز هجاهای تکیه‌دار درون واژگان تکرار شوند؛ چنان‌که در مصراعی از «شعرهایی که در افسردگی نزدیک ناپل نوشته شد» اثر پرسی بیش شلی قابل مشاهده است:

The City’s voice itself is soft like Solitude’s
صدای شهر خودش نیز به صافی صدای تنهایی است
قسCONSONANCE; ASSONANCE .