دانشنامه جامع علوم انسانی

دانشنامه جامع علوم انسانی

عاسک پاشا یا عاشق پاشا

Aşık Paşa or ‘Āshiq Pasha \ä-'sək-pä-'shä\
نویسنده
نام کامل او علاءالدین علی عاسک پاشا (ت. احتمالاً 1272 - و. 1333، کرشهیر، امپراتوری سلجوقی [اکنون در ترکیه]) شاعری که یکی از مهم‌ترین چهره‌های ادبیات گذشته ترکیه بود.
دربارة زندگی‌اش خیلی کم می‌دانیم. او، که چهره‌ای متمول و محترم در جامعه خویش بود، از قرار معلوم شیخی بسیار مذهبی (رهبر عرفانی: به‌علت نامش، عاسک، که به معنی عاشق است، به یک صوفی سرمست داده می‌شود؛ به‌عبارت دیگر یک عاشق خدا) نیز بوده است.
مشهورترین اثر او، «غریب‌نامه»، شعر بلند عرفانی و تعلیمی است که در بیش از 11000 بیت مصرّع به 10 فصل تقسیم شده است و هریک 10 بخش دارد. هریک از فصل‌ها با یک موضوع نسبت به شماره‌اش رابطه دارد؛ برای مثال، فصل پنجم به حس پنجم می‌پردازد و هفتمین فصل به سیاره هفتم و همین‌طور الی آخر. این اثر تعدادی از دستورات اخلاقی را با تکیه بر مثال‌ها و نقل‌قول‌هایی از کتاب مقدس مسلمانان، قرآن و حدیث، بیان کرده است. اگرچه این اثر، شعر مهمّی محسوب نمی‌شود، اما از آن به‌عنوان معرف دیدگاه رسمی و محکم مسلمانان در دوره‌ای که شمار عظیمی از فرقه‌های بدعت‌گزار و نا‌متعارف اسلامی در آناتولی به ظهور رسیده بود، یاد می‌شود. به‌علاوه این اثر سند جالبی از دیدگاه زبان‌شناسی است، زیرا یکی از نمونه‌های قدیمی آثار ترکی دوره عثمانی است که در زمانی نوشته شده که زبان ترکیه به‌عنوان زبانی ادبی در آناتولی در حال شکل‌گیری بود.
«فقرنامه» نیز به این شاعر نسبت داده شده است. این کتاب با حدیث مشهور «الفقر فخری» (فقر فخر من است) شروع می‌شود. این شعر از 160 دوبیتی موزون به فقر و خضوع، و اخلاق و آرمان عارف مسلمان می‌پردازد.