کاربرد ترکیب دو یا چند کسبوکار در یک کسبوکار خانگی است.
با وجودی که بخش کسبوکارهای خانگی شاهد بسط و توسعه معناداری در دو دهه اخیر بوده است، عواملی که منجر به چابکی اقتصادی این فعالیتها در محیط خانه انجام میپذیرند بهخوبی درک نشده است. به عقیده(Walker & Webster, 2004) کسبوکارهای خانگی یک بخش حیاتی کسبوکار است که بهعنوان مشارکت کنندگان مهم و تأثیرگذار در اقتصاد، ثروت جامعه و سرمایه اجتماعی محسوب میشود. اهمیت کسبوکارهای خانگی در اقتصاد هر کشوری و نقشهای آن از جمله در کاهش بیکاری و بهرهبرداری از افراد کم توان و زنان صرفاً خانهدار، توجه به این مهم را بر انگیخته است. از جمله دلایل ناتوانی این واحدها در حضور جدیتر در اقتصاد میتوان به ضعف مالی، و محدودیت توان تولید اشاره داشت. در ابتدا ادغام و اکتساب، بهعنوان راهبرد پیشبرنده و تسریع کننده برای شتاب دادن به رشد کسبوکارهای خانگی، معرفی میگردد.
بهطور کلی میتوان جایگاه ادغام و اکتساب (بهاختصار؛ ام اند ای) را در حوزه مدیریت و زیر گروه مدیریت راهبرد شرکتها یافت. ادغام و اکتسابها نمودی از راهبردهای سازمانی، مدیریتی، مالی در رابطه با خرید، فروش و ترکیب شرکتها اشاره دارد. (Akbulut & Matsusaka, 2010) با بررسی4764 مورد ادغامهای واقع شده در طی 55سال(2006-1950) در آمریکا دیدگاه برجسته مدعی بر تخریب ارزش از طریق این معاملات را به چالش کشیده و بیان میدارد «تا امروز برای ما آشکار شده است که بازده این معاملات برخلاف آنچه پیشتر میپنداشتیم مثبت بوده است». در حالت کلی ادغام و اکتسابها اعمالی هستند که حول آن شرکتها با همدیگر ترکیب شده و یا داراییهای یکدیگر را اکتساب میکنند.
دویتچ و کاکان با هدف شناسایی تأثیر ادغامها و اکتسابها بر رشد بخشها (صنایع) در بازه زمانی 23 ساله (2008-1985)، نشان داد که معاملات ادغام و اکتساب در رشد بخش خدمات دارای تأثیر مثبت میباشد (Doytch & Cakan, 2011).
همچنین ادغامها و اکتسابها را نیز میتوان رخدادهای اقتصادی برشمرد که باعث ترفیع و ترقی و افزایش حجم منابع در دورهای کوتاه مدت در داخل صنایع و مناطق (جغرافیا) میشوند و توانایی بالقوه گسترش دادن مؤسسات و تغییرات سازمان را دارا هستند.

در این رابطه به مطالعهای که در بازه زمانی (1992-1988) انجام شده میتوان اشاره کرد که نشان میدهد ادغام و اکتسـاب منجر به بهبود عملکرد جریان نقدی، و عملیاتی شرکتها گشته است (Rahman & Limmack, 2004).
همچنین میتوان انتظار داشت که ادغام و اکتساب باعث رشد شرکتها، بهرهبرداری آنها از فرصتهای بزرگ در بازارهای تازه، گسترش محصولات، و سودآوری میشود (Ferraz & Hamaguchi, 2002).
جدول 1. طبقهبندی ادغامها و اکتسابها
(Hoang & Lapumnuaypon, 2008)
|
طبقه بندیهایی مختلف از ادغام و اکتسابها |
||
|
حوزه و مناطق اقتصادی |
روابط(ارتباطات) و کنشها |
زنجیره ارزش |
|
ادغام و اکتسابهای خانگی (بومی) ادغام و اکتسابهای مرزی |
ادغام و اکتسابهای تهاجمی(تصاحب) ادغام و اکتسابهای دوستانه |
ادغام و اکتسابهای افقی ادغام و اکتسابهای عمودی ادغام و اکتسابهای ناهمگون (غیرمرتبط) |
اگرچه ارائه توضیحی جامع و فراگیر از ادغامها و اکتسابها ممکن است منجر به گیجی و درک ناصحیحی از آن شود (Nakamura, 2005)، اما برای ادامه ارائه چند تعریف لازم مینماید. برای ایجاد یک درک درست از مفهوم ادغام و اکتساب به شکل 1 توجه نمایید.
به عقیده (Hoang & Lapumnuaypon, 2008) ادغام و اکتسابها از دید جامعش دلالت بر معاملاتی نظیر اتحاد، پیوستـگی، تشـریک مسـاعی، سـرمایهگذاریهای مشترک، و بازآراییهـای سـازمانی در جهت رشـد کسبوکار دارد.
انواع ادغامها
این طبقهبندی اشاره به محل ادغام و اکتساب و اینکه در کجا توسعه عملیاتی رخ خواهد داشت میشود. ادغام مرزی زمانی رخ داده است که دو شرکت درگیر در ادغام و اکتساب هر کدام متعلق به کشوری هستند. ادغام بومی به حالتی اشاره میکند که شرکت اکتساب کننده متعلق به کشوری است اما عملیات آن با همکاری شرکت هدف در کشوری دیگر انجام میگیرد.
ادغامها و اکتسابها براساس ارتباطات و کنشها
روابط ادغام و اکتساب ممکن است در طبقهبندی دوستانه و یا خصومتگونه طبقهبندی شوند. زمانی که معامله ادغام و اکتساب از نوع دوستانه صورت میگیرد هیئت مدیره شرکت هدف با معامله موافق میباشد. زمانی که معامله از طریق خصومتآمیز انجام میشود، شرکت هدف، با هدف اینکه شرکت اکتساب کننده از پیشنهاد خود منصرف گردد، مقاومت میکند.
ادغامها و اکتسابها از دید زنجیره ارزش
ادغامهای افقی، ترکیبی از دو یا چند شرکت است که در صنعتی یکسان محصولاتی مشابه تولید میکنند؛ و ادغامهای عمودی عبارتاند از ترکیب دو یا چند شرکت که در یک فرایند تولید قرار داشته اما مشغول به تولید محصولات یکسانی هستند(Bedi, 2010). بهطور کلی ادغام و اکتسابهای عمودی ترکیبی از شرکتها در روابط بین مشتری- تأمینکنندگان و یا خریداران- فروشندگان هستند. در ادغامها و اکتسابهای ناهمگون شرکتها اقدام به ریسکهای متنوع بهواسطه توسعه عملیاتی غیرمرتبط با کسبوکار خود میشوند (Bedi, 2010).
کاربرد ادغامها در کسبوکارهای خانگی
در ابتدا می بایست دو مهم را مورد توجه قرار دارد؛ اول اینکه، ادغام در کسبوکارهای خانگی بهمنزله حذف کنترل صاحبان کسبوکار و یا فعالیت در مکانی خاص (خارج از خانه) نمیباشد. برای نمونه میتوان به ادغام همسان (ادغامهای با سایز برابر) اشاره کرد که حالتی کاملاً مشارکتی داشته و شرکتهای ادغامی بر همدیگر اثر و نفوذهای برابر را دارند. دوم اینکه، ادغامها به خودی خود ارمغانآور مزایای متعدد نام برده نبوده و بهرهگیری از آنها مستلزم به کارگیری اصولی خواهد بود.
کارآفرینی نیز در ادامه مسیر بهعنوان ملاکی مهم همواره مورد تأیید بوده است؛ بهطوری که «گرایشات کارآفرینانه مهارت مهمی است که کسی که قرار است عهدهدار رهبری موفق کسبوکار کوچک باشد، باید از آن برخوردار باشد» (Wiklund & Shepherd, 2003).
واحدهای خرد از جمله کسبوکارهای خانگی به دلیل عدم توانایی در سفارش مقادیر بالای مواد اولیه همواره از مشکلات تأمین و عدم بهره برداری از تخفیفات مناسب در رنج بودهاند. از سوی دیگر، توان پایین عملیاتی این واحدها چه از نظر ارزشی و حجمی موجب میشود که این واحدها به ایدهآلهای خود دست نیابند. بهعلاوه، این شرکتها در دستیابی به صرفهجوییهای ناشی از مقیاس، و همافزایی (مالی و عملیاتی) محروم میباشند؛ که با انطباق موارد ذکر شده با کسبوکارهای خانگی قابل دستیابی هستند.
جدول2. مزیت حاصل شده از ادغامها در کسبوکارهای خانگی به همراه محل تأمین.
|
مزیت حاصل شده از ادغامها |
راهکار |
|
صرفهجوییها (در مقیاس، حیطه) |
افزایش ثبات و مقدار سفارشات(مواد اولیه) |
|
همافزاییها (مالی، عملیاتی) |
افزایش کانالهای ارتباطی(توزیع، سفارش) |
|
شکلگیری کسبوکارهای بزرگ |
اتحاد کسبوکارهای مستقل خانگی |
1- صرفهجویی در مقیاس
صرفهجویی در مقیاس اصطلاحی کاملاً نام آشنا در مباحث تئوریک؛ مدیریت، اقتصاد، مالی و بالاخص معاملات ادغام و اکتساب بوده و به نظر بسیاری از محققان، صرفهجوی در مقیاس، حیطه و هم افزایی همواره بهعنوان یکی از بارزترین انگیزشهای سازمانها و شرکتها برای ورود به این معاملات میباشد.
در این خصوص گوهان نیز که به بررسی انگیزش و محرکهای ادغام و اکتساب پرداخته، 4 مورد انگیزشی را شاخصتر از دیگر موارد شناسایی کرده، که در تشریح مورد دوم بیان میدارد که شرکتهای ادغام و اکتسابی انتظار سود اقتصادی بیشتر بهعنوان پیامد صرفهجویی در حیطه و مقیاس را دارند (Gaughan, 2010).
آنها از طریق ادغام، توانایی بالقوه صرفهجویی در مقیاس را به دست خواهند آورد، و در تشریح منبع این صرفهجویی میتوان اظهار داشت که صاحبان کسبوکارهای خانگی به سفارش مواد اولیه در حدی ناچیز پرداخته و ملزم به پرداخت حداکثر بهای آنها میباشند.
با ادغام واحدهای کسبوکارهای خانگی، آنها میتوانند بهصورت یکجا ماده اولیه مورد نیاز خود را سفارش دهند. این امر باعث ایجاد و افزایش پتانسیلهایی از جمله قدرت چانه زنی، و گرفتن تخفیفات گشته که هزینه هر واحد مواد اولیه را کاهش میدهد.
2-هم افزایی
همواره یکی از مهمترین اهداف واحدهای ادغامی دستیابی به همافزایی بوده است. همافزایی نیرویی است که اجازه افزایش بازدهی سرمایه یک کسبوکار را میدهد. همچنین به عقیده بسیاری از محققان استراتژی ادغام و اکتساب با هدف دستیابی به همافزایی(از جمله مالی) در برابر توسعه رقابت، فشارهای قیمتی، رخنه در تولید محصولات ترکیبی و ایجاد ارزش انجام میشود (Hoang & Lapumnuaypon, 2008). حال این پرسش بهوجود خواهد آمد که هم افزایی چگونه در کسبوکارهای خانگی نقش ایفا خواهد کرده؟ در پاسخ به این پرسش عنوان شده است که در ادغامهای عمودی در بین تأمینکنندگان و مصرفکنندگان، رفع ناهماهنگیهای متعدد و مشکلات چانه زدن در ادغامهای افقی بین رقبا، نیاز کمتر به تولید محصول رقابتی در بازار و صرفهجویی در هزینه از طریق ترکیب واحدهای تحقیق و توسعه را ایجاد میکند (Bedi, 2010). در کسبوکارهای خانگی میتوان به دو منبع همافزایی مالی، و همافزایی عملیاتی اشاره کرد. البته منابع دیگر همافزایی از جمله دانش، انسانی نیز قابل اهمیت بوده که زیر گروه دو مورد پیشین در نظر گرفته شده است.
![]() |
امروزه تغییرات علایق مشتریان و نوسانات سریع بازار کسبوکارها را ملزم به تأمین سرمایه از محلهای متفاوت کرده، و کسبوکارهای خانگی نیز از این قاعده مستثنا نیستند. لذا از یک طرف، توان تأمین مالی در جهت تولید پایدارتر و متناسب با تغییرات بازار و از طرف دیگر، کمبود منابع مالی کسبوکارهای خانگی مستقل ضرورت ادغامها در کسبوکارهای خانگی را برجستهتر میسازد. ادغام این واحدها منجر به تأمین مالی بیشتر، مطمئنتر و سریعتر خواهد شد. از طرف دیگر واحدهای خانگی ادغام شده بهلحاظ افزایش تعداد پرسنل بهصورتی مطمئنتر قابلیت دستیابی به منابع مالی از جمله وامها (در مقیاسی بزرگتر) خواهند داشت.
از لحاظ نظری، در کسبوکارهای خانگی متحد شده و ادغامی با توجه به افزایش دانش (تجربیات، مهارت) نیروی انسانی، فنون عملیات و تولید، و به اشتراکگذاری آنها امکان ادامه فعالیت اقتصادی بیشتری خواهند داشت. علاوه بر این، با اتحاد و ادغام این واحدها استفاده مشترک از تسهیلات در دسترس از جمله دستگاههای تولیدی شده، که منجر به افزایش کارایی، اثر بخشی و نهایتاً بهرهوری خواهد شد. دسترسی به کانالهای ارتباطی از دو منظر توزیع (دستیابی به فروشندگان و توزیعکنندگان محصول) و سفارش (دسترسی به سفارشهای پایاتر) نیز در کسبوکارهای خانگی دارای اهمیت بهسزایی میباشد.
ارائه و توزیع محصول از طریق کانالهای توزیع مناسبتر همواره بهعنوان یکی از مزایای ادغامها مطرح میگردد. واحدهای ادغامی با بهرهبرداری از کانالهایی که تاکنون فقط در اختیار گروهی خاص بوده و یا از آن بیخبر بودهاند، بهصورتی مؤثرتر توان ارائه محصولات خود را خواهند داشت. از سوی دیگر، با افزایش ارتباطات در جهت گرفتن سفارشهای بیشتر و به موقعتر توان برنامهریزی و مدیریت تولید بیشتری خواهند داشت و از رد کردن سفارشهای بیش از توان فعلی جلوگیری خواهد شده، که به نوبه خود تولید بالاتری امکانپذیر میگردد.
3- رشد کسبوکارهای خانگی
در دفاع از اینکه کسبوکارهای خانگی توان بالقوهای در تبدیل شدن به سازمانهای بزرگ را دارا هستند هیچ شکی نیست. بری و دیگران معتقد هستند که سازمانهای بزرگ امروزی، کسبوکارهای کوچک و متوسط یک دهه پیش بودهاند (Berry et al, 1998). در حقیقت، بسیاری از کسبوکارهای فعلی شروعشان از کسبوکارهای خانگی بوده و به همین دلیل باید آنها بهطور جدی مورد بررسی قرارگیرند (Walker & Webster, 2004). حیات و ریاض سوالات زیادی را مبنی بر اینکه چرا و چگونه این کسبوکارها، توانایی تبدیل به کسبوکارهای عظیم را دارند مطرح نمودهاند (Hayat & Riaz, 2011). چنان بهنظر میرسد که راهبردهای کنونی در سطح کلان بیشتر درصدد تشویق به ایجاد این واحدها بوده و تامل کافی در باره ادامه حیات آنها نشده است. ادغام و اکتسابها با قابلیت همسو کردن فعالیت واحدهای مستقل، کمک شایانی به ادامه حیات کسبوکارهای خانگی و تبدیل آنها به واحدهای بزرگتر و توانمندتر خواهند نمود. لذا تکمیل زنجیره تأمین این کسبوکارها و ادامه حیات آنها در قالبی بزرگتر و مطمئنتر توصیه میگردد. از طرف دیگر تخصصی شدن عملیات واحدهای ادغامی منجر به افزایش سرعت و کیفیت تولید شده که نهایتاً اتحاد این واحدها منجر به ایجاد سازمانهای با مزیتهای رقابتی بالا میشود. از آنجایی که سازمان حاصله متشکل از کسبوکارهای خرد بوده و در تأسیس همه این کسبوکارها کارآفرینانی ایفای نقش کردهاند، انتظار دستیابی به سازمانهای کارآفرین محتملتر خواهد بود. در شکل 2 مدل رشد کسب وکارهای خانگی با بهرهگیری از ادغام نشان داده شده است.
امروزه کسبوکارهای کوچک (شامل کسبوکارهای خانگی) بهعنوان مهمترین اهرم توسعه اقتصادی هر کشوری مطرح شده است (Wiklund & Shepherd, 2003). از یک طرف، با پیچیده شدن بازارها و شتاب گرفتن تغییرات آن دیگر راهبردهای سابق برای تغییرات جدید جوابگو نبوده و در مقابل تغییرات نوظهور نیاز به راهبردهای سریع مانند ادغامها، که نقطه عطف آنها در پاسخگویی به تغییرات بازارها از طریق رشد سریع خارجی در مقابل رشد کندتر داخلی در سه دهه اخیر بهشدت احساس میشود. از طرف دیگر، اهمیت کسبوکارهای خانگی و لزوم اقدام به ایجاد و گسترش آنها محققان را بر این داشت تا با بهره از مفاهیم علمی ادغام و اکتساب به راهکارهای مهمی در جهت ایجاد بهرهوری هرچه بیشتر در این واحدها اقدام کنند. لذا در این مطالعه با هدف مذکور اقدام به بررسی وجوه مشترک این دو موضوع شده و به منافع حاصله از آن از جمله صرفهجویی در مقیاس و حیطه، هم افزاییهای مالی و عملیاتی و شکلگیری کسبوکارهای بزرگ پرداخته شده است. در نهایت راهکارهایی نظیر کارا نمودن سفارشات مواد اولیه، افزایش کانالهای ارتباطی توزیع و سفارش و نهایتاً، اتحاد کسبوکارهای مستقل خانگی پیشنهاد شده است.