هر نوع کسبوکاری که از طریق اتصال به شبکههای مجازی (از قبیل اینترنت، اینترانت و...) در محل سکونت شخصی فرد و با استفاده از وسایل و امکانات منزل انجام شود (احمدپور داریانی و مقیمی، 1391، ص. 27).
تعداد کسبوکارهایی که آنلاین از طریق اینترنت در خانه انجام می شوند، روز به روز در حال افزایش است. اگرچه که کسبوکارهای اینترنتی چالش های مخصوص به خود را دارند اما هنوز هم راه اندازی کسبوکار اینترنتی ایده بسیاری از کسبوکارهای خانگی است (Edwards & Economy, 2005, P. 81).
برای بسیاری از افراد بهویژه زنان، کسبوکارهای خانگی آنلاین نقطه شروع مناسبی برای راهاندازی کسبوکار شخصی است، زیرا راه اندازی آن در مقایسه با دیگر انواع کسبوکار ساده و آسان است. افراد می توانند با یک دستگاه رایانه و یک خط تلفن، کسبوکار آنلاین در خانه راه اندازی نمایند و کارها و خدمات مختلفی را به مردم عرضه و از این راه برای خود درآمد کسب نمایند (حسینی؛ مرید سادات و فهام، 1386، ص. 21).
البته شروع یک کسبوکار خانگی مبتنی بر اینترنت نیز دشواریهای مربوط به خودش را دارد و هیچ چیزی نمیتواند این واقعیت را انکار کند. اما راههای مختلفی وجود دارد تا بتوان این کار را به راحتی انجام داد. البته جذابیتهای کار مبتنی بر اینترنت و آنلاین در خانه، باعث شده است تا این نوع از کسبوکار در رده پر طرفدارترین کسبوکارهای خانگی در دنیا قرار گیرد. ممکن است این سوالات پیش آید که چه نکات جالب توجه و جذابی در راهاندازی یک کسبوکار آنلاین در خانه وجود دارد؟ برای کسانی که پول اضافی برای خرج کردن در تبلیغات کسبوکار آنلاین و گسترش آن را ندارند روش رایگان ارتقاء وجود دارد. ترویج کسبوکار اینترنتی بهصورت رایگان نیز ممکن است جذاب به نظر برسد. با این حال، اگرچه که میتوان از روشهای تبلیغات رایگان استفاده نمود اما این روشها نیاز به صرف زمان بیشتری دارند. البته باید این را دانست که همانطور که در دنیای واقعی ساخت یک آسمان خراش طول میکشد، ایجاد یک کسبوکار آنلاین واقعی هدفمند که ارزش پایدار ایجاد میکند نیز زمان میبرد. کارآفرینی که قصد دارد برای راه اندازی کسبوکار آنلاین در خانه زمان و یا پول صرف کند ابتدا باید بر هدف و چگونگی ایجاد ارزش در کسبوکار تمرکز نماید. زیرا اگر خدمات ارزشمند به مشتریان ارائه شود، آنها تمایل خواهند داشت در قبال آن پول پرداخت نمایند.
کار آنلاین و به ویژه استفاده از اینترنت در عرصه کار و اشتغال، تغییراتی را در این عرصه ایجاد میکند که عبارتاند از: انحام فعالیتها به شکل آنلاین در خانه موجب میشود تا برخی از مشاغل فعلی از بین بروند، برخی دیگر ازمشاغل نیز با تغییراتی مواجه میشوند مانند فعالیتهای تجاری که با روشهای جدید اجرا میشوند، اینترنت و فنّاوری اطلاعات موجب ایجاد مشاغل و کارهای جدید میشوند، همچنین سطح وظایف واگذار شده به انسآنها نسبت به گذشته و مشاغل دیگر تخصصیتر شده و کارهای فیزیکی به ماشینها واگذار میشود، افراد که قصد دارند فعالیت آنلاین در خانه انجام دهند به سواد اطلاعاتی و اینترنتی و مهارتهای مربوط به فنّاوری اطلاعات نیاز دارند، و در نهایت اطلاعرسانی دقیق و جامع بازار کار داخلی و خارجی به سهولت انجام میپذیرد و همچنین مشاوره شغلی هوشمند بهصورت مبتنی بر وب امکان پذیر است (حسینی؛ مرید سادات و فهام، 1386، ص. 18).
فعالیتهای بسیاری وجود دارند که میتوانند بهصورت آنلاین در خانه با استفاده از اینترنت انجام شوند. فعالیتهایی مانند فرآیندهای خرید و فروش، خدمات مشتریان، عملیات داخلی، ارتباطات داخلی، بازاریابی محصولات و تبلیغات از جمله این فعالیتها هستند (Rosnafisah, S.; [et al], 2010, P. 1250). در صورتی که فروش، بازاریابی، جستجوی بازار، تبلیغات و سایر فعالیتهای مربوط به کسبوکار خانگی از طریق وب سایت به شکل سودمندتری میتواند انجام گیرد، باید راهاندازی یک وب سایت در اولویت قرار گیرد. کسبوکار آنلاین و مبتنی بر وب، میتواند بهصورت تعاملی بوده و به سوالات بازدید کنندگان سایت پاسخ دهد، و با مشتریان در زمان واقعی از طریق گفتگوها و اجتماعات آنلاین ارتباط برقرار کند و برای مشتریان محلی را جهت جستجو و خرید محصولات فراهم نماید (Edwards & Economy, 2005, PP. 81- 82).
آغاز یک فعالیت تجاری نیازمند تحقیق و پژوهش فراوانی است. در این مورد نیز کارآفرین میتواند با استفاده از اینترنت و بهصورت آنلاین در خانه، بسیار سریع در مورد هر موضوعی به اطلاعات دست یابد. سادهترین راه برای یافتن اطلاعات مورد نیاز در اینترنت استفاده از موتور جستجوگر است که سامانه ای برای بازیابی اطلاعات است. کاربر پس از جستجوی واژههای مهم در یک موضوع، فهرستی از اطلاعات یافته شده توسط موتور جستجوگر را ملاحظه مینماید. این موارد بهصورت الکترونیک به اسناد واقعی پیوند داده شدهاند تا کاربران اینترنت بتوانند آنها را بر روی صفحه نمایش خود بخوانند. یاهو و گوگل از جمله محبوبترین موتورهای جستجوگر هستند (هولدن، جین، ترجمه گروه آوا، 1389، ص.47).
کسی که یک کسبوکار تازه تأسیس و یا در حال رشد دارد و قصد فروش محصولاتش را نیز دارد، میتواند این روند را بهصورت آنلاین از طریق اینترنت و توسط یک وب سایت انجام دهد. وی میتواند از طریق اینترنت برای محصولاتش و یا محصولات افراد دیگر بازار جستجو نماید. در واقع فرد میتواند در اینترنت و از طریق یک وب سایت، دنیا را بهعنوان بازاری برای محصولات خود در نظر گیرد (Edwards & Economy, 2005, P. 50).
کارآفرین باید با افراد بسیاری از جمله تهیه کنندگان، توزیع کنندگان و مشتریان ارتباط برقرار کند. شخص میتواند این کار را بهصورت آنلاین و در خانه خود انجام دهد. بهعنوان مثال پست الکترونیک، راهی ارزان برای فرستادن نامهها، گزارشها، عکسها و سایر موارد دیگر به همکاران و کاربران اینترنتی است. از پست الکترونیک حتی میتوان برای بازاریابی نیز استفاده نمود. همچنین نرمافزارهای گوناگون رایانهای نیز برای جلوگیری از دسترسی غیر مجاز به اسناد مربوطه و یا دست کاری آنها وجود دارد (هولدن، جین، ترجمه گروه آوا، 1389، ص. 47).
کار آنلاین نه تنها مشاغل خدماتی و رسانهای را تحت تأثیر قرار میدهد بلکه با سازگار نمودن ماشین آلات صنعتی، بهصورت مبتنی بر وب یا اینترنت، امکان انجام فعالیتهای صنعتی آنلاین را نیز میسر میسازد. بنابراین نقش زمان و مکان فیزیکی کم رنگتر و مفاهیم مجازی معنی مییابد. همچنین مفاهیم حقوقی و روابط کار را نیز تغییر میدهد. مفاهیم سنتی زمان و مکان است. اینترنت این امکان را فراهم ساخته که یک فرد، در هر زمان از روز یا شب، قادر باشد با کار آنلاین در خانه، امور شغلی خود را در شرکتی انجام دهد که در دهها منطقه جغرافیایی دورتر قرار گرفته است (حسینی؛ مرید سادات و فهام، 1386، ص. 18).
بهطور کلی اینترنت فرصتی را برای کارآفرین ایجاد میکند تا تجارتی نو و محصولات و خدمات مربوط به آن را برای مخاطبین بسیاری معرفی نماید بدون اینکه نیاز داشته باشد یک فروشگاه یا مکان فیزیکی با هزینههای فراوان را راهاندازی نماید. کارآفرین میتواند این کار را به راحتی در خانه خود و تنها از طریق یک وب سایت یا فروشگاه اینترنتی انجام دهد و علاوه بر هزینه کمتر و سرعت بیشتر، در تمام ساعات شبانه روز و از هر مکانی قابل دسترسی باشد (هولدن، جین، ترجمه گروه آوا، 1389، ص 47).
یکی از مهمترین عوامل برای موفقیت در کار آنلاین، مدیریت سودمند ارتباط با مشتریان آنلاین است. مدیریت ارتباط با مشتریان آنلاین شامل مفهوم گستردهای است. این مفهوم بهطور گسترده شامل فرایندی است که به ایجاد و حفظ رابطه سودمند با مشتری آنلاین از طریق ارائه ارزشهای بالاتر به او منجر میشود. این تعریف همه جنبههای جذب، نگهداری و زیاد کردن مشتریان آنلاین را شامل میشود. در واقع کلید اصلی برقراری روابط بادوام با مشتری، ایجاد ارزشهای برتر و رضایتمندی زیاد میباشد. مشتریان رضایتمند، معمولاً تبدیل به مشتریان وفاداری شده و شرکت را بیشتر در تجارت خود سهیم میکنند. مشتری خواهان محصولات و خدمات آن کسبوکاری است که بیشترین ارزش درک شده از دید مشتری را ارائه میکند؛ یعنی ارزیابی مشتری از تفاوت بین همه مزیتها و هزینههای پیشنهاد بازار نسبت به پیشنهاد رقیب. در یک کسبوکار آنلاین که در خانه انجام میشود استفاده از روشهایی مانند پیگیری مشتری، ارسال کاتالوگ و هدایای تبلیغاتی، کوپن خرید، اطلاعات تماس، پاداشهای منظم و... موجب موفقیت در ارتباط سودمند با مشتریان آنلاین میگردد (کاتلر و آرمسترانگ، 1389، ص. 15).
واکر به نقل از دسشامپز و لینکز (1997)، چهار ضرورت را برای مشاغل و کسبوکارهای خانگی آنلاین بیان داشته است. این ضرورتها عبارتاند از: 1. ظهور تکنولوژیهای نوین، 2. بازسازی صنعتی، 3. فشار محیطی، 4. ارزشهای کارآفرینی. وی در همین راستا به نقل از فلاستد و جوسن (2000)، به دو عامل کاهش علل ریسک و تقاضای گسترده مردم بهویژه زنان، نیز اشاره مینماید (حسینی؛ مرید سادات و فهام، 1386، ص. 20).
مزایای کار آنلاین در خانه
مزایای کار در خانه بهصورت آنلاین، از سه جنبه مورد توجه است: مزایای فردی، مزایای سازمانی (برای کارفرما)، مزایای اجتماعی.
مزایای فردی: کاهش در هزینهها و زمان مسافرتهای کاری، بهبود و افزایش فرصتهای کاری، توازن بهتر بین زندگی و کار، اختلال کمتر در زندگی کاری، انعطاف در ساعات کار، افزایش راحتی فیزیکی (نور، دما، ارگونومی)، کاهش استرسهای مربوط به کار، امکان دسترسی به کار برای افراد با مشکلات ویژه بهطور مثال برای معلولان و یا افرادی که امکان رفت و آمد ندارند و یا نمیتوانند بهصورت تماموقت در جایی کار کنند.
مزایای سازمانی: کاهش هزینههای سربار؛ به دلیل اینکه میتوان کار را در جایی که مهارت متناسب وجود دارد انجام داد و از هزینههای مربوط به سرمایش، گرمایش، فضا و... جلوگیری میشود، افزایش بهرهوری در کار، حفظ مهارتهای کمیاب، افزایش خدمت به مشتریان.
مزایای اجتماعی: کاهش حجم ترافیک و تصادفات رانندگی، کاهش آلودگی، فرصتهای کاری وسیعتر، تجدید حیات اقتصادی (سهرابی، 1382، ص 17).
نکته مهم در یک کسبوکار آنلاین که در خانه انجام میشود، میزان پذیرش آن است. میزان پذیرش یک کسبوکار آنلاین در خانه، بهعنوان موقعیتی توصیف میشود که یک مؤسسه آماده است تا نوآوری تکنولوژی را بپذیرد و در عملیات جاری کسبوکارش در راستای اهداف کسبوکار، دگرگونی و تغییر ایجاد نماید. میزان پذیرش یک کسبوکار آنلاین به عواملی از جمله نگرش و ویژگیهای مالک کسبوکار، انگیزش، میزان تعهد و درگیری کارآفرین با نوآوریهای تکنولوژی، و سطح آمادگی الکترونیک مشتریان، عرضهکنندگان، واسطهها و رقبا بستگی دارد. همچنین میزان پذیرش کسبوکار آنلاین بستگی نزدیکی به سرعت استفاده از تکنولوژی اینترنت دارد (Rosnafisah, S.; [et al], 2010, P. 1251).
اگر مزایای کار آنلاین در خانه و با استفاده از اینترنت را بهعنوان یک حقیقت در نظر بگیریم، واقعیت قابل توجه دیگر مالکیت و قدرت تصمیمگیری در کسبوکارهای خانگی است که اساساً توسط یک یا دو نفر اداره میشوند. این در بهکارگیری فرآیند کار آنلاین تأثیرخواهد گذاشت که بهشدت وابسته به پذیرش فنّاوری توسط این افراد میباشد. از این رو اهمیت دارد موانع پذیرش را شناسایی کنیم (خلیلی شهانقی، 1391، ص. 58): عواملی مانند فقدان اعتماد در یک کسبوکار خانگی آنلاین، فقدان دانش و مهارتهای الکترونیکی، عدم آشنایی با قوانین و مقرارت مربوط به معاملات آنلاین، ادراک و طرز فکر منفی نسبت به استفاده از تکنولوژی، عدم وجود زیرساختهای لازم، فقدان منابع مالی مورد نیاز، و عدم وجود ظرفیت کافی در مدیریت زمان و منابع، مانع از پذیرش کسبوکار خانگی آنلاین میگردند (Rosnafisah, S.; [et al], 2010, P. 1251).
چه مشاغلی برای کار آنلاین در خانه مناسب هستند؟
تعدادی از ویژگیهای شغلی که برای انتخاب کار آنلاین در خانه باید مورد توجه قرار گیرند عبارتاند از:
1. حجم بالای اطلاعات، حداقل در قسمتی از شغل؛
2. نیاز کم تر به ارتباطات زمانبندی نشده؛
3. نیاز بیشتر به تمرکز؛
4. انعطافپذیری و کنترل بر روی آهنگ زمان دورههای واقعی کار؛
5. خروجیهای مشخص و روشن؛
6. مجزا و قابل شناسایی بودن اهداف و مراحل مهم؛
7. نیاز کمتر به دسترسی به تجهیزات یا اطلاعات غیر الکترونیکی؛
8. نیاز به فضای کمتر برای ذخیره و تجهیزات؛
9. نیاز کمتر به اطلاعات حساس و خیلی محرمانه (سهرابی، 1382، ص. 43).
مطالعات نشان میدهد افرادی که از ویژگیهای شخصیتی مانند انعطافپذیری، اعتمادپذیری، سازگاریپذیری، اتکا به خود، استقلال و خودآغاز گری؛ و از ویژگیهای مهارتی از جمله توانایی کار کردن بدون سرپرست و همکار، مهارتهای فردی، مهارتهای ارتباطی، نگرش حرفهای، سازمانیافتگی، مدیریت زمان، دانش فنی و توانایی حل مسأله و نیز از شرایط شخصی شامل وجود فضای مناسب در خانه، رفاقت با بچه ها/ مراقبت از افراد مسن، داشتن زندگی اجتماعی/ دوستانه و حمایت خانوادگی برخوردارند، مناسبترین گزینه برای انجام کار آنلاین در خانه هستند (سهرابی، 1382، ص. 44).
صاحب نظران مختلف، مراحل ایجاد و توسعه کار آنلاین در خانه را در قالبهای متعددی تقسیمبندی کردهاند. البته باید به این نکته توجه نمود که همه این مراحل از دیدگاه استراتژیک اهمیت دارند و هرکدام از این مراحل به استراتژیهای متفاوتی نیاز دارند. بهطور سنتی چرخه حیات این نوع کسبوکارها را میتوان در قالب پنج مرحله بررسی نمود:
1. مرحله ایجاد کسبوکار آنلاین در خانه: این مرحله شامل فعالیتهای مرتبط با شکلگیری اولیه کار آنلاین است. در مرحله آغازین، فرآیند کارآفرینانه ایجاد شده و خلاقیت مورد نیاز است. برای انباشت و کسب منابع مالی و غیر مالی، به خلاقیت، ارزیابی و شبکهسازی نیاز است. هدف کلی، مأموریت و جهت کسبوکار در قالب استراتژی کارآفرینانه در این مرحله مشخص میشود.
2. مرحله شروع کار آنلاین در خانه: در این مرحله فعالیتهای لازم برای ایجاد برنامه کار، جست و جوی سرمایه و انجام فعالیتهای بازاریابی انجام میگیرد.
3. مرحله رشد: این مرحله نیازمند تغییرات مهمی در استراتژی کارآفرینانه و کار آنلاین است. زیرا رقبا و دیگر نیروهای بازار، مشغول ایجاد تغییر و تحول در استراتژیهای خود هستند و چالشهای جدیدی پیش روی کسبوکار قرار میگیرد.
4. مرحله تثبیت کسبوکار آنلاین: این مرحله هم نتیجه شرایط بازار و هم تلاشهای کارآفرینان است. در طول این مرحله، رقابت میان کسبوکارها و بیتفاوتی مشتریان نسبت به کالاها و خدمات کارآفرینان افزایش مییابد و بازار اشباع میشود. علاوه بر اینها، میزان فروش نیز حالت ثابتی به خود میگیرد و فرد کارآفرین باید در مورد سه تا پنج سال آینده کاری خود برنامه ریزی کند و نوآوری برای موفقیت آینده کسبوکار حیاتی است.
5. مرحله نوآوری یا افول کار آنلاین در خانه: کسبوکاری که به نوآوری توجه نمیکند، سرنوشتی جز نابودی نخواهد داشت. کاری که از نظر مالی موفقیت داشته است، سعی میکند رشد نموده و خود را گسترش دهد. حتی ممکن است فعالیتها و خدمات آنلاین خود را گسترش دهد و فعالیتهای جدیدی را نیز انجام دهند (احمدپور داریانی و مقیمی، 1391، ص. 127).
اگرچه اکثر کارآفرینان کار آنلاین در خانه را بهعنوان راهی برای کاهش هزینههای دفتری و سایر هزینههای کاری میبینند اما نگرانیهایی نیز وجود دارد که ممکن است کارمند در خانه از زیر بار کار شانه خالی کند یا اینکه ممکن است کیفیت کار کاهش یابد به دلایلی انجام فعالیتهایی که در محیط کار در حین انجام کار ممنوع هستند مانند تماشای تلویزیون یا بازیهای کامپیوتری. اما تحقیقات نشان دادند که با وجود تمام این نگرانیها، کسبوکارهای خانگی آنلاین در مقایسه با کسبوکارهای مشابه که در دفتر کار شرکتی انجام میشوند، از سودآوری و اثربخشی بیشتری برخوردارند. طبق تحقیقات انجام شده در کشور چین، کار آنلاین در خانه در مقایسه با کار مشابه در دفتار کار شرکتی، موجب بهبود عملکرد کارکنان به ارزش 375 دلار در سال به ازای هر کارمند بوده است.
بهعلاوه از طریق کارآنلاین در خانه در هزینههای شرکتی هر کارمند در طول یک سال 1250 دلار صرفهجویی صورت گرفته است. همچنین بهرهوری کل کار آنلاین در خانه حدود 30 درصد بیشتر از بهره وری کل کسبوکارهای شرکتی مشابه بوده است (Bloom, 2013, P. 18).
موانع کار آنلاین در خانه
1. در صورتی که کار آنلاین در خانه برای کارفرما انجام گیرد یکی از مشکلات عمده، نظارت بر کارمندی است که نمیتوان دید چگونه کار میکند،
2. ترس از انزوای اجتماعیِ شخصی که در خانه کار میکند،
3. آماده نبودن و یا ایجاد مشکل در زیرساختهای مورد نیاز در کار آنلاین مانند رایانه، ارتباط اینترنتی و... که موجب ایجاد وقفه در کار میگردد (سهرابی، 1382، ص. 20).
4. عدم برخورداری از سابقه خدمت، ترفیع و حق بازنشستگی،
5. هزینه دریافت آموزشهای لازم و کسب مهارتهای مورد نیاز (حسینی؛ مرید سادات و فهام، 1386، ص. 21).