طرح کسب‌وکار سندی مکتوب است که جزئیات فعالیت‌های ایجاد کسب‌وکار پیشنهادی را مشخص می‌کند. این سند باید ضمن تشریح موقعیت کنونی، نیازها، انتظارات و نتایج پیش بینی شده را شرح دهد و کلیه جوانب آن را ارزیابی کند.

     امروزه شاهد هستیم که خلق کسب‌وکارهای کوچک و خانگی جدید به مرور زمان و با پیچیده‌تر شدن ساختار محیط اقتصادی به فعالیتی حساس مبدل شده که نیازمند صرف دقت، مهارت و توجه خاصی است. در حال حاضر کارآفرینی و بهره‌برداری از فرصت‌ها برای راه‌اندازی کسب‌وکارهای خانگی به فرآیندی مبدل شده است که در آن فرد کارآفرین به‌واسطه صرف تخصیص، زمان و تلاش خود و با در نظر گرفتن منابع مالی و ریسک‌های اجتماعی به ایجاد کسب‌وکاری متمایز روی می‌آورد که در نهایت به رضایت شغلی یا پاداش پولی منتهی می‌شود.

     از این منظر امروزه فرآیندی که طی می‌شود تا یک فرصت مورد بهره‌برداری کارآفرین قرار گیرد و کسب‌وکاری خانگی ایجاد شود فرایندی سیستماتیک است از ابتدا به شرح ذیل می‌باشد:

1. شناسایی و تجزیه و تحلیل فرصت

2. توسعه مفهوم کسب‌وکار و تنظیم طرحی کسب‌وکار

3. تحصیل شریک‌های مالی و منابع سرمایه‌گذاری

4. معین کردن منابع مورد نیاز جهت پیاده‌سازی طرح

5. سنجش طرح و بهره برداری از کسب‌وکار (Meyer & Crane, 2011; P.311).

     همان‌طورکه ملاحظه می‌گردد بدنه اصلی فرایند بهره‌بردرای از فرصت و خلق یک کسب‌وکار کارآفرینانة خانگی عبارت است از تنظیم، سنجش و پیاده‌سازی یک طرح کسب‌وکار. از این رو اولین اقدام کارآفرین در جهت بهره‌برداری از فرصتی که شناسایی نموده است، تنظیم طرح کسب‌وکار می‌باشد (Chiles et al, 2004; P.512). لذا تهیه طرح کسب‌وکار و طی نمودن مقدمات و مراحلی که به تنظیم یک طرح جامع ختم می‌شود از فعالیت‌های ضروری محسوب می‌شود که کارآفرینان جهت راه‌اندازی کسب‌وکار خانگی باید آن را مد نظر قرار دهند.

ضرورت تهیه طرح کسب وکار

بهترین راه برای طراحی ماهیت کسب‌وکار خانگی و برنامه ریزی جهت پشت سر نهادن مراحل اولیه از فرایند راه‌اندازی، تهیه «طرح کسب‌وکار» است. تهیه طرح کسب‌وکار، بهترین راه برای ساختن و پیاده‌سازی مدل کسب‌وکاری است که کارآفرین در ذهن خود دارد. یک طرح کسب‌وکار در واقع سازوکاری است برای ساماندهی اطلاعات و منابع در دسترس یا مورد نیاز و دستیابی به دیدی همه‌جانبه درباره تمامی جنبه‌های کسب‌وکار. به زبان ساده تر طرح کسب‌وکار چارچوبی است برای توصیف نحوه عمل کسب‌وکار و مسیری که طی خواهد نمود.

     برخورداری از طرح کسب‌وکار به‌منزله نقشه راهی است که کارآفرین را در رسیدن به مقصد یاری می‌کند. یک طرح کسب‌وکار مدون راهنمایی است که کارآفرین را قادر به شناخت نقاط قوت و ضعف، اهداف معقول و نامعقول، تشخیص صحیح منابع برای رسیدن به اهداف و در نهایت مستند‌سازی آنها می‌کند. طرح کسب‌وکار به کارآفرین کمک می‌کند تا فعالیت‌های پیش روی خود را طبقه‌بندی نموده و طبق زمانبندی از پیش تعیین شده آنها را انجام دهد. یک طرح کسب‌وکار همه‌جانبه کارآفرین را قادر به جذب سرمایه‌گذار، اعمال کنترل بر تمام فرایندهای راه‌اندازی، پیش‌بینی و انطباق با شرایط و یکپارچه‌سازی تمام برنامه‌ها می‌نماید (Clydesdale, 2011; P.139).

     تهیه این طرح مزایای بی‌شماری برای کارآفرین دربردارد که عبارت‌انداز:

· طرح کسب‌وکار پایه‌ای برای اتخاذ تصمیمات اولیه در خصوص بودجه‌بندی تلقی می‌شود.

· چهارچوبی در اختیار کارآفرین قرار می‌دهد تا براساس آن تصمیمات راهبردی خود را اتخاذ نماید.

· از آنجا که طرح‌های کسب‌وکار از همان ابتدا با در نظر گرفتن تمام جوانب و مقتضی با شرایط طراحی می‌شود، به فعالیت‌های کارآفرین انسجام بخشیده و به او کمک می‌کند تا تمام فعالیت‌های خود را حول یک محور منسجم اجرا کند.

· به‌منزله چراغی است که راه را روشن کرده و عوامل حیاتی موفقیت را به کارآفرین نشان می‌دهد.

· انعطاف پذیری در تصمیم‌گیری را آسان‌تر می‌نمایند.

· برای جذب سرمایه و ارائه به بانک‌ها یا سرمایه‌گذاران مخاطره استفاده می‌شود.

· گام‌های لازم جهت تحقق ایده را برای کارآفرین تعیین می‌کند.

· نقشه راهی محسوب می‌شود که کار را به مراحل مختلف تقسیم کرده، شروع آن را آسان می‌سازد.

· طرح کسب‌وکار به کارآفرین کمک می‌کند تا اطلاعات لازم را گردآوری نموده، با اعتماد به نفس بیشتری در راستای تحقق اهداف گام بردارد.

· به کارآفرین کمک می‌کند که جوانب و پیشرفت پروژه یا کسب‌وکارش را به‌طور مشخص و متمرکز بررسی کنند.

·  یک چهارچوب منطقی و حساب شده ایجاد می‌کند تا در آن کارآفرین بتواند حرفه خود را توسعه داده و تدابیر مربوط به آن حرفه را در چند سال آینده دنبال کند.

· بعنوان ماخذ و مبنایی برای مذاکره با اشخاص ثالث مانند سهامداران، دفاتر نمایندگی، بانک‌ها، سرمایه گذاران و... به‌کار می‌رود.

·  معیاری را برای سنجش وضعیت واقعی کسب‌وکار در برابر آنچه که باید باشد، ارائه می‌دهد ( Abrams & Barrow, 2005; P.12).

     یکی از مهم‌ترین اقدامات کارآفرین به‌منظور ایجاد کسب‌وکار خانگی تهیه و تدوین طرح کسب‌وکار است. برنامه‌ای که کارآفرین در آن به مستندسازی و ارزشگذاری اهداف خود می‌پردازد.به تعبیری کارآفرین با تنظیم طرح کسب‌وکار می‌تواند به خط و مشی‌ها، روش‌ها و فنون کاربردی و در نهایت نتایج قابل انتظار خود ارزش بخشیده و شرایطی فراهم آورد و کمیت‌ها و کیفیت‌های کار خود را بررسی نموده و احتمال شکست در کسب‌وکار خود را کاهش دهد.

     طرح کسب‌وکار نگرشی واقع‌بینانه از پیش‌بینی‌ها و مقاصد بلندمدت در اختیار کارآفرین قرار می‌دهد. این دید و نگرش چهارچوبی را به وجود می‌آورد که کارآفرین باید در آن فعالیت کند و نهایتاً یا موفق می‌شود یا شکست می‌خورد. در مجموع کارآفرین با تهیه طرح کسب‌وکار در واقع رسالت و چشم‌انداز خود را تعیین نموده است (Chen et al., 2009; P.120).

     برخلاف آنچه تصور می‌گردد وجود یک طرح کسب‌وکار رضایت‌بخش برای راه‌اندازی کسب‌وکار خانگی بسیار پر اهمیت است. روند برنامه‌ریزی، مالکان کسب‌وکارهای خانگی یا کارآفرینانی که درصدد راه‌اندازی این مشاغل هستند را وادار می‌کند که کاملاً دریابند چطور و کی کارهای خود را انجام دهند تا آنچه را که می‌خواهند به‌دست بیاورند. حتی اگر کارآفرین درصدد کسب هیچ حمایت خارجی هم نباشد، طرح کسب‌وکار می‌تواند برای دوری گزیدن از اشتباهات یا تشخیص فرصت‌های پنهانی نقش حیاتی را بازی کند (Foo et al., 2005; P.391).

     برای عده بسیار زیادی از کارآفرینان و مالکان کسب‌وکارهای خانگی، روند طرح‌ریزی (‌فکر، مذاکره، تحقیق، تجزیه و تحلیل) به‌اندازه اجرای طرح نهایی و یا حتی بیشتر از آن مفید است. بنابراین به کارآفرینانی که درصدد راه‌اندازی کسب‌وکار خانگی هستند توصیه شده است که حتی اگر به یک طرح رسمی نیاز ندارند، درباره روند طرح‌ریزی به‌طور دقیقی فکر کنند. این کار می‌تواند سود زیادی برای طرح کسب‌وکار آنها به همراه داشته باشد. در مجموع این طرح به کارآفرین امکان می‌دهد، قبل از اینکه تمام پس‌انداز خود را خرج کند، بسیاری از موضوعات مهم را مشخص نماید (Abrams & Barrow, 2005; P.6). لذا وجود یک طرح کسب‌وکار، صرف‌نظر از اندازه کسب‌وکار آن، به همان اندازه که برای راه اندازی مهم است برای یک کسب‌وکار برقرارنیز مهم است.

     اولین اقدامِ لازم برای نوشتن طرح کسب‌وکار ارزیابی نیاز و پتانسیل بازار است. کارآفریم سپس باید میزان هزینه‌ها و درآمدهای احتمالی را پیش بینی نموده و مشخص کند چه میزان از هزینه‌های توسط بازار پوشش داده خواهد شد. هزینه‌های کسب‌وکار نه تنها هزینه‌های ثابت و متغیر بلکه هزینه‌های ورود به بازار را نیز شامل می‌شود (Siegle et al., 1993; P.68).

     کارآفرین باید به این موضوع توجه کند که منابعی که برای راه‌اندازی در اختیار دارد بر رشد کسب‌وکار و زمان رسیدن به نقطه سر‌به‌سر تأثیر به‌سزایی دارند. بسیاری از کسب‌وکارهای خانگی فقط به این خاطر که زمان زیادی می‌گذرد تا بازار و مشتریان از محصول آنها اطلاع یابند، با شکست مواجه می‌شوند. در این شرایط کسب‌وکار به مرور و با گذشت زمان منابع خود را از دست‌داده و توانی برای ماندن در بازار نخواهد داشت.برآورد هزینه‌های راه‌اندازی یک کسب‌وکار خانگی جدید کار دشواری است. کارآفرینان معمولاً هنگام تهیه طرح کسب‌وکار در قسمت برآوردهای مالی با مشکل مواجه می‌شوند. سرمایه‌گذاران و بانکداران نیز گاهی از این موضوع شکایت می‌کنند که کارآفرینان برآورد کاملی از هزینه‌های کار ندارند. برآورد هزینه‌ها در صنایع بالغ کار آسان تری است، ‌به‌خصوص اگر کارآفرین در حوزه مورد نظر از تجربه نیز برخوردار باشد. کارآفرینان با تجربه با دید بازتری تجهیزات مورد نیاز و هزینه‌های ثابت و عملیاتی خود راتعیین می‌نمایند. در مقابل، کارآفرینان کم تجربه با شروع کار، به هزینه‌های پیش‌بینی نشده‌‌ای برخورد می‌کنند که سود عملیاتی آنها را به میزان قابل ملاحظه‌ای کاهش خواهد داد (Barton, 2002; P. 110)

     نکته مهم دیگری که کارآفرین باید همواره مد نظر قرار دهد پیش‌بینی و تعیین محدودیت‌های کار است. بهتر است از همان ابتدا محدودیت‌های کار را در طرح‌های کسب‌وکار ذکر نماید. این کار به کارآفرین امکان می‌دهد تا برای غلبه بر موانع و محدودیت‌ها، تمامی منابع در دسترس خود را سازماندهی نمایید. علاوه‌براین موارد کارآفرین قبل از شروع به تنظیم طرح کسب‌وکار بهتر است به این موضوع توجه کند که طرح کسب‌وکار همواره با گذشت زمان نیازمند بازنگری و اصلاح می‌باشد. لذا وی باید از همان ابتدا متغیرهای پیش بینی نشده‌ بسیاری که ممکن است در مراحل بعدی روند کسب‌وکار را تحت تأثیر قرار دهند نیز را در نظر داشته و آنها را حتی المقدور شناسایی و در طرح کسب‌وکار خود لحاظ نماید. در غیر این صورت طرح کسب‌وکار پس از گذشت اندک زمانی و با اولین تغییر در روندهای بازار سریعاً منسوخ و غیر قابل اجرا خواهد شد (Pinson, 2008; P.99).

     از سوی دیگر محیط پر ابهام و متغیر فعلی کارآفرین را ملزم به بازنگری مداوم طرح اولیه می‌گرداند. این موضوع در صنایعی با رشد سریعتر بیشتر به چشم می‌خورد. با توجه به نرخ رشد سریع فناوری، کارآفرین در برخی مواقع مجبور می‌شود سریعاً و بدون طرح و نقشه قبلی نسبت به تغییر وضعیت کسب‌وکار خود اقدام نماید، لذا نمی‌تواند به‌طور دائم به اصول اولیه‌ای که در طرح کسب‌وکار به آنها اشاره نموده پایبند باشد (Baker et al., 2001; P.30).

     با توجه به این موارد، کارآفرین باید به این نکته توجه کند که طرح کسب‌وکار باید شامل تمام مراحل ساخت، اجرا و نظارت در حوزه کسب‌وکار باشد. یک طرح کسب‌وکار کامل معمولاً در اکثر کتب شامل چندین بخش می‌باشد که در ادامه مورد اشاره قرار می‌گیرند. البته باید خاطر نشان کرد، منطقی است که کارآفرین در مرحله آغازین از راه‌اندازی کسب‌وکار نتواند تمامی بخش‌های طرح خود را تکمیل نماید، بلکه به مرور زمان و با گذشت اندک زمانی به تک تک اطلاعات لازم دست خواهد یافت. به اعتقاد باکر و همکاران (2001؛ ص.26)، طرح کسب‌وکار کارآفرینانه‌ای که با رعایت موارد ذیل تکمیل شود، حداکثر تا 25 صفحه و حداقل در 15 صفحه گردآوری خواهد شد.

اجزای طرح کسب‌وکار

قبل از توصیف اجزای کسب‌وکار، لازم به ذکر است که به‌طور کلی طرح کسب‌وکار دارای شکل یا چارچوبی خاص و منحصر به فرد نیست. بلکه نحوه تهیه طرح کسب‌وکار، چگونگی نگارش آن، طولانی یا کوتاه بودن مطالب آن، همه با موضوعی تناسب دارد که طرح بر آن تمرکز دارد و به عبارت واضح تر این موارد با میزان پیچیدگی‌های موجود در ماهیت آن کسب‌وکار مربوطه متناسب هستند. لذا نحوه نگارش از طرحی به طرح دیگر متفاوت است. با این وجود یک ساختار کلی و استانداردند وجود دارد که طرح‌های کسب‌وکار از آن پیروی می‌کنند و این ساختار در بردارنده اجزای زیر است:

· خلاصه اجرایی؛

· ارائه تاریخچه و ماهیت کسب وکار؛

· معرفی محصولات و خدمات؛

· بررسی بازار؛

· بررسی رقبا و چگونگی رقابت؛

· تهیه برنامه بازاریابی و فروش؛

· تولید و نحوه عملکرد؛

· بیان شیوه‌های مدیریتی؛

· برسی‌های مالی (Pinson, 2008; P.110).

     در ادامه توضیح مختصری درباره هر بخش همراه با ذکر نکات کلیدی ارائه شده است.

تهیه خلاصه اجرایی

یکی از کلیدی‌ترین و مهمترین بخش‌های طرح کسب‌وکار تهیه خلاصه اجرایی می‌باشد. این بخش پس از اتمام سایر بخش‌های دیگر تکمیل می‌شود. در این بخش معمولا اطلاعات کاملی در دو الی پنج صفحه درباره محصول یا خدمات، توانایی‌ها و ظرفیت‌های بالقوه و منحصر به فرد آن، مهمترین اهداف، رویکرد اجرایی جهت دستیابی به اهداف و نتایج نهایی، ارزیابی بازار، وضعیت کنونی بازار، فرصت‌ها و تهدیدهای بازار، رقبا، چگونگی جذب مشتری و در نهایت برنامه فروش بیان می‌شود. علاوه‌براین موارد مهارت‌های مدیریتی کارآفرین، توصیف وضعیت مالی و میزان سرمایه مورد نیاز و زمان لازم برای رسیدن به نتایج مالی نیز ارائه می‌شود (Meyer & Crane, 2011; P.310).

بیان تاریخچه و ماهیت کسب‌وکار

در ابتدای این بخش سابقه‌ای مختصر و مفید از کسب‌وکار مورد نظر از زمان و نحوه شکل‌گیری آن تاکنون ذکر می‌شود. سپس به بیان علت وجودی کسب‌وکار و توصیف ماهیت محصول یا خدمت پرداخته می‌شود. در ادامه به بیان دورنمای کاری و تجارب مورد نیاز برای راه‌اندازی کسب‌وکار پرداخته شده و بر این موضوع که محصول یا خدمت ارائه شده چطور می‌تواند نیازها/مشکلات موجود را برطرف نموده و مزیت آن بر رقبا توصیف می‌شود (Barton, 2002, P.114).

توصیف خدمت یا محصول

ارائه صحیح این بخش از طرح کسب‌وکار اولین گام موثر در شناساندن محصول/خدمت به خواننده طرح است که ممکن است سرمایه‌گذار یا تأمین کننده مالی باشد. نکته مهمی که نباید از نظر دور داشت آن است که نوشتن متن به‌صورت تخصصی و فنی به‌گونه‌ای که درک را برای شخص خواننده‌ای که فاقد تخصص است دشوار نماید نیز صحیح نیست و ممکن است منجر به بسته شدن پنجره فرصت به روی کارآفرین شود.

     مواردی که در زیر مطرح شده از نکات ضروری هستند که به هنگام نوشتن این بخش همواره باید مد نظر کارآفرین قرار گیرد:

· به‌طور کاملاً واضح نوع محصول یا خدماتی که ارائه خواهد شد را بیان نماید؛

· خصوصیات کامل محصولات را مشخص نماید؛ اینکه چه مواردی منجر به منحصربه‌فرد بودن و برتری آن نسبت به سایر رقبا می‌شود یا اینکه محصول چه مزایایی را از لحاظ اقتصادی و تجاری دارا می‌باشد؛

· مزایایی که محصول نسبت به سایر محصولات ارائه می‌دهد چقدر برای مشتریان اهمیت دارد و مشخصات خاص آن محصول کدام‌اند (Siegle et al., 1993, P.71).

بررسی‌های بازار

تعریف بازار و ارزیابی آن یکی از عملکردهای ضروری و مهم است که نیازمند صرف تلاش و زمان قابل ملاحظه‌ای است. در این بخش اطلاعات کلی بازار و بازار هدف، اندازه رشد و روندهای و تمایلات مهم بازار و فرصت‌ها و تهدیدهای موجود و فشارهای صنعتی ارائه می‌شود. از جمله نکات ضروری که در این بخش مورد توجه کارآفرین قرار می‌گیرند عبارت‌انداز:

· شناسایی مشتریان که شامل جنبه‌های مردم‌شناسی از گروه‌هایی که محصولات یا خدمات را خریداری می‌کنند؛

· تقسیمات بازار براساس محل جغرافیایی، درآمد و شیوه زندگی و...؛

· تعیین مشخصات اصلی بازار هدف با توجه به شناسایی نیازهای مشتریان هدف و تعیین میزان جذابیت محصول/خدمت برای مشتریان و میزان تمایل آنها به خرید؛

· تخمین درصد فروش و رشد آن؛

· تعیین مکان جغرافیایی بازار هدف برای توزیع محصول؛

· تعیین میزان سهم بازار؛

· بررسی و تعیین قوانین و مسئولیت‌هایی که بازار و کسب‌وکار را تحت تأثیر قرار می‌دهد (Meyer & Crane, 2011, P. 301).

بررسی رقبا و نحوه رقابت

پس از شناخت و ارزیابی بازار، در نظر گرفتن رقابت از اهمیت چشمگیری برای کارآفرین برخوردار است. در واقع شناخت رقیب یا رقبا کمک شایانی درشناخت وضعیت کسب‌وکار و توسعه صحیح آن در اختیار کارآفرین قرار داده و از گونه غافلگیری احتمالی جلوگیری خواهد نمود.

     بهتر است کارآفرین در ابتدا تمام اطلاعات مربوط به رقبا را با پاسخ به سوالاتی مانند اینکه رقبای اصلی چه کسانی هستند و برتری رقابتی آنها چیست، گردآوری کنند. برخی از نکاتی که در بررسی رقبا باید مد نظر قرار داده شوند عبارت‌انداز:

· بررسی پیشینه و سوابق رقبا در بازار مربوطه؛

· شناسایی و بررسی نوع محصول یا خدمتی که ارائه می‌کنند؛

· تعیین درصد سهم بازار آنها؛

· تعیین میزان فروش (تولید) ماهیانه و سالیانه آنها

· تعیین تعداد بازارها، کانال‌های توزیع و عاملین فروش آنها؛

· تعیین نقاط قوت و ضعف آنها.

     کارآفرین پس از تخمین این موارد می‌تواند تخمین بزند که آیا بازار زمینه لازم برای ورود را دارا است و اینکه آیا مشتریان از محصول یا خدمت جدید استقبال می‌کنند یا خیر (Pinson, 2008, P.119).

تعیین برنامه بازاریابی و فروش

یکی از ارکان اصلی در هر کسب‌وکاری تعیین چگونگی جذب و در نهایت حفظ مشتریان است. داشتن برنامه اجرایی صحیحی که بر نیازهای مشتریان و پاسخگویی به آنها متمرکز شده باشد یکی از اصلی‌ترین راه‌های رسیدن به موفقیت در امر کسب‌وکار است. پیشبرد اهداف مبتنی بر بازار و دستیابی به یک برنامه بازاریابی مدون از طریق انجام مراحل زیر امکانپذیر است:

· توصیف بازار هدف (طبقه بندی صرف کنندگان و مشتریانی که اقدام یه خرید می‌کنند

· بیان اهداف مشخص فروش (براساس تعداد فروش در هر طبقه)

· تعیین دوره زمانی لازم برای رسیدن به هر هدف در هر طبقه.

     برخورداری از راهکار بازاریابی نیز از ضروریات برنامه بازاریابی است که کارآفرین را به دستیابی به اهداف بازاریابی رهنون می‌کند. راهکار بازاریابی و نحوه انتخاب آن را می‌توان با استفاده از معیارهای زیر توصیف نمود:

· تعیین ویژگی‌های محصول یا خدمتی که بازار بر آن تاکید دارد؛

· تعیین نحوه قیمت‌گذاری در بخش‌های نختلف از بازار؛

· تعیین نحوه توزیع محصول یا خدمت؛

· تعیین اقدامات پیشبرد فروش و بیان روشی که برای ترفیع و ارتقای فروش قرار است بکار گرفته شود، همچنین نحوه ارتباط با مشتری (Abrams & Barrow, 2005, P.11).

توصیف نحوه تولید یا عملیات اجرایی

در این بخش تولیدات، فناوری‌های مورد نیاز، تجهیزات، حمل‌ونقل، عملکرد اجرایی و ظرفیت‌های تولید و اجرایی، همچنین امکانات مورد نیاز شرح داده می‌شوند. در این بخش کارآفرین نقاط قوت و ضعف اجرایی خود را بیان می‌کند. بحران‌ها و مخاطرات احتمالی و ضرورت برخورداری از نام تجاری یا گواهینامه بهره برداری نیز در این بخش عنوان می‌شود (Barton, 2002, P.128).

بیان شیوه‌های مدیریتی

برخورداری از قابلیت اجرایی صحیح یکی از مهمترین معیارهایی است که تأمین‌کنندگان مالی برای آن اهمیت زیادی قائل هستند. نمایش این توانایی‌ها با تهیه یک رزومه کاری کامل و واضح امکان پذیر است. بنابراین رزومه کاری خوب یکی از مهم‌ترین بخش‌هایی است که از اهمیت زیادی برخوردار است .(Abrams & Barrow, 2005, P.10)

بررسی‌های مالی

تهیه این بخش از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. برنامه‌های مالی حداقل به دو دلیلتهیه می‌شوند:

· تعیین نیازهای سرمایه‌ای

· مشخص نمودن زمان دریافت درآمدها و سودها

     علاوه بر این موارد، یکی دیگر از دلایل مهم تهیه این بخش جذب سرمایه‌گذاران است. چراکه سرمایه‌گذاران پس از مطالعه این بخش می‌توانند به ارزیابی توانایی‌های بالقوه کسب‌وکار پرداخته و درباره تأمین مالی آن تصمیم‌گیری نمایند. لذا جهت تهیه این بخش به‌صورت کامل اطلاعات مالی باید شرح داده شوند. این اطلاعات باید دربردارنده موارد زیر باشد:

· تعیین مقدار سرمایه‌ای که هزینه‌های راه‌اندازی را پوشش دهد؛

· تعیین هزینه‌های احتمالی در مراحل اولیه از راه‌اندازی؛

· تعیین میزان تناسب قیمت فروش با هزینه‌هایی که کارآفرین محتمل می‌شود؛

· تعیین مقدار درآمدی که در طول چندسال اول از کسب‌وکار به‌دست خواهد آمد؛

· زمان‌بندی جریان نقدی ورودی و خروجی ناشی از عملیات تجاری؛

· تهیه صورت‌حساب جریان وجوه نقدی؛

· محاسبه مقدار نقدینگی لازم کسب‌وکار برای کسری بودجه درگاه‌های اولیه.

     موارد فوق در جدول زیر به‌صورت فهرست‌وار ارائه شده است (Siegle et al., 1993, P.75).

جدول1. مراحل تنظیم طرح کسب‌وکار کارآفرینانه

مزیت برخورداری از طرح کسب‌وکار

با توجه به موارد عنوان شده، بزرگ‌ترین مزیت طرح کسب‌وکار این است که کارآفرین قبل از صرف کل زمان و انرژی خود، می‌تواند تمام جوانب کار را بسنجد. اگر کسب‌وکاری را بدون برنامه‌ریزی شروع کند و با مشکل مواجه شود، فشار زیادی به وی وارد می‌شود. برنامه‌ریزی راه مواجهه با مشکلات را به کارآفرین نشان می‌دهد. در دست داشتن یک طرح جامع توانایی مقابله با مشکلات محیطی را به برای کارآفرین فراهم می‌کند (Clydesdale, 2011, P.141).

     آماده کردن یک طرح کسب‌وکار نتیجه نهایی روند طرح ریزی نیست، بلکه تحقق طرح، هدف نهایی است. بااین‌وجود نوشتن طرح یک مرحلةمیانی مهم است. طرح کسب‌وکار نشان می‌دهد که کارآفرین به‌منظور ایجاد کسب‌وکار خود بررسی‌های دقیق را انجام داده است.

     کارآفرین باید این موضوع را مد نظر قرار دهد که ارائه طرح کسب‌وکار چیزی فراتر از صرفاً آماده‌سازی و ارسال یک سند می‌باشد. شکل و ظاهر طرح کسب‌وکار بر اثر بخشی آن طرح تأثیر قابل ملاحظه‌ای می‌گذارد. اگر طرح کسب‌وکار به شکل سندی مکتوب ارائه می‌شود، اصولی از قبیل: رعایت نظم و پاکیزگی، عدم وجود اغلاط تایپی و مجلد بودن باید رعایت شود. همچنین صفحه عنوان و فهرست و محتویات آن باید در قسمت ابتدایی از سند اضافه شود. اگر طرح کسب‌وکار به‌صورت سند الکترونیک در قالب ایمیل یا بر روی دیسک ارائه می‌شود، این سند باید استاندارهای اصلی کسب‌وکار را به درستی نمایان سازد یا به عبارتی نمایانگر تصویر کاملی از کسب‌وکار خانگی مد نظر باشد (Barton, 2002, P.133).

     کارآفرین باید به این موضوع توجه نماید که با تنظیم طرح کسب‌وکار در واقع کارها و فعالیت‌هایی که جهت رسیدن به هدف باید اجرایی نماید را تا فهرست نموده است. لذا یک طرح مکتوب واضح و مجلد جذاب سبب خواهد شد تا حامیان، سرمایه‌گذاران و... آسان‌تر به‌سمت آن کسب‌وکار گرایش پیدا کنند. یک طرح کسب‌وکار کاملاً آماده نشان خواهد داد که مدیران یا کارآفرینان، کار را می‌شناسند و آنها را برای پیشرفت طرح برحسب فرآوری‌ها، مدیریت، سرمایه‌ها و مهم‌تر از همه بازارهای اقتصادی و رقابت اندیشیده اند(Pinson, 2008, P.123).

     در مجموع مالک کسب‌وکار خانگی باید بداند که تأمین‌کنندگان مالی اغلب اوقات تصمیمات خود را بسته به نوع ارائه طرح توسط کارآفرین اخذ می‌کنند. لذا کارآفرین و مالک کسب‌وکار خانگی در نوشتن طرح کسب‌وکار خود می‌تواند از یک مشاور یا متخصص کمک بگیرد تا نسخه نهایی طرح خود را آماده نماید. نکته مهم در اینجا اشراف خود کارآفرین به تمامی جوانب طرح کسب‌وکار است، چرا که در نهایت این خود کارآفرین است که باید طرح کسب‌وکار را برای سرمایه‌گذاران و تأمین‌کنندگان مالی شرح دهد. در واقع قدرت و قابلیت طرح کسب‌وکار به عنوان یک ابزار ارتباطی تنها در مرحله ارائه است که به نمایش گذاشته می‌شود.

· ممکن است که برای آماده‌سازی طرح پنج ماه وقت صرف شود حقیقت سخت و مأیوس‌کننده این است که سرمایه‌گذار و یا وام‌دهنده می‌تواند آن را ظرف کمتر از پنج دقیقه رد کند.

· اگر کارآفرین نتواند در این پنج دقیقه تعیین‌کننده تأثیر مثبتی گذارد، طرح ممکن است رد شود.

· مهم‌ترین جنبه طرح باید حتی برای معمولی‌ترین خواننده نیز باید بسیار برجسته باشد.

· برجسته‌سازی حقایق ویژه، اهداف، و نتیجه گیری‌ها، طرح را برای مرور ساده‌تر می‌سازد (Abrams & Barrow, 2005, P.12).

     کارآفرین با تنظیم طرح کسب‌وکار قادر است بینش صحیحی از وضعیت بازار کسب‌وکار خود ارائه نموده و تعیین کند که آیا زمینه برای ورود به عرصه کسب‌وکار مربوطه مساعد است یا خیر. نکته‌ای که کارآفرین در تنظیم طرح کسب‌وکار باید همیشه مد نظر داشته باشد این است که طرح کسب‌وکار برنامه‌ای پویا است که متناسب با بازار، بروز فرصت‌ها یا تهدیدهای بازار، ظهور صنعت و فنون اجرایی تغییر خواهد کرد. علاوه‌براین گزینش بازار شایسته، بخش‌بندی آن و تدوین برنامه‌ای جهت دستیابی به آن جزو نکات اساسی در تنظیم طرح کسب‌وکار است. در مجموع نکات ضروری در تنظیم طرح کسب‌وکار عبارت‌انداز:

· در ابتدا باید مشخص نمود هدف از نوشتن طرح کسب‌وکار چیست. آیا هدف فقط تهیه یک راهنما برای راه‌اندازی یک کسب‌وکار است یا جذب سرمایه. و آیا هر دو هدف مد نظر است؛

· اهداف اصلی راه‌اندازی کسب‌وکار چیست و کسب‌وکار خانگی در پنج سال آینده در چه مقطعی قرار خواهد گرفت؛

· تعیین بازار هدف؛

· تعیین زمان لازم برای هریک از مراحل پیاده‌سازی طرح؛

· تکمیل امور مالی مربوط به کسب‌وکار و تهیه برنامه مالی کامل و جامع؛

· مطالعه برنامه‌های کسب‌وکاری که به‌طور نمونه تهیه شده‌اند؛

· مشورت با افراد متخصص در این زمینه.