ابزارهایی که ساکنان روستاها را به ایجاد و ادارة کسب‌وکار خانگی ترغیب می‌کند.

در مناطق روستایی سازوکارهای جلب مشارکت روستاییان برای توسعة کسب‌وکارهای خانگی شامل آن دسته از مواردی است که سبب می‌شود روستاییان در مسیر توسعة این کسب‌وکارها به ایفای نقش بپردازند. این در حالی است که کار و خانواده دو حوزه اساسی در زندگی هر فرد تلقی می‌شود (گروسی و آدینه‌زاده، 1389، ص. 122). بنابراین سازوکارهای جلب مشارکت بایستی به این دو حوزه توجه ویژه داشته و ازآنجاکه این‌گونه فعالیت‌ها به‌طورمعمول در زمرة کسب‌وکارهای خرد (تعداد کارکنان کمتر از 5 نفر) طبقه‌بندی شده و وجه تمایز آن با دیگر کسب‌وکارها، واقع بودن آن در خانة مالک و اداره‌کننده آن می‌باشد (Holmes, Smith, Cane, 1997, P. 71). بنابراین سازوکارهای جلب مشارکت روستاییان بایستی منطبق بر ویژگی‌های این کسب‌وکارها در مناطق روستایی با توجه به تغییرات زمان و امکانات در دسترس باشد. با در نظر گرفتن تغییرات زمان و امکانات در دسترس یکی از سازوکارهای جلب مشارکت روستاییان برای توسعة کسب‌وکار خانگی فنّاورمحور در مناطق روستایی در راستای نقش‌آفرینی قشر جوان روستا، توسعة مشارکتی فنّاوری است که رهیافتی نوین برای تولید و انتقال فنّاوری مناسب کشاورزان خرده‌پا محسوب می‌شود. یعنی توسعة فنّاوری‌های مناسب و قابل استفادة آسان ازطریق به‌کارگیری اصول عمل پژوهشی در کشاورزی است؛ به‌این‌معنی که کشاورزان دانش خود را در زمینة نظام‌های زراعی محلی و مهارت‌های علمی عرضه می‌کنند و ازطرف‌دیگر هم، محققان دانش علمی و تخصصی خود را در میان می‌گذارند (اسدی و همکاران، 1386، ص. 46). به بیان دیگر ازطریق این تعامل، که در بسیاری از موارد همراه با ایجاد انگیزة لازم است و به‌خصوص سهم خانوارها در آن مشخص بوده و ازسوی‌دیگر در بعضی موارد همراه با ارائة تسهیلات است، مشارکت روستاییان درجهت توسعة کسب‌وکارهای خانگی فنّاور محور جلب شده و ازاین‌طریق سازوکاری فراهم شده است تا کسب‌وکار خانگی در مناطق روستایی توسعه یابد. این خود در حالی است که برای جلب مشارکت روستاییان درک و بینش برنامه‏ریزان از نظام ارزشی و روش زندگی مردم برای ایجاد تشکیلات متناسب با همیاری افراد بومی باید رعایت شود (قاسمی،1381،ص. 52). در این میان با توجه به بالارفتن سطح تحصیلات در مناطق روستایی ایجاد بستر مناسب برای کسب‌وکارهای خانگی مبتنی بر فنّاوری اطلاعات نیز می‌تواند سبب جلب مشارکت روستاییان به‌خصوص قشر جوان برای توسعة کسب‌وکار خانگی در این حوزه گردد. یکی از این زیرساخت‌ها ایجاد مرکز فنّاوری اطلاعات در مناطق روستایی است. مرکز فنّاوری اطلاعات، مرکزی عمومی است که در آن خدمات الکترونیکی (مانند خدمات دولتی الکترونیکی، تجارت الکترونیکی، آموزش الکترونیکی و...) در قالب یک منبع مشترک در دسترس تمام افراد محلی قرار می‌گیرد (Suzuki and Chamala, 1998, P. 39) و بنابراین از سازوکارهای توسعة کسب‌وکارهای خانگی است که باز هم بیشتر مورد اقبال جوانان روستا بوده که درعین‌حال این مراکز ازطریق دسترسی به این خدمات فرصت‌های کم‌هزینه‌ای را برای جوامع محلی فراهم می‌کنند (Flach and Anyimadu, 2003; P. 37). این مهم در حالی است که امروزه عقیده بر این است که مراکز فنّاوری اطلاعات مفهومی جدید در مقولة توسعة روستایی است که به روستاییان کمک می‌کند تا ازطریق به‌کارگیری اطلاعات و فنّاوری اطلاعات راه دور به فرصت‌های آموزشی و تحصیلی دسترسی پیدا کنند (Suzuki and Chamala, 1998, P. 39)، یعنی این سازو کار درعین‌حال می‌تواند فرصت‌های اشتغال در کسب‌وکارهای خانگی‌ای را فراهم آورد که در حوزة آموزش و بازاریابی فعالیت می‌کنند. در واقع می‌توان گفت عوامل متعددی، مشارکت روستاییان در فعالیت‏های عمرانی را تحت تأثیر قرار می‌دهد (گای، 1371، ص. 65). ازجمله این فعالیت‌های عمرانی می‌توان به ایجاد و توسعة کسب‌وکارهای خانگی اشاره کرد. در مناطق روستایی از دیگر سازوکارهای جلب مشارکت روستاییان برای توسعة این کسب‌وکارها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

آموزش مناسب و ایجاد تسهیلات لازم. ازجمله سازوکارهای جلب مشارکت روستاییان برای توسعة کسب‌وکارهای خانگی این است که با نگرش سیستمی به توسعه روستایی، یعنی مشارکت تمامی اقشار روستایی اعم از زن و مرد، جوان و بزرگسال (حسینی‏نیا، 1378، ص. 42) برای هر روستا با توجه به ویژگی‌های منحصربه‌فرد آن روستا برنامه‌ریزی نموده و سازوکارهای توسعة کسب‌وکار خانگی آن مشخص گردد. براین‌اساس ازطریق آموزش مناسب و متناسب و ایجاد تسهیلات لازم موجبات توسعة کسب‌وکار خانگی فراهم گردد. این خود در حالی است که مشاغل خانگی حوزة کشاورزی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار هستند. زیرا، کشاورزی در روستاهای ایران، شکل غالب گذران معیشت و شغل اصلی اکثر روستاییان است (فیروزآبادی و همکاران، 1392، ص. 79).

استفاده از تکنیک‌های عمومی مشارکت شهروندان. از دیگر سازوکارهای جلب مشارکت روستاییان برای توسعة کسب‌وکارهای خانگی استفاده از تکنیک‌های عمومی مشارکت شهروندان براساس عملکرد است. این تکنیک‌های عمومی شامل تکنیک‌های انتشار اطلاعات، جمع‌آوری اطلاعات، برنامه‌ریزی مقدماتی، برنامه‌ریزی تعاملی، روش‌های تصمیم‌گیری و حمایت از فرایند مشارکت است (شکوئی و حسینی، 1383، ص. 92)

توجه ویژه به بخش کشاورزی و دام‌داری. از دیگر سازوکارهای جلب مشارکت روستاییان برای توسعة کسب‌وکارهای خانگی، توجه ویژه به بخش کشاورزی و دام‌داری و ارائة تسهیلات و امکانات لازم برای تحقق این دو مورد در قالب کسب‌وکارهای خانگی است. زیرا مهم‌ترین ویژگی ساکنان مناطق روستایی، اشتغال به کشاورزی، دام‌داری و سایر مشاغلی است که درآمد غیردائمی، جنبة مشهود آن می‌باشد (ناصری و همکاران، 1388، ص. 47). این در حالی است که وجود درآمدهای غیردائمی خود سبب می‌شود تا ازجمله سازوکارهای توسعة کسب‌وکارهای خانگی در مناطق روستایی توسعة فراورده‌های بالادستی این حوزه‌ها باشد تا ساکنین روستا با رغبت بیشتری دست به توسعة کسب‌وکار خویش زده و از درآمد دائمی در حوزه برخوردار شوند. این مهم تا آنجاست که سازوکاری فراهم شود که کسب‌وکارهای خانگی یک روستا بتوانند فرصت ارائة محصول خود به روستاها یا شهرهای هم‌جوار یا مناطقی از کشور را داشته باشند. اگرچه در مناطق روستایی، فرصت‌ها‌ی کسب‌وکار خانگی باعث خوداشتغالی در راستای رفع کاستی‌ها و تأمین نیازهای محلی می‌شود (Horgan, 2001, P. 7).

بیمة مشاغل خانگی. زمینة اصلی فعالیت‌های اقتصادی در محیط روستایی ایران کشاورزی است (یدقار، 1383، ص. 74)؛ بنابراین کسب‌وکارهای خانگی در این مناطق نیز بیشتر در همین موارد شکل گرفته و توسعه می‌یابند.این در حالی است که درعین‌حال بیمة مشاغل خانگی می‌تواند ازجمله سازوکارهای جلب مشارکت روستاییان برای توسعة کسب‌وکارهای خانگی در این مناطق باشد. زیرا بیمه‌ دارای نقش مؤثری در کاهش ریسک فعالیت‌های کشاورزی هم در بخش تولید و هم بازار فروش و ایجاد تحرک در رشد و توسعه این بخش می‌باشد (ملک محمدی و شکری، 1388، ص. 12).

آموزش در حوزة بازاریابی. یکی از سازوکارهای جلب مشارکت روستاییان برای توسعة کسب‌وکارهای خانگی آموزش در حوزة بازاریابی برای محصولات این کسب‌وکارهاست، تا موفقیت این کسب‌وکارها تضمین گردد. ازآنجا‌که کسب‌وکارهای خانگی به‌طورمعمول در زمرة کسب‌وکارهای خرد (تعداد کارکنان کمتر از 5 نفر) طبقه‌بندی شده و وجه تمایز آن با دیگر کسب‌وکارها، واقع بودن آن در خانة مالک و اداره‌کننده آن می‌باشد (Holmes, Smith, Cane, 1997, P. 72)؛ شواهد قابل‌توجهی وجود دارد که نشان می‌دهند موفقیت یک کسب‌وکار کوچک (Smith, 1990, PP. 35-51) و بقای آن (Blankson & Stokinz, 2002, P. 52) به کارایی بازاریابی آن بستگی دارد؛ همچنین اغلب پژوهشگران، عدم آگاهی از بازاریابی را دلیل کلیدی شکست شرکت‌ها بیان کردند (Fuller, 1994, P. 36; Gadenne, 1994, P. 41; Hogarth et al, 1996, P. 47, McLarty, 1998, P.107; Murdoch et al, 2001, P. 147)؛ این در حالی است که کیجان و جانسون و نوناکا نیز یک وابستگی نیرومند بین برنامه‌ریزی سیستماتیک بازاریابی و عملکرد شرکت‌های گوناگون پیدا کردند (رزمی و همکاران، 1383، ص. 118). همچنین برای جلب پشتیبانی مشتری از محصول و خدمت، تأیید تصویر برند باید از نگاه مشتری سودمند به‌نظر آید که این تأیید باید با انتظار و ادراک مشتری هماهنگ باشد (Thakur & Singh, 2012, P. 43).

مشارکت در برنامه‏های آموزشی و ترویجی و عمرانی. از دیگر سازوکارهای جلب مشارکت روستاییان برای توسعة کسب‌وکارهای خانگی مشارکت در برنامه‏های آموزشی و ترویجی و عمرانی متناسب با ویژگی این کسب‌وکارهاست. زیرا مشارکت در برنامه‏های آموزشی و ترویجی و عمرانی، به‌عنوان یکی از عوامل انکارناپذیر فرایند توسعه‏ روستایی، ضرورت مهمی است که خود به‌عنوان پیش‏نیاز بهره‏مندی از مزایای آموزش‏های‏ ترویجی، درجهت دستیابی به اهداف توسعه، مطرح است (حسینی‏نیا، 1378، ص. 42). البته این امر در حالی است که مناطق مختلف، متناسب با شرایط و اولویت، رویکردها و راهبرد‌های توسعة روستایی متفاوتی را درپیش گرفته‌اند (پاپلی یزدی و ابراهیمی،1381، ص. 52).

اطلاع‌رسانی مناسب به روستاییان. از دیگر سازوکارهای جلب مشارکت روستاییان برای توسعة کسب‌وکارهای خانگی در مناطق روستایی در تقابل با مهاجرت به شهرها، اطلاع‌رسانی مناسب به روستاییان است. بیان مزایای این کسب‌وکارها ازجمله این موارد است. در اطلاع‌رسانی مناسب به روستاییان ازجمله مزایای این کسب‌وکارها می‌توان به این موارد اشاره کرد: درگیر شدن در موقعیت چالشی، رضایت درونی، رئیس خود بودن، امنیت شغلی، افزایش فرصت اشتغال برای اعضای خانواده، افزایش مزایای مالی (Scott & Bruce, 1988, P. 47).

ترغیب روستاییان برای ایجاد قابلیت کلیدی. کسب‌وکارهای خانگی در مناطق روستایی در قالب بنگاه‌های کوچک و متوسط شکل می‌گیرند. این بنگاه‌ها از انعطاف‌پذیری بیشتری داشته و کارآفرینی، خلاقیت و نوآوری بیشتری در آنها صورت می‌پذیرد (عقیلی و همکاران، 1391، ص. 151). بنابراین از سازوکارهای جلب مشارکت روستاییان برای توسعة کسب‌وکارهای خانگی در مناطق روستایی جلب نمودن توجه ساکنین این مناطق به ایجاد قابلیت کلیدی در کسب‌وکار خانگی خویش است؛ و تبیین این امر که ویژگی‌های کارآفرین، قابلیت‌های مبتنی بر منابع و راهبردهای رقابتی، مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده بقای این کسب‌وکارها و موفقیت آن است و ازسوی‌دیگر آموزش این امر که این محصولات منحصربه‌فرد نسبت به رقبا نیست که موجب موفقیت می‌شود، بلکه قابلیت سازمان برای دست‌یابی به نیازهای منحصربه‌فرد مشتریان موفقیت را به همراه می‌آورد (Kakati, 2003, PP. 454-455).

توسعة گردشگری روستایی. ازآنجاکه روستاهای ایران به‌طور طبیعی در مکان‌هایی بنا شده‌اند که دارای جاذبه‌های طبیعت‌گردی هستند و براساس آمارهای ارائه‌شده، ازنظر برخورداری از تنوع زیستی و جاذبه‌های متنوع طبیعی در ردیف پنچ کشور دنیا و ازلحاظ جذب گردشگر، در رده‌های پایین جهانی قرار دارد (Ostadi, 2004, P. 25). بنابراین ازجمله سازوکارهای جلب مشارکت روستاییان برای توسعة کسب‌وکار خانگی توسعه گردشگری در مناطق روستایی است. ازسوی‌دیگر توسعه گردشگری در مناطق روستایی عنصری اساسی است و در واقع یکی ا ز راه‌های نجات روستاها از فقر، مهاجرت و مشکلات اجتماعی و اقتصادی به‌شمار می‌رود (بورقانی فراهانی و همکاران، 1392، ص. 44).

ایجاد فرصت برابر برای صادرات صنایع‌دستی روستایی. بسیاری از صنایع دستی در روستا‌ها در قالب کسب‌وکارهای خانگی شکل می‌گیرند بنابراین یکی از سازوکارهای جلب مشارکت روستاییان برای توسعة کسب‌وکار خانگی در مناطق روستایی ایجاد فرصت برابر برای صادرات صنایع دستی روستایی است. در این میان موانعی مانند فقدان مهارت‌های مدیریتی، کارآفرینی و بازاریابی، وجود قوانین و مقررات زائد، عدم دسترسی به دانش و اطلاعات و عدم دسترسی به منابع مالی وجود دارد، که رفع بسیاری از این موانع و محدودیت‌ها خارج از محدودة کنترل بنگاه‌هاست، باید با خط‌مشی‌گذاری‌ها و برنامه‌ریزی‌های مناسب دولت‌ها از میان برداشته شوند (Das, Shil and Pramanik, 2007, P. 97).

توجه به شرایط خاص هر منطقه. ازجمله سازوکارهای جلب مشارکت روستاییان برای توسعة کسب‌وکار خانگی در مناطق روستایی توجه به تاریخ تحولات مشارکت روستایی در ایران است تا براساس بازدهی هرکدام از این روش‌ها و لحاظ نمودن شرایط امروز و همین‌طور شرایط خاص هر روستا سازوکار برای هر روستا متناسب با ویژگی‌های آن روستا در نظر گرفته‌شود. مشارکت درصورت قدیمی خود، حالت اجباری و تحمیلی در قالب بیگاری نیز داشته است. بیگاری برحسب نوع کار بعضاً به‌صورت گروهی بوده است (طالب، 1367، ص. 168). در جامعه سنتی ایران، دولت از جامعه جدا بوده است و نه فقط در رأس، بلکه در فوق آن قرار داشته و قدرت دولت به هیچ سنت، عرف، قرارداد یا قانون مداومی مشروط نبوده است، در چنین اجتماعی ملت اساساً با دولت در ستیز است. یعنی حتی زمانی‌که امکان عصیان و طغیان نیست، اطاعت مردم از دولت مبتنی بر ضرورت و عافیت‌اندیشی است نه رضایت و پذیرش (کاتوزیان،1372، صص. 53-54) است. نفوذ دولت به جامعه روستایی با اتخاذ سیاست‌های مبتنی بر حمایت از روستاییان با کارهایی چون واگذاری زمین‌های زراعی، اعطای کمک‌های نقدی و غیرنقدی بلاعوض به روستاییان، انجام فعالیت‌های عمرانی با بودجه دولت و برنامه‌های توسعه‌ای نشئت‌گرفته از غرب که با بافت روستایی ایران هماهنگ نداشت، منجر به نابودی الگوهای مشارکتی سنتی شد و لذا دولت نیز نتوانست جایگزین مناسبی برای آن الگوها ارائه دهد (غفاری،1380، ص. 192)؛ بعد از انقلاب اسلامی گرایش روستاییان به اتکا و اتصال به نیرویی قدرتمند یعنی دولت ازیک‌سو و میل فراوان مأموران دولت به فعالیت و کوشش در محرومیت‌زدایی ازسوی‌دیگر، موجب شد که مشارکت حول محور جهادگر و یا مأمور دولتی شکل بگیرد و به‌محض محدودیت فعالیت این افراد، مشارکت روستاییان کمرنگ‌تر شد (طالب، 1376، ص. 107). اگر در گذشته فقط وزارت کشاورزی و عمران روستایی متولی بخش روستایی بودند، از بعد از انقلاب، نهادها و ارگان‌های مختلفی ازجمله جهاد سازندگی، وزارت کشور، سازمان بهزیستی، سازمان تعاون، بنیاد مستضعفان، کمیته امداد امام خمینی (ره) و بنیاد شهید در امور روستا دخالت دارند (ازکیا و غفاری، 1383، ص. 109). لذا با ورود به دوره جدید و تحول ساختار اجتماعی و اقتصادی جامعه، نهادهای مشارکتی نیز دچار تغییر و تحول شده‌اند. در اجتماع‌های روستایی با انجام اصلاحات ارضی، ورود ماشین‌آلات کشاورزی، تشدید رابطه میان شهر و روستا و گسترش پوشش رسانه‌ای، تغییراتی در ساختار اجتماعی و اقتصادی روستاها رخ داده‌اند و گونه‌های مشارکت سنتی در قالب‌های مطرح‌شده، به‌تدریج اهمیت اولیه خود را تقریباً از دست داده‌اند و ازآن‌پس با اشکال جدید مشارکتی روبه‌رو می‌شویم که برخلاف الگوهای مشارکتی قبلی که خصلتی خودانگیخته داشتند، حالت و خصلت برانگیخته پیدا می‌کنند، زیرا به نوعی از بیرون بر اجتماع و جامعه روستایی تزریق می‌شوند. این در حالی است که راجرز، مشارکت برانگیخته ازسوی‌ دولت‌ها را (از راه برنامه‌ریزی) راه‌حل مشکلات مربوط به مشارکت مردمی در جهان سوم برمی‌شمارد، تا بدین‌وسیله سازمان‌های مشارکتی به‌وجود آیند و در امر انتقال جامعه به‌سوی نوسازی مؤثر واقع شوند. بنا به‌ نظر او، مشارکت در جوامع روستایی وجود ندارد و باید به‌وسیله دولت‌ها به‌عنوان عوامل خارجی ایجاد و برانگیخته شود (حامد مقدم،1373، ص. 292).

ویژگی‌های خاص منطقه‌ای. از دیگر سازوکارهای جلب مشارکت روستاییان برای توسعة کسب‌وکار خانگی در مناطق روستایی در نظر گرفتن عوامل مؤثر بر مشارکت روستایی با توجه به ویژگی‌های خاص هر منطقه و تصمیم‌گیری در مورد سازکارهای مشارکت بر آن اساس است. در برخی روستاها بین رضایت‌مندی شغل، انسجام اجتماعی، وابستگی به دولت، عضویت در نهادهای اجتماعی و منزلت اجتماعی با متغیر مشارکت همبستگی معناداری وجود دارد. در برخی دیگر بین سطح تحصیلات و سن با میزان مشارکت همبستگی مثبت و معناداری وجود دارد. در پاره‌ای از روستاها بین جنسیت، وضعیت تأهل و سطح تحصیلات با میزان مشارکت همبستگی معناداری به‌دست آمده است. بین متغیرهای سن و اعتماد به دولت با میزان مشارکت همبستگی معنی‌داری وجود دارد.این در حالی است که در برخی روستاها سطح تحصیلات را از پیش‌بینی‌کننده‌های مشارکت شناسایی شده است (Mcsane, 1996, P. 14).

ایجاد مشارکت مبتنی بر اراده در توسعة کسب‌وکارهای خانگی. از سازوکارهای جلب مشارکت روستاییان برای توسعة کسب‌وکار خانگی در مناطق روستایی ایجاد مشارکت مبتنی بر اراده در توسعة کسب‌وکارهای خانگی است. زیرا اگرچه رفتارهای روزمره به‌صورت‏ پاسخی به خواهش‏ها و محاسبات فرد دیده می‏شود و هرقدر فرهنگ حالت مسلط داشته‏ باشد، باز هم فرد از نیروی انتخاب برخوردار است (علفیان، 1379، ص. 57).

تشکیل تعاونی‌های تولید روستایی و ایجاد خوشه. از سازوکارهای جلب مشارکت روستاییان برای توسعة کسب‌وکار خانگی در مناطق روستایی تأسیس تعاونی‌های تولید روستایی است. تعاونی‌ها علاوه‌بر مزایای اقتصادی در زمینه‌های آموزشی، اجتماعی و فرهنگی نیز مؤثر هستند (شاهرودی و همکاران، 1386، ص. 145؛ Warner, Christenson, 1984, P. 29)؛ این در حالی است که این تعاونی‌ها درعین‌حال می‌توانند به‌صورت خوشه عمل کرده و خود ازجمله سازوکارهای توسعة مشاغل خانگی در منطقه‌ای خاص با توجه به ویژگی‌های منحصربه‌فرد آن منطقه شوند.

مفهوم‌شناسی سازوکارهای جلب مشارکت. گائوتری در تعریف مشارکت می‌گوید: مشارکت فرایندی اجتماعی، عمومی، یکپارچه، چندگانه، چندبعدی و چندفرهنگی است که هدف آن کشاندن همه مردم به ایفای نقش در همه مراحل توسعه است (ازکیا،1383، ص. 290)؛ بنابراین ازجمله سازوکارهای جلب مشارکت روستاییان برای توسعة کسب‌وکارهای خانگی در این مناطق این است که ازطریق ایجاد انگیزه‌ه‌های ماندگار و تسهیلات متناسب با نیاز منطقه، همچنین آموزش‌های لازم، همة ساکنین روستا را به ایفای نقش در این عرصه تشویق نماییم. ازسوی‌دیگر مشارکت به‌عنوان نسبت مداخله‏ علمی به مداخله‏های مورد نیاز لحاظ می‏شود (دپفر، 1365، ص. 151) که در سازوکارهای جلب مشارکت روستاییان برای توسعة کسب‌وکارهای خانگی در مناطق روستایی باید این مورد نیز مدنظر قرار گیرد تا مشارکت به مفهوم دقیق خود، به‌معنای توزیع مجدد قدرت‏ اقتصادی و سیاسی به نفع تهیدستان روستایی که کنار گذاشته شده‏اند (الغنمی، 1372، ص. 46) نزدیک شود.

     شاید بهتر باشد مشارکت را به‌منظور جلب مشارکت روستاییان برای توسعة کسب‌وکارهای خانگی در مناطق روستایی به‌صورت مفهوم چندبعدی با معنای متفاوت‏ و در شرایط مختلف در نظر گرفت‏ (Simpson and Clala.2001, P. 1). این در حالی است که می‌توان از این مشارکت سه تفسیر ارائه داد:

· شرکت داوطلبانه مردم در برنامه‏های عمومی؛

· برانگیختن احساسات مردم و افزایش درک و توان روستاییان؛

· دخالت در فرایندهای تصمیم‏گیری، اجرا و سهیم شدن عامه مردم در منافع‏ طرح‏ها و ارزشیابی آنها.

که ازلحاظ اهمیت دادن به مردم و احقاق‏ حقوق آنان، می‏توان در سه سطح «مشارکت پایین» (تفسیر اول)، مشارکت متوسط (تفسیر دوم) و«مشارکت بالا» (تفسیر سوم) بیان کرد (قاسمی، 1381، ص. 52).

     در مناطق روستایی یکی از سازوکارهای جلب مشارکت روستاییان برای توسعة کسب‌وکار خانگی، توسعه مشارکتی فنّاوری (PTD) است که رهیافتی نوین برای تولید و انتقال فنّاوری مناسب کشاورزان خرده‌پا محسوب می‌شود. همچنین آموزش مناسب و ایجاد تسهیلات لازم، بیمة مشاغل خانگی، استفاده از تکنیک‌های عمومی مشارکت شهروندان، توجه ویژه به بخش کشاورزی و دام‌داری، بیمة مشاغل خانگی، آموزش در حوزة بازاریابی، مشارکت در برنامه‏های آموزشی و ترویجی و عمرانی، اطلاع‌رسانی مناسب به روستاییان، ترغیب روستاییان برای ایجاد قابلیت کلیدی، توسعة گردشگری روستایی، ایجاد فرصت برابر برای صادرات صنایع‌دستی روستایی، توجه به تاریخ تحولات مشارکت روستایی در ایران برای یافتن بهترین سازوکار با توجه به شرایط خاص هر منطقه، در نظر گرفتن عوامل مؤثر بر مشارکت روستایی برای تعیین سازوکارهای جلب مشارکت در یک منطقة خاص، ایجاد مشارکت مبتنی بر اراده در توسعة کسب‌وکارهای خانگی، تشکیل تعاونی‌های تولید روستایی و ایجاد خوشه از دیگر سازوکارهای جلب مشارکت روستاییان برای توسعة کسب‌وکار خانگی است.