خدمات خانگی یک نام همگانی برای یک رشته خدمات گوناگون است که در محل زندگی یا خانه خدمات گیرنده تحویل می‌گردد.

     معمولاً بنگاه‌های اقتصادی را در یک دسته‌بندی کلی به دو گروه تولیدکننده کالا و ایجادکننده خدمات تقسیم می‌کنند و بنگاه خدماتی به بنگاهی اطلاق می‌شود که محصول آن به‌صورت کالای غیرمشهود و غیرملموس باشد. آنچه مسلّم است، خدمات ماهیتی متفاوت از کالاها دارند. برای خدمات ویژگی‌هایی برشمرده شده که اشاره به آنها به روشن‌تر شدن بحث کمک می‌کند، ازجمله اینکه:

· خدمات جنبه غیرفیزیکی دارند؛

· خدمات قابلیت ذخیره شدن ندارند؛

· خدمات از ذی‌نفع آن قابل جدا شدن نیست و نمی‌تواند مورد خرید و فروش مجدد قرار گیرد؛

· خدمات قابل لمس نیستند؛

· خدمات قابل مشاهده نیستند؛

· بین تولید خدمات و مصرف آن فاصلة زمانی وجود ندارد. یعنی برعکس کالاها، خدمات در لحظه تولید به مصرف می‌رسند (بختیاری، 1382).

     به هر نوع فعالیت اقتصادی در محل سکونت شخصی که با استفاده از امکانات و وسایل منزل راه‌اندازی گردد، کسب‌وکار خانگی می‌گویند (احمد پورداریانی، 1385) و از این حیث، خدمات خانگی را می‌توان به‌طور غالب در زمره کسب‌وکار خانگی به‌حساب آورد. کسب‌وکار خانگی یکی از جذاب‌ترین انواع کارآفرینی و کسب‌وکار است. در اینجا منظور ما از کسب‌وکار خانگی فعالیتی است که در محل سکونت شخصی و با کمک امکانات منزل راه‌اندازی می‌شود. اصطلاح کسب‌وکار خانگی برای آن دسته از فعالیت‌های اقتصادی استفاده می‌شود که در قدم نخست از یک اقامتگاه خصوصی انجام می‌شوند یا بر یک بنیاد خانگی متمرکز شده باشند. به‌علاوه محل استقرار، معمولاً سکونت مالکین می‌باشد (Musket & Woods, 2005). در این روش، افراد، کالا‌‌‌ها و خدمات تولیـد شدة خود را در درب و یا در داخل منازل دیگران تحویل می‌دهند. در این نوع، روش کسب‌وکار، مهم نیست که کالا‌‌‌ها در کجا تولید شده، بلکه معیار این است که کالا‌‌‌ها و خدمات در منازل مصرف‌کنندگان تحویـل داده ‌شوند. در این نوع کار خانگی، ارزش افزودة کـالا‌‌‌ها و خدمات، نصیب کسـی می‌شود که از بیرون این کالا‌‌‌ها را می‌آورد، این نوع کارها در نتیجه اغلب کارآفرینانه هستند، به این دلیل که کارآفرینی نوعی اشتغال در بخش غیر مزدبگیری است که فرد شاغل با اتکاء به توان شخصی (ابتکار و خلاقیت) خود به کارهای تولیدی و خدماتی و درنتیجه، کسب درآمد می‌پردازد (Rosti & Chlli, 2009). بنابراین می‌توان گفت که خدمات خانگی نوعی از مشاغل خدماتی هستند که می‌توانند، جزء کسب‌وکارهای خانگی هم باشند. اگرچه بنگاه‌هایی هم وجود دارند که افرادی را برای انجام خدمات خانگی ساماندهی می‌نمایند. در همین زمینه اصطلاح دیگری نیز وجود دارد که ممکن است در نظر برخی با خدمات خانگی مشابهت پیدا نماید که واژه دورکاری است. دورکاری می‌تواند از هرجایی غیر از محل کار شرکت، نهاد یا سازمان انجام گیرد و البته چنان‌که پیداست، با انجام آن در خانه منافاتی وجود ندارد بنابراین این دو با هم می‌توانند، دارای فصل مشترک باشند.

     اگرچه کسب‌وکارهای خانگی، به‌خصوص در کشورهای در حال توسعه غالبا به‌صورت غیررسمی‌ بوده و از آنها درآمد چندانی نصیب دولت‌‌‌‌های نمی‌شود (Tiplle, 2006) اما تحقیقات نشان می‌دهند که این نوع کسب‌وکارها نقش قابل‌توجهی در توسعه اشتغال و کارآفرینی ایفا می‌کنند. اغلب‌ این تصور وجود دارد که این نوع کسب‌وکار در کشورهای فقیر و کمتر توسعه یافته رواج داشته‌ درحالی‌که آمارها نشان می‌دهد که کسب‌وکارهای خانگی و خوداشتغالی در خانه بخش قابل‌‌توجهی از نیروی کار کشورهای پیشرفته را به‌خود اختصاص داده است (خنیفر و همکاران، 1389).

     خدمات خانگی یک نام همگانی برای یک رشته خدمات گوناگون است. این خدمات می‌تواند شامل خدماتی مانند نظافت، رختشویی و خرید مایحتاج روزانه و یا مراقبت فردی باشد، برای نمونه کمک در زمینه تهیه و خوراندن غذای روزانه به بیماران و افراد خرد و کهن‌سال، نظافت شخصی و پوشیدن و از تن درآوردن پوشاک. خدمات خانگی می تواند تنها به‌منزله دیدارکردن باشد تا شما بتوانید در خانه خود احساس امنیت بکنید و یا آنکه یک آژیر امنیت در اختیار داشته باشید. کارکنانی که در بخش خدمات خانگی کار می‌کنند، آموزش لازم برای ارائه مراقبت فردی را دیده‌اند. به‌عنوان نمونه شما می‌توانید با یک دستگاه رایانه و یک خط تلفن، یک کسب‌وکار اینترنتی راه بیاندازید و کارها و خدمات مختلفی را به مردم عرضه و از این راه برای خود درآمد کسب کنید (سایت دانشگاه علمی کاربردی پرسپولیس1393، http://www.arike-perspolis.ir). خدمات خانگی در صورت به‌رسمیت شناخته شدن و کسب آموزش‌های لازم می‌تواند به افزایش روحیه در بین کارکنان و افراد ناتوان موجود در خانه آنان منجر شود و در عین حالی که از خدمات مطمئن بهره می‌برند، موجب کاهش هزینه‌های ناشی از بیمارستان، مهدکودک، خانه سالمندان، رستوران و... گردد. خدمات خانگی به‌عنوان راه‌کاری مهم برای ایجاد اشتغال و درآمد در همه کشورها وجود دارد، آنچه که در کشورها در زمینه مشاغل خانگی تفاوت دارد، ترکیب، مقیاس و اندازه آنها است. انجام این نوع کسب‌وکار در منزل سبب ایجاد مزایای بسیاری برای شاغلین آنها می‌شود (معاونت تشکیل, توسعه و نظارت تعاونی‌‌‌‌ها دفتر تعاونی‌‌‌‌های توزیعی وزارت تعاون، http://www.mcls.gov.ir). فعالیت در بخش خانگی، به‌طور فزاینده‌ای در حال به رسمیت شناخته‌شدن به‌عنوان عاملی مهم برای درک انواع مسائل اقتصاد کلان هستند (Silver & Verbrugge, 2010).

تحولات خدمات خانگی در دوره اخیر

از بین رفتن وابستگی مکانی: پویایی اساسی با توجه به فنّاوری‌‌‌‌های خانه‌محور این است که فنّاوری‌‌‌‌ها یک نقش کلیدی در رابطه به زندگی خانه، بازی می‌کنند است. این می‌تواند از نظر سه احتمال شناسایی شود: نقش فنّاوری را امکان‌پذیر می سازد، از نظر نقش واسط‌‌‌‌های آن و نقش دگرگون شونده آن (Vencatesh, 2008, 391).

     طرح کار از راه دور که قسمتی از خدمات خانگی کنونی را دربرمی‌گیرد، قبل از آنکه یک نوع اشتغال باشد، یک شیوه کار کردن است که در سال 1984 خانم ارسلاهیوز آن را معرفی نمود. کار از راه دور پدید‌ه‌ای است که در جوامع اطلاعاتی رونق یافته و محدودیت زمانی و مکانی در اجرای وظایف شغلی را با بهره‌گیری از فنّاوری ارتباطات و اطلاعات از بین می‌برد (حسینی و دیگران، 1386، ص19). در یک دسته‌بندی کلی دیگر، تغییرات به وجود آمده را می‌توان به‌این‌ترتیب بیان نمود: حذف وابستگی جغرافیایی از طریق استفاده از تکنولوژی‌هایی مانند لپ‌تالپ، تلفن همراه، نرم‌افزارها و دسترسی به اینترنت پرسرعت؛ ایجاد نوع از کسب‌وکارهای تک‌نفره مناسب برای دانشجویان و افرادی که برای گرفتن کمک هزینه زندگی از والدین خود تمایل چندانی ندارند و در نهایت انعطاف در شرایط کار مانند ساعت کار، دورة کاری و محل کار (Mason et al., 2008, P. 8). به‌راحتی می‌توان تصور نمود که این‌بار تکنولوژی نقش واسط را برای رسانیدن نیاز مشتری انجام می‌دهد و تولیدکنندگان خدمات خانگی می‌توانند برای رفع بهینه این درخواست برنامه‌ریزی داشته باشند.

خدمات خانگی و فنّاوری اطلاعات: یکی دیگر از تفاوت‌های اساسی به وجود آمده در حوزه خدمات خانگی تحت تأثیر رشد روزافزون و فراگیر فنّاوری اطلاعات است. دسترسی به شبکه و اینترنت خانگی و حتی موبایلی این امکان را فراهم کرده است که افراد در هرجایی که هستند، با مشتریان خود در ارتباط باشند و خدمات مورد نیازشان را در اختیار آنها قرار دهند. این امکان دسترسی روستاییان را هم به خدمات خانگی فراهم نموده و باید از این پس با به‌کارگیری فنّاوری اطلاعات در گسترش خدمات خانگی، شاهد افزایش کیفیت زندگی روستاییان باشیم. موسیلی این خدمات خانگی قابل ارایه به روستاییان در جدولی به همین منظور گردآوری نموده و آنها را به‌این‌ترتیب نام می‌برد: بهداشت و سلامتی، تحصیلات عالی و کسب مهارت، خدمات مالی، خدمات دریافت و ارسال مرسولات، خرده‌فروشی، اطلاعات و مشاوره درباره مسایل عمومی(دولت الکترونیک)، حمل‌ونقل عمومی، خدمات فوریتی و نهایتاً اوقات فراغت و سرگرمی (Moseley, 2008, Table 2). به‌دلیل تحولات عظیم در بخش فنّاوری اطلاعات در جهان‌‌ و ایجاد مشاغل جدید امکان اشتغال خانگی برای بسیاری از افراد فراهم گردیده و تعداد آنها رو به فزونی و تنوع می‌باشد. اینترنت بزرگترین محل برای ایجاد سرنخ‌هایی است که نیروهای آماده به‌کار فروش می‌توانند طریق آن به‌سرعت برای بازاریابی دست به‌کار شوند (کسرایی، 1377).

مزایای خدمات خانگی

به‌طورکلی مزایا و مشکلات مشاغل خانگی براساس ساماندهی فعالیت مشاغل خانگی وزارت تعاون، به‌صورت زیر می‌باشد (معاونت تشکیل، توسعه و نظارت تعاون، http://www.mcls.gov.ir).

مزایای خدمات خانگی از دید خانواده:

- ایجاد توازن بین مسئولیت خانوادگی زنان و اشتغال آنان؛

- حذف هزینه‌های مربوط به خرید، رهن و اجاره کارگاه، ایاب و ذ‌‌‌هاب، درصورتی‌که خدمات خانگی در پیوند با کسب‌وکارهای خانگی قرار گیرند؛

- به‌کارگیری و استفاده از نیروی کار سایر اعضای خانواده و ایجاد زمینه‌های کار خانوادگی؛

- امکان انتقال تجارب از طریق آموزش غیررسمی به شیوه استاد شاگردی بین اعضای خانواده؛

- کاهش هزینه‌های سربار؛

-تغییر، تنوع، سرعت و انعطاف‌پذیری در فعالیت.

مزایای خدمات خانگی از دید مشتری:

مشتری کسی است که نیاز و خواست خود را، خودش تعیین و تعریف می‌کند و بابت کالاها و خدمات سازمان، حاضر است، مبلغ آن را بپردازد. ولی زمانی این هزینه را متقبل می‌شود که در کالاها و خدمات تحویلی، ارزشی را ببیند که پرداخت آن هزینه را توجیه نماید و بین کالاها و خدمات موجود و متنوع حق انتخاب دارد. اشکال مختلف مشتریان عبارت‌اند از:

- مصرف‌کنندگان نهایی: کسانی که کالاها و خدمات را از خرده‌فروشان جهت مصرف می‌خرند؛

- توزیع کنندگان و واسطه‌ها: کسانی که کالاها را در مقیاس بالایی برای توزیع کردن می‌خرند؛

- مشتریان سازمانی: سازمان‌هایی که کالاها را خریده و برای تولید و تکمیل کار خود آن را مصرف می‌ کنند.

     اما ازآنجایی‌که خدمات خانگی در محل خانه به مشتری ارائه و مصرف می‌گردند، مشتریان خدمات خانگی صرفاً از نوع نخست هستند. نیازی به گفتن نیست که زندگی مشتریان امروزی نسبت به آنچه در ابتدای قرن بیستم بود، کاملاً تغییر پیدا کرده است. از آن زمان تکنولوژی، ارتباطات و انتقال اطلاعات پیشرفت‌های شگرفی داشته‌اند. امروز تمامی افراد در جوامع غربی، قدرت انتخاب و تصمیم‌گیری بسیار بالا و خارج از تصوری دارند، چیزی که قبلاً به هیچ عنوان وجود نداشت. این اشباع محصولات موجب ایجاد بازاری مملو از کالاهای مشابه شده است. کالاهایی که روزگاری می‌توانستند با صدای بلند ادعا کنند از لحاظ کیفیت، شکل، کارکرد یا مزایا با دیگر کالاهای موجود در بازار فرق دارند. امروزه بسیاری از بازارها تبدیل شده‌اند به مجموعه‌ای از کالا و خدمات که تنها می‌خواهند اعلام کنند، من هم همان خصوصیات سایر کالاها را با قیمت مشابه و همان فنّاوری مورد نظر ارائه می‌دهم (هاموند، 1391). این امر حق انتخاب بالایی را برای مشتریان خدمات خانگی از جهت صرف هزینه و کیفیت به وجود آورده است.

     نیاز اصلی مشتری، کالا یا خدماتی است که در پی برطرف نمودن آن است اما این رفع نیاز شامل فرایندی است که با توجه به پیچیدگی شرایط آن ممکن است مشتری را به‌سمتی بکشاند که شاید چندان قابل پیش‌بینی نبوده است، این شرایط شامل: پاسخگویی، انعطاف‌پذیری، کیفیت، مرغوبیت، برخورد خوب، قیمت مناسب، تنوع کالا و خدمات،‌ احترام، صداقت، خدمات پس از فروش، دسترسی آسان، اطمینان از سلامت، بسته‌بندی جذاب، تحویل به موقع کالا و خدمات، اطلاع‌رسانی مناسب، تبلیغات جذاب، آراستگی ظاهری فروشنده و شرایط آسان پرداخت، وفای به عهد و خوش قولی و... است که هر بنگاهی باید آنها رعایت نماید. در این میان کسب‌وکارهای خانگی که در زمینه خدمات خانگی فعالیت می‌نمایند، امکان بروز مزیت‌هایی را پیدا می‌کنند که لازم است صاحبان این‌گونه مشاغل به آن توجه کافی بنمایند:

- در دسترس مشتری بودن از نظر زمانی(هرموقع) و از نظر مکانی(هرکجا)؛

- ایجاد صرفه‌جویی برای مشتریان در هزینه‌های دست‌یابی و نقل و انتقال، در زمان صرف شده و در انرژی؛

- و در نهایت اینکه مزایای یاد شده در مشتری ایجاد رضایت‌مندی می‌نماید. ایجاد رضایت در مشتری وفاداری را تقویت می‌کند و ایجاد وفاداری در مشتریان مفهومی است که در کسب‌وکارهای امروزی به لحاظ اینکه مشتریان وفادار به‌عنوان مؤلفه اصلی موفقیت شرکت‌ها و سازمان‌ها درآمده‌اند، مورد توجه بیشتری قرار گرفته است (عباسی و ترکمنی، 1389).

مزایای خدمات خانگی برای جامعه:

علاوه‌بر مزایایی که برای خدمات خانگی در دو قسمت خانواده و مشتریان برشمرده شدند، مزایای دیگر در سطح بالاتر و از نگاه متولیان جوامع قابل ذکر هستند. این موارد شامل سه دسته کلی می‌باشند: کاهش هزینه‌های اجتماعی (Jette´& Vaillancourt, 2010, P. 66) مانند محل‌های نگهداری سالمندان، محل‌های نگهداری کودکان، محل‌های نگهداری معلولین (Welch, 2012, P. 451) و بیماران و کاهش نگرانی و فشارهای ناشی از این موارد بر اعضای فعال جامعه و به‌ازای آن افزایش عملکرد این اعضا در محل کار؛ دیگر مزیتی که در همین دسته جای می‌گیرد، کاهش مصرف منابع مالی عمومی است. نیاز کمتر به افزایش و ساخت راه‌ها، خدمات عمومی و رساندن همه اینها از طرف دولت به نواحی دور افتاده‌تر؛ در نهایت کمک به توزیع بهتر شغل و در نتیجه توزیع متعادل‌تر درآمد و ثروت دیگر نتیجه و مزیت خدمات خانگی برای نهادهای عمومی است. این امر از طریق به‌کارگیری افراد کم‌سواد، با مهارت پایین و حتی برخی از معلولان، می‌تواند به بهترین شکل اتفاق بیافتد.

محدودیت‌‌‌ها و اشکالات موجود در خدمات خانگی

1- دسترسی به بازار عرضه کالا و خدمات برای دریافت و ثبت سفارشات و عرضه محصولات ضعیف است؛

2- عدم توانایی تأمین مواد اولیه مطلوب و ارزان به‌دلیل کوچک بودن مقیاس؛

3- ضعف بنیه مالی و محدودیت در تأمین منابع مالی و تهیه و ارائه وثایق مورد نیاز؛

4- محدودیت‌‌‌های مربوط به تأمین آب، برق و دفع پس‌آب، ایجاد برخی از آلودگی‌ها و مزاحمت‌ها در محل زندگی و...؛

5- عدم امکان تدارک حقوقی فعالیت؛

6- نداشتن واحد‌‌‌های تحقیق و توسعه (R & D)؛

7- پایین بودن میزان رسمیت و تخصص؛

8- امکان از دست دادن فرصت ایجاد شبکه کاری و حمایت‌های بیشتر (گلابی و دیگران، 1389)؛

9- نیاز به تلاش بسیار و صرف زمان و هزینه برای جلب اعتماد مشتری.

     نوع دیگر فعالیت‌هایی که به‌صورت سنتی با محوریت خانه در ایران انجام می‌شده ارائه خدمات مختلف مانند خیاطی، آرایشگری، تزریقات، آموزش قرآن و مواردی از این دست که امروزه فعالیت‌های با شکل جدیدتر نیز به آن اضافه شده از قبیل آموزش‌‌‌های جدید همچون زبان، یا آموزش‌‌‌های خاص درسی و آموزش‌‌‌هایی همچون گل‌سازی و غیره، همچنین فعالیت‌هایی که به تولید محصولاتی همچون شیرینی، ترشی، شور، گل‌‌‌‌های مصنوعی و مواردی از این قبیل که بخشی از وقت زنان خانه‌دار به آن صرف می‌شده می‌توان اشاره کرد. که درهرحال این‌گونه فعالیت‌ها بستر مناسبی در گذشته و حال برای کمک به اقتصاد خانواده بوده‌اند. ولی معدودی از این فعالیت‌ها به‌صورت منظم، ساختارمند و همیشگی توسط این افراد دنبال می‌شده و گا‌‌‌هی با تغییر وضعیت خانواده این فعالیت تعطیل می‌گشته و امروزه غالباً این فعالیت‌ها با توجه به قوانین و مقررات خاصی قابل اجرا می باشد در مجموع می توان از این مدل سنتی برای اشتغال مولّد و پایدار الگو گرفت (سایت تجارت خانگی، http://tejarate-khanegi. blogfa. com).

انواع خدمات خانگی

در زمینه ایجاد مشاغلی با عنوان خدمات خانگی که هر روز بر دامنه رشد و تنوع آنها افزوده می‌گردد، به وجود آمدن و فراگیر شدن برخی از امکانات و حتی پذیرش نوعی از فرهنگ، مؤثر بوده است و در کنار آن برخی از موانع و محدودیت‌های زندگی افراد در دوره کنونی بر همه‌پسند شدن خدمات خانگی می‌افزاید (جزنی، 1389، 100).

     امکاناتی مانند: گسترش مخابرات، رواج استفاده از تلفن ماهواره‌ای، شبکه اینترنتی و اینترانتی و فرهنگ استقلال مالی جوانان و زنان از خانواده و گسترش با سوادی در میان اقشار مختلف و فاصله‌گیری جوامع از فرهنگ پدرسالاری با تفکرِ ناپسند شمردن کار برای اعضای خانواده (حسینی، مریدسادات و فهام، 1386، 19)، در مقابل وجود تعدادی از موانع و محدودیت‌ها مانند: گیر افتادن جوامع در ترافیک و ازدحام روزانه خیابان‌ها، مشکلات اشتغال و نگهداری کودکان، بیماران و سالمندان، گرایش جوامع به‌سمت پیری، پیچیده شدن کارها و لزوم برون‌سپاری بخشی از امور، استفاده بیش از حد مواد غذای صنعتی و غذاهای آماده افراد را به استفاده بیشتر از خدماتی که در محل خانه‌شان ارائه می‌شود و از پیچیدگی کارها و تصمیماتشان می‌کاهد، سوق می‌دهد و از طرفی به نیاز عده‌ای برای کار و تأمین مالی خود پاسخ می‌گوید.

     مشاغل خانگی در حوزه خدمات را می‌توان در پنج بخش کلی خدمات بهداشتی و درمانی؛ فعالیت‌های فرهنگی، هنری؛ فعالیت‌های آموزشی؛ فعالیت‌های مشاوره‌ای و کسب‌وکارهای با گرایش فنّاوری اطلاعات دسته‌بندی کرد. مشاغل خانگی مرتبط با خدمات بهداشتی و درمانی عبارت‌اند از:

- ارائه خدمات پرستاری در منزل؛ خدمات مراقبتی کودکان و سالمندان؛ ارائه خدمات پزشکی در منزل؛ انجام تزریقات و پانسمان در منزل؛ انجام فیزیوتراپی در منزل و انجام گفتار درمانی در منزل. خدمات نسبت به نیازهای مشتری متفاوت است و از آن جمله پرستاری و مراقبت‌های بهداشتی وابسته، مراقبت شخصی، غذاهای خانگی، کمک، حمل‌ونقل و مراقبت روزانه (Jorm & others, 2010,P.1).

- تعدادی از خدمات خانگی مرتبط با فعالیت‌های فرهنگی و هنری عبارت‌اند از: خطاطی و خوشنویسی، نویسندگی، ویراستاری، تایپ و خدمات نوشتاری؛

- تعدادی از خدمات خانگی مرتبط با امور منزل عبارت‌اند از: آرایش و پیرایش، خیاطی و دوزندگی، آشپزی، نظافت و پاک‌سازی منازل، تعمیرات جزیی، نگهبانی و...؛

- تعدادی از مشاغل خانگی مرتبط با فعالیت‌های آموزشی عبارت‌اند از آموزش قران؛ آموزش خیاطی؛ آموزش آشپزی و سفره‌آرایی؛

- از فعالیت‌های مشاوره‌ای می‌توان مشاوره بهداشتی و تغذیه؛ ژنتیک و تنظیم خانواده و یا مشاوره‌های شغلی، کارآفرینی و کسب‌وکار، حقوقی و روانشناسی را نام برد.

- مشاغل مرتبط با گرایش فنّاوری اطلاعات عبارت‌اند از برنامه‌نویسی؛ خدمات ترجمه متون؛ تایپ کامپیوتری؛ طراحی شبکه‌های ارتباطی؛ تجارت الکترونیک در بخش کشاورزی؛ طراحی مولتی مدیا؛ ساخت نقاشی‌‌‌های
متحرک؛ طراحی صفحات وب (وزارت تعاون، http://www.mcls.gov.ir).

     چنین کسب‌وکارهایی در توسعه اقتصادی‌ کشورها، بهبود شرایط اجتماعی، توسعه داخلی، ارتقای وضعیت اشتغال و شرایط کاری و افزایش‌ سرزندگی در جامعه نقشی عمده ایفا می‌کنند (گلابی و دیگران، 1389). هر روز که جوامع به پیشرفت‌‌‌‌های بیشتری نایل می‌گردند، به همین موازات، نقش خدمات در ساختار این جوامع پررنگ‌تر شده و احساس نیاز به آن ملموس‌تر می‌شود. اگرچه محدوده خدمات به قدری گسترد‌ه است که به‌راحتی نمی‌توان زیر بخش‌‌‌‌های آن را برشمرد اما به لحاظ سنخیت، در چند دسته قابل قرارگیری‌اند. گروه خدمات فرهنگی و آموزشی، گروه خدمات اجتماعی، گروه خدمات محیط زیست، گروه خدمات بهداشتی، گروه خدمات اداری و دولتی، گروه خدمات اطلاعات و انفورماتیک، گروه خدمات شهری، گروه خدمات حمل‌ونقل و گروه خدمات ورزشی، تفریحی و توریستی از این دست می‌باشند (ترکاشوند، 1391، ص174). اما با فراهم شدن زمینه تولید انبوه و رشد صنعتی، و پس از آن شروع انقلاب‌ اطلاعاتی، رویکرد جدیدی در رشد و توسعه کسب‌وکارهای خانگی پدیدار گردید. این رویکرد برای‌ آن دسته از کسب‌وکارهای کوچکی که امکان برقراری محیط مناسب جهت تولید خدمات در بیرون‌ از منزل برایشان فراهم نبود، قواعدی را وضع نمود که با بهره‌گیری از آنها به‌راحتی بتوانند در منزل‌ به فعالیت مشغول باشند (Edwards, 2006).

     پردازش و تعمیر اشیای عتیقه، ارزشیابی اشیای هنری، عتیقه محل فروش و توزیع اشیای هنری، هنر کاریکاتور، طراحی جامه‌های ویژه بازیگری، تولید فیلم، تصویرپردازی و هنرهای گرافیک، تدریس موسیقی، عکاسی، چاپ و نشر، خدمات کسب‌وکار حسابداری، تبلیغات و روابط عمومی، مأمور خرید و فروش شدن، خطاطی، مشاوره، پردازش داده‌ها، ویرایش، طراحی داخلی، خدمات ارسال و دریافت پیام(ارسال ایمیل و نمابر برای افرادی که به آنها دسترسی ندارند) دفتر کاریابی‌ پژوهش تهیه، تولید و فروش نرم‌افزار طراحی و تولید نوشت‌افزار خدمات شخصی مراقبت از کودکان در مهدکودک سالن آرایش و زیبایی پانسیون نظافت منازل و ادارات تدریس (آشپزی، شیرینی‌پزی، گلسازی و...) تدریس تقویتی (ابتدایی، راهنمایی، دبیرستان، دانشگاه) نصب و را‌‌‌ه‌اندازی نرم‌افزارهای کامپیوتری، نصب و را‌‌‌ه‌اندازی سخت‌افزارهای کامپیوتری، و ارائه پشتیبانی‌ را‌‌‌ه‌اندازی شبکه داخلی اینترنت و خدمات ADSL، خدمات سبد هدیه کیترینگ(تولد‌‌‌ها، عروس‌‌‌‌ها، مجالس ختم، ولیمه حج، و...) آژانس بیمه دفتر وکالت، برنامه‌ریزی جشن‌‌‌‌ها، نگهداری‌ از گیا‌‌‌هان و حیوانات خانگی در منزل، نگارش خلاصه تجربه کاری (رزومه) ترجمه، حروفچینی‌ و صفحه‌بندی، طراحی پوستر، بروشور، استند‌‌‌های تبلیغاتی و... خیاطی، بافندگی، گلسازی، قالیبافی، سفالگری و... تولید، طراحی و تعمیر طراحی لباس، طراحی دکوراسیون داخلی (منازل‌ و ادارات) تولید و تعمیر عروسک تولید و تعمیر مبلمان طراحی و تعمیر جواهرات، تعمیر وسایل‌ برقی و خانگی، تعمیر خودرو، موتورسیکلت و دوچرخه (انتظاریان، 1389).

     خدمات اجتماعی، شخصی و خانگی، طیف وسیعی از فعالیت‌های خدماتی بخش‌ خصوصی را دربرمی‌گیرد و شامل دو بخش خدمات اجتماعی و خدمات شخصی و خانگی است. بخش خدمات اجتماعی از شش زیربخش‌ تشکیل شده است که عبارت‌اند از: خدمات آموزش خصوصی، خدمات بهداشتی و درمانی‌ خصوصی، خدمات مؤسسات تحقیقاتی و علمی، خدمات خیریه و مذهبی، خدمات تفریحی و خدمات انجمن‌‌‌های حرفه‌ای و کارگری.

     خدمات شخصی و خانگی، طیف گسترد‌‌‌ه‌ای‌ از فعالیت‌های خدماتی بخش خصوصی را شامل‌ می‌شود که به‌طورعمده عبارت است از خدمات تعمیری، خدمات لباسشویی‌‌‌ها، گرمابه‌ها، آرایشگاه‌ها، عکاسی‌‌‌ها، خدمات متفرقة شخصی و خدمات خدمتگزاران منازل (مستخدم، آشپز و باغبان).

     سهم خدمات اجتماعی، شخصی و خانگی در قبل از انقلاب تغییر محسوسی نداشته و حدود 5,4 درصد بوده است. این سهم در دوره پس از انقلاب با اندک افزایش از 5,4 درصد در سال‌ 1360 به 5,5 درصد در سال 1375 رسید (حکیمیان، 1377).

جدول شماره1. تهدیدها و فرصت‌‌‌های پیش روی اجرای طرح ساماندهی مشاغل خانگی

ماخذ: ماهنامه بازار بین‌الملل، سال اول، شماره چهارم، اسفند88، ص.56