اهداف نظام آموزش دوگانه
- تضمین شغل جوانان؛
- تضمین نیروی کار ماهر برای اقتصاد کشور؛
- کاهش بیکاری؛
- یادگیری در محیط کار واقعی؛
- آمادهسازی برای یادگیری در طول زندگی (محمدپور عمران و نوریان قادیکلایی، 1395).
مزایای نظام آموزش دوگانه از منظر جوانان، کارفرمایان و دولت
در نظام آموزش دوگانه، بخش خصوصی، اتحادیهها و دولت در چهارچوبی تعریفشده و رسمی در تعامل با هم و در تراز بالای هماهنگی با یکدیگر همکاری میکنند. در این بستر هر یک از آنها به شرح ذیل سود میبرند: (محمدپور عمران و نوریان قادیکلایی، 1395).
1. جوانان و متقاضیان جویای کار با توجه به اهداف ذیل در مسیر آموزش دوگانه وارد میشوند:
- آموزش توأمان با کار؛
- ارتقاء کیفی شغلی؛
- کسب کمک هزینه آموزشی در طول آموزش؛
- افزایش درآمد؛
- افزایش مهارتهای شغلی؛
- آموزش عملی فرایندها و فعالیتهای کاری؛
- تعلیم در محیط کار واقعی؛
- دسترسی به فرصتهای گوناگون شغلی و آموزشی و سهولت در احراز شغل و کسب درآمد اقتصادی(همان).
2. کارفرمایان با توجه به اهداف ذیل، در مسیر آموزش دوگانه وارد میشوند:
- بهکارگیری و استخدام نیروی انسانی بر پایه شایستگی شغلی و با رویکرد آیندهنگری شغلی؛
- بهکارگیری نیروی انسانی ماهر و ارتقاء کیفیت محصولات و خدمات؛
- تحقق مسئولیتپذیری اجتماعی کارفرما در حوزه آموزشهای حرفهای؛
- بهکارگیری نیروی انسانی معتمد و اخلاقمدار؛
- بهبود بهرهوری و کیفیت خدمات و محصولات؛
- صرفهجویی در هزینههای استخدام و بازآموزی نیروی انسانی؛
- بازگشت سرمایهگذاری در بلندمدت و افزایش درآمد کارفرما.
3. دولت با توجه به اهداف ذیل، در مسیر آموزش دوگانه وارد میشوند:
- توسعه و رشد اقتصاد ملی با سرمایهگذاری نیروی انسانی ماهر و متعهد؛
- اجرای آموزش متوسطه برای همه شهروندان؛
- آموزش جوانان برای اشتغال متناسب با بازار کار حال و آینده؛
- بهرهمندی از ظرفیتهای بخش خصوصی در اجرای این آموزشها با توجه به محدودیتهای مالی دولت؛
- نظارت و کنترل بازار کار و آموزش متناسب با بازار
کار؛
- دستیابی دولت به اهداف سیاسی و اقتصادی از راه تأثیر مثبت اقتصادی و اجتماعی نظام دوگانه بر فرایندهای اشتغال و ارتقاء سطح رفاه، معیشتی و فرهنگی مردم.
با توجه به برقراری ارتباط میان یادگیری و کار و همچنین مدارس و شرکتها ، نظام آموزش دوگانه در آلمان الگوی موفقیتآمیز برای انتقال از مدرسه به دنیای کار است. نظام آموزش حرفهای دوگانه آلمان در 327 شغل شناختهشده عرضه شده است (Hippach-Schneider, Huismann, 2018).
ساختار نظام آموزشی کشور آلمان
برای ورود به نظام آموزش دوگانه و همچنین آموزشگاههای فنیوحرفهای تمام وقت، گذراندن حداقل 10 سال آموزش عمومی ضرورت دارد. طول مدت آموزش دوگانه و همچنین آموزشگاههای فنیوحرفهای تمام وقت، 2 تا 5/3 سال است. بدیهی است طول آموزش در نظام دوگانه، وابسته به مدت زمان آموزش عمومی ورودیها به این نظام است. یعنی افرادی که پس از 10 سال آموزش عمومی وارد نظام دوگانه میشوند، باید مدت زمان آموزش بیشتری نسبت به افراد با 13 سال آموزش عمومی بگذرانند. نکته مهم اینکه، ورودیهای نظام آموزش دوگانه، زودتر از ورودیهای نظام آموزش عالی جذب بازار کار میشوند و این نکته تفاوت نظام آموزش دوگانه با نظام آموزش عالی است. شکل (1) ساختار نظام آموزشی آلمان را نشان میدهد(GOVET, 2019).
بومیسازی آموزش دوگانه
اگرچه نظام آموزشی دوگانه در مشارکت کارکنان با مشاغل بالقوه در صنعت امیدوارکننده است، اما به این معنی نیست که هر کشوری بهسادگی بتواند، نظام آموزش دوگانه را در مرزهای خود ایجاد کند. این نظام در آلمان موفق است، زیرا مدل آموزش دوگانه ازسوی دولت فدرال و ایالتهای آلمان تنظیم شده و بهخوبی پشتیبانی میشود و برای دستیابی به بیشترین موفقیت با صنایع آلمان همکاری میکند. به دلایل گوناگون این مدل بهآسانی با سایر کشورها سازگاری ندارد. نخست، درجه بالایی از موفقیت را میتوان به فرهنگ تاریخی آلمان در زمینه کارآموزی اختصاص داد. این نظام در مدت زمان خاصی تحت شرایط بسیار ویژه در آلمان رشد کرد، درحالیکه در سایر کشورهای مدرن به راحتی قابل پذیرش نبود. امتیاز مهم نظام آموزش دوگانه، استانداردهای بالای آموزشوپرورش است که ازسوی دولت آلمان عرضه شده است. یکی دیگر از جنبههای مهم این است که در سایر کشورهای توسعهیافته یا در حال توسعه، مشکلات اجتماعی فراوانی وجود دارد که مانع از ایجاد نظام آموزش بالادستی دوگانه و یا سبب کاهش اثربخشی این نظام میشوند. هزینههای کالج و نابرابری اقتصادی به این معنی است که دولت باید برای افراد موقعیت تحصیل در این آموزشها را فراهم کند. فرهنگ کارآموزی در آلمان پیشینه طولانی داشته و اعتبار زیادی دارد، اما این فرهنگ در سایر کشورها منزلت اجتماعی پایینتری دارد، زیرا در مقایسه با مسیر آموزشی سنتی، از اعتبار کمتری برخوردار است (Hummelsheim & Baur, 2014).
وضعیت حاضر آموزش دوگانه
با توجه به سیاستهای دولت آلمان، در حال حاضر نظام آموزش دوگانه بر همکاری با شرکتهای کوچک و متوسط تمرکز دارد. کارفرمایان و اتحادیههای کارگری مسئولیت ایجاد مقررات جدید آموزشی در محیط کار را دارند. گواهینامهها در نظام آموزش دوگانه از اعتبار کافی برخوردار بوده و استانداردهای آموزشی برای کارآموزان صرفنظر از محیط کار، شرکت یا بنگاه اقتصادی یکسان است. اعتباربخشی این گواهینامهها ازسوی کارفرمایان انجام میشود. وظیفه و مسئولیت مشترک دولت، کارفرمایان و اتحادیه کارگری، پاسخگویی به نیازهای بازار کار و رفع نیازهای آموزشی از راه تربیت نیروی انسانی ماهر است. این فرایند در افزایش کارایی و اثربخشی فعالیتها متناسب با نیازهای فعلی و آینده بازار کار بسیار کارساز است. در شرایط امروز و با تأکید بر آموزشهای کارآفرینی، آموزش دوگانه، این زمینه را برای فراگیران و کارکنان آسانتر میکند و کارفرمایان نیز داوطلبان را بهمنزله کارآموز سنجش و آزمایش میکنند. این اقدام سبب ایجاد جریان بهتری در روند استخدام نیروی انسانی میشود. نظام آموزشی دوگانه همانند سایر نظامهای آموزشی کامل نیست و نواقصی دارد. اگر چه ایجاد تخصص از راه برنامههای آموزشی و برنامههای کارآموزی مزایایی دارد، اما معایبی نیز در این راه وجود دارد. ازجمله اینکه با تغییرات شتابان فناوری و پویایی مشاغل در بسیاری از صنایع؛ وظایف، فعالیتهای سازمانی و مهارتهای فردی خیلی سریع منسوخ میشوند.
کارآموزان میتوانند در بازار کار پیشرفت کنند، اما فقدان مهارتهای عمومی و یادگیری در طول زندگی
در شغلهای جدید، سبب میشود که آنها پس از
مدتی دچار مشکل شوند. با وجود این، نظام آموزش
دوگانه هنوز در اشتغال و توسعه مهارتها
بهخصوص در میان جوانان بسیار تأثیرگذار است
(BIBB, 2009).
نقش مؤسسه فدرال آموزشوپرورش و آموزش حرفهای در نظام آموزش دوگانه
مؤسسه فدرال آموزش و پرورشوآموزش حرفهای (BIBB)، پژوهشهایی درباره آموزشوپرورشوآموزش حرفهای انجام میدهد و نقش مهمی را در توسعه نظامهای آموزش حرفهای آلمان ایفاء میکند. به بیان دیگر از وظایف مهم این مؤسسه، هدایت و نظارت بر نظام آموزش حرفهای، تبیین ساختار آینده آموزش حرفهای، ترویج نوآوری در حوزه آموزشهای حرفهای در سطح ملی و بینالمللی، مدرنیزه کرده نظام آموزشی وبهروزرسانی آموزش حرفهای است. اهداف تضمین کیفیت در نظام آموزش دوگانه بر اساس کمترین استانداردهای آموزش حرفهای برای یکپارچهسازی ورود جوانان به جامعه و واجد شرایط بودن آنها برای کار در یک حرفه است و در عین حال پاسخگویی به نیازهای بنگاههای اقتصادی و شرکتها حائز اهمیت است. مبانی تضمین کیفیت در نظام دوگانه، حمایت و تسهیل تصمیمگیری برای عرضه آموزش در بنگاههای اقتصادی و شرکتها و تصمیمگیری درباره جوانان برای ورود به آموزش در یک حرفه است. همه ذینفعان برای دستیابی به این هدف با یکدیگر همکاری تنگاتگ دارند. دولت فدرال، ایالتهای فدرال، شرکای اجتماعی و سایر ذینفعان تلاش میکنند، تا اطمینان حاصل کنند که قراردادهای آموزشی میان شرکتها و جوانانی که مایل به ورود به این نظام هستند، بهطور موفقیتآمیزی به پایان میرسد و قراردادهای استخدامی بهدست میآید. اجرای درست آموزش در بنگاههای اقتصادی و مدارس حرفهای، زیر نظارت دفترهای کاری است. دفترهای کاری نقش کلیدی در سازماندهی منافع اقتصادی در کنار سازمانهای تجارت و صنعت، انجمنها و کارفرمایان دارند. دفترهای کاری
تحت نظارت عمومی هستند و بهصورت نهادهای خودگردان اداره میشوند و در زمینه آموزشهای حرفهای نقش برجستهای دارند. دفترهای کاری بهمنزله نهادی شایسته و اصلح در نظام نظارتی شفاف شناخته میشوند (Guellali,2017).
اسناد بالادستی و حقوقی نظام آموزش دوگانه در آلمان
اسناد بالادستی و حقوقی از جمله قوانین حقوقی پرکاربرد، به بیان دیگر قوانین بنیادی و پایهای مطرح در نظام آموزش دوگانه است که بارها به آن استناد میشود و شامل موارد ذیل است:
- قانون آموزش حرفهای؛
- دستورالعمل توانمندسازی مربیان؛
- قانون کار و مدیریت روابط؛
- قانون محافظت از جوانان در محل کار.
