دانشنامه جامع علوم انسانی

دانشنامه جامع علوم انسانی

طنز دراماتیک (نمایشی)

dramatic irony
نویسنده
تمهیدی در زمینه طرح داستان؛ نوعی از طنز که وقتی حاصل می‌آید که دانش مخاطب یا خواننده دربارة حوادث یا افراد بر دانش شخصیت‌های داستان پیشی می‌گیرد؛ بنابراین سخنان و اعمال شخصیت‌ها برای مخاطب یا خوانندگان معنایی غیر از آنچه برای شخصیت‌ها دارد، پیدا می‌کند. این امر زمانی روی می‌دهد که برای مثال شخصیت با روش نامناسب و احمقانه‌ای عکس‌العمل نشان می‌دهد و یا هنگامی‌که شخصیت داستان فاقد خودآگاهی است و بر مبنای پیش‌فرض‌هایش عمل می‌کند.
این‌ آرایه در آثار تراژدی به‌وفور یافت می‌شود. مثلاً در مجموعه اودیپوس، حاضران در نمایش‌نامه خیلی زودتر از آنکه خود اودیپوس به اشتباهش پی ببرد، به خطاهای او پی می‌برند. نویسندگان معاصری که بر طنز دراماتیک تسلط دارند عبارت‌انداز: ویلیام شکسپیر (در اتللو)، ولتر، جاناتان سوئیفت، هنری فیلدینگ، تامس هاردی و هنری جیمز. طنز دراماتیک همچنین در داستان کوتاه «نبوغ مغ» (The Gift of the Magi) از اُ. هنری دیده می‌شود. در داستان «بانو با سگش» (Lady with the Gog) از آنتوان چخوف، یک دون ژوان کارکشته، درگیر یک رابطة عشق‌ورزی خیلی عادی می‌شود و تنها در آخر کار خود را فریب خورده می‌یابد که در دام تعهد مادام‌العمر زنی افتاده است که تفاوتی با زن‌های دیگر ندارد.