دانشنامه جامع علوم انسانی

دانشنامه جامع علوم انسانی

اژدها

dragon \'drag-ən\
نویسنده
[واژه فرانسوی قدیم آن dragun، dragon، از واژﮤ لاتین dracon، draco، به معنی مار، اژدها، از واژﮤ یونانی drákōn، برگرفته از ریشة derkesthai به ‌معنای به‌وضوح دیدن، نگاه کردن] در فرهنگ عامة غرب، جانوری افسانه‌ای که عموماً به‌صورت ماری عظیم‌الجثه و بالدار با بدنی پوشیده از فلس یا مارمولکی با سر تاجدار، چنگال‌های غول‌آسا و دمی خاردار نشان داده می‌شود. در اساطیر چینی، اژدها جانوری فراطبیعی و سودبخش است که حضورش با باران و سیلاب همراه است.
اعتقاد به این موجودات، ظاهراً بدون کوچک‌ترین آگاهی نسبت به پیشینة خزندگان عظیم‌الجثه ماقبل تاریخ اژدهاگونه به‌وجود آمده است. به‌طورکلی، در خاورمیانه جایی‌که مارها غالباً بزرگ و کشنده هستند، افعی یا اژدها نمادی از اصل شر بوده است؛ بدین‌ترتیب خدای مصری اِپپی (Apepi) افعی بزرگ دنیای تاریکی بوده است. ولی یونانیان و رومیان، برخلاف نظر ساکنین خاورمیانه در این خصوص که افعی یا مار را نشانة نیروی بد (شر) می‌دانستند، در برخی مواقع معتقد بودند که دراکونته‌ها (drakontes) موجوداتی سودبخش به‌حساب می‌آیند که از ساکنان تیزبین قسمت‌های درونی زمین هستند. با وجود این، به‌طورکلی تصویر اژدها به‌عنوان نشانة پلیدی قوی‌تر بوده و دوام بیشتری نسبت به نماد سودبخشی داشته است. مسیحیت، خدایان مارگونه را بلافاصله رد کرد و در هنر مسیحی اژدها را نماد گناه و الحاد دانسته و آن را به‌صورت موجودی ذلیل زیرپای قدیسان و شهیدان نشان داده است.
اژدهای چینی، لانگ (Lung)، به‌وسیلة یانگ نشان داده می‌شود که اصل آسمان، فعالیت و مردانگی در کیهان‌شناسی چینی به‌شمار می‌رود. از دوران باستان اژدها نشانة خانوادة سلطنتی بود و تا تأسیس جمهوری (1911) تصویر اژدها بر پرچم چین نقش بسته بود. اژدها با باقی فرهنگ چین به ژاپن آمد و در آنجا با نام‌های ریو یا تاتسو (ryū یا tatsu) قدرت تغییر اندازه به دلخواه خودش را داشت، حتی تا حدی که بتواند نامرئی شود. اگرچه اژدهای چینی و ژاپنی، هر دو به‌عنوان قدرت‌های آسمانی محسوب می‌شدند، اغلب بدون بال هستند. اژدها در آیین تائوئیسم از نیروهای بسیار مورد احترام طبیعت به‌حساب می‌آید.