خاستگاه تشکیل مجمع کشورهای صادرکنندة گاز یا همان اوپک گازی را باید در نشست وزرای چند کشور تولیدکنندة اصلی گاز در تهران در 19 و 20 مه 2001/30 و 31 اردیبهشت 1380 جست‌وجو کرد (Gabriel and Others, 2010: 3). این نشست به‌وسیلة وزیر نفت وقت ایران و با حضور نمایندگانی از کشورهای الجزایر، برونئی، اندونزی، مالزی، عمان، قطر، روسیه، ترکمنستان و همچنین نروژ به‌عنوان ناظر تشکیل شد. در این نشست توافق شد اهداف مجمع ترویج نفع متقابل ازطریق گفت‌وگو بین تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان گاز و کشورهای دارای صنایع گاز، فراهم آوردن بستر لازم برای تحقیق در موضوعات گازی و در نهایت تلاش برای بهبود بازاری ثابت و شفاف باشد که تا امروز این موارد در اولویت‌های این نهاد قرار دارند. در واقع، هدف اصلی به افزایش قیمت گاز برمی‌گردد که در سندی به‌عنوان نتیجة نشست کارشناسان و تأیید وزرا منتشر شد (www.Gecf.org.).

     پس از نشست وزیران در 2001م./1380ش. در تهران، اعضای پیشرو تا زمان تأسیس رسمی مجمع کشورهای صادرکنندة گاز در 2008م./1387ش.، نشست‌های سالانه در سطح وزیران و کارشناسان تشکیل دادند که برخی از این نشست‌ها در شکل‌گیری و همچنین تعقیب اهداف مجمع نقش حیاتی داشته‌اند. نشست دوم وزیران کشورهای صادرکنندة گاز در 2002م./1381ش. در الجزایر و نشست سوم در 2003م./1382ش. در قطر تشکیل شد. در نشست الجزایر، کشورهای عضو بار دیگر بر گفت‌وگو و تعامل تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان گاز برای توسعة صنعت گاز تأکید کردند. در نشست 2003م./1382ش. در دوحة قطر، 15 کشور حضور داشتند و در آن بر ایجاد دفتر ارتباطی برای هماهنگی و جمع‌آوری اطلاعات و نظارت بر برنامه‌های مجمع، انجام مطالعاتی درباره استفادة جدید از گاز و توسعة بازار عرضه و تقاضا برای ارزیابی و قیمت‌گذاری تأکید شد (www.Highbeam.com). در جریان نشست‌های 2004م./ 1383ش. و 2005م./ 1384ش. تلاش‌هایی برای افزایش قیمت و ادغامِ بیشتر انجام شد. در نشست وزرا در قاهره در 2004م./1383ش.، بر اهمیت قیمت عادلانه برای گاز طبیعی و نیاز به سرمایه‌گذاری بیشتر در حوزة گاز تأکید شد. در نشست 2005م./1384ش.، اعضاء در ارتباط با چهارچوب کلی مجمع به توافق رسیدند به‌نحوی‌که اهداف و ساختار پیشنهادی برای مجمع معین شد و ارکانی مانند نشست وزیران، دفتر اجرایی، نشست کارشناسان و دفتر ارتباطی شکل گرفت (www.Energy.gov.tt.). مهم‌ترین نشست‌ها در تعیین سرنوشت مجمع کشورهای صادرکنندة گاز در 2007/1386ش. و 2008م./1387ش. بوده است. در نشست 2007م./1387ش. در دوحة قطر، وضعیت این نهاد به مجمع ارتقاء یافت و دفتر ارتباطی نیز به دبیرخانة سازمان تبدیل شد تا آیین‌نامة داخلی این نهاد را تنظیم کند. کمیته‌ای متشکل از قطر، مصر، ایران، ونزوئلا و روسیه در آن شرکت داشتند. اما نشست 2008م./1387ش. در مسکو دارای اهمیت فراوان است و نقطة عطف در روند تشکیل رسمی مجمع به‌شمار می‌رود. در نشست 23 دسامبر 2008/ 3 دی 1387 مسکو، مجمع به‌عنوان سازمان دولتی بین‌المللی به‌وسیلة 11 دولت عضو اصلی و با حضور اعضای ناظر به‌صورت نهایی با عنوان مجمع کشورهای صادرکنندة گاز تأسیس شد که به اوپک گازی مشهور شد و درحال‌حاضر، نام رسمی این مجمع همین است. علاوه‌بر تأسیس رسمی مجمع، ثبت آن در سازمان ملل نیز اهمیت بسیار دارد به‌گونه‌ای‌که حضور مجمع در مجموعة سازمان ملل قدمی مهم برای شناسایی آن در سطح بین‌المللی به‌شمار می‌رود. گفتنی است که امارات عربی متحده نیز در سال‌های اخیر به‌عنوان عضو اصلی به این مجمع پیوسته است (www.Gecf.org.). نشست‌های وزیران و کارشناسان مجمع از زمان تأسیس تاکنون پیشرفت برنامه و اهداف مجمع را تعقیب کرده است به‌طوری‌که در نشست وزیران در 2010م./ 1389ش. در الجزایر، بحث قیمت‌گذاری و امنیت انرژی محور مذاکرات بود و در نشست 2011م. در قطر نیز بر هماهنگی بیشتر درخصوص قیمت گاز تأکید شد (www.bloomberg.com).

     ساختار داخلی مجمع کشورهای صادرکنندة گاز نیز همزمان با روند شکل‌گیری آن تکمیل شده است. بدین نحو که با نخستین اعضاء و قبل از تشکیل رسمی سازمان، روند ایجاد ساختار داخلی آن نیز شروع شد (www.highbeam.com). عالی‌ترین رکن رسمی و مرجع تصمیم‌گیری مجمع کشورهای صادرکنندة گاز، نشست وزیران است که سالانه تشکیل جلسه می‌دهد. ارکان دیگر مجمع عبارت‌انداز: نشست کارشناسان فنی، دبیرکل و بخش‌های مختلف دبیرخانه. مقر دبیرخانه نیز در دوحة قطر است (www.Bloomberg.com.). لئونید باخونفسکی/ Leonid Bakhonvsky از اتباع روسیه نخستین دبیرکل مجمع بود که ازسوی اعضاء انتخاب شد و در اول ژانویة 2011/ 12 دی 1389 کار خود را به‌طور رسمی آغاز کرد. در جریان سیزدهمین نشست وزیران در دبی در نوامبر 2011/ آبان 1390، اعضا در کنار انتخاب برخی مسئولان مجمع، بار دیگر باخونفسکی را برای مدت دو سال به‌عنوان دبیرکل انتخاب کردند (www.English.ruvr.ru.).

     افزایش قیمت انرژی به‌خصوص گاز بعد از تشکیل و ادامة فعالیت مجمع کشورهای صادرکنندة گاز، کشورهای اروپایی و امریکا را با توجه به نیاز روزافزون به منابع انرژی به مخالفت با آن سوق داده است. برای مثال، در پی همکاری روسیه و الجزایر در عرصة گاز، کشورهای اروپایی نگرانی خود را نسبت به این موضوع اعلام کردند، چرا که یک‌سوم انرژی اروپا را این دو کشور تأمین می‌کنند. کشورهای غربی از ابتدا به این موضوع توجه داشته‌اند که این مجمع علاوه بر تأثیرگذاری بر افزایش قیمت گاز می‌تواند پیامدهای سیاسی داشته باشد. به‌ویژه روسیه، ایران و ونزوئلا به‌عنوان سه کشور فعال در مجمع می‌توانند علاوه‌بر تأثیرگذاری بر افزایش قیمت نفت، از گاز در تعاملات سیاسی به‌عنوان ابزار فشار استفاده کنند (Finon, 2007: 7).

 کتاب‌شناسی

Daya, Ayesha & Robert. Gas Producers Count on Oil-Linked Contracts in Qatar. Available At: http://www.bloomberg. com/apps/news?June 30, 2009.

English.ruvr.ru. Russian diplomat retains top GECF post. Available At: http://english.ruvr.ru/2011/11/13/60313887. html.

Finon, Domonique. 2007, “Russia and the ‘Gas-OPEC’: Real or Perceives threat?” Russia/NIS center, 2007.

Gabriel, Stive A. and Others. 2010, “Cartelization in Gas Markets Studing the Potential for a ‘Gas OPEC’”, Discussion Papers. No. 638, December 2010, Statistics Norway: Reserch Department.

Gecf. 2012, “Gas Exporter Conuntries Forum”. Available At: http://www/gecf.org, Dec. 25, 2012.

Gulftalent, “Gas Exporting Countries Forum”, Available At: http://www.gulftalent.com/home/Gas-Exporting-Countries-Forum-GECF-jobs.html, 25 Dec 2012.

Highbeam, “QATAR: 2003 GAS EXPORTER COUNTRIES FORUM OPENS”, Available At: http://www.highbeam. com/doc/1G1-97254787.html,Feb.5, 2003.

Learsy, Raymond J. 2011, Oil and Finance: the Epic Corruption. Bloomington: Think Stock.

Ministry of Energy of Republic of Trinidad and Tobago, “Gas Exporting Countries Forum” Available At: http://www. energy.gov.tt/energy_industry.oho?mid=108, Nov. 24, 2012.