دانشنامه جامع علوم انسانی

دانشنامه جامع علوم انسانی

دیتیرَم (دیتیرمب)

dithyramb \'dith-i-'ram,- 'ramb\
نویسنده
[یونانی آن dithýrambos] شعر، آواز یا سرود مذهبی کُر در یونان باستان که نقالان در فستیوالی که برای تکریم الهه دیونوسوس برگزار می‌شد می‌خواندند.
این قالب در حدود قرن هفتم قبل از میلاد به‌وجود آمد و در آوازهای جشن‌های تحت رهبری مردی که به گفتة آرخیلوخوس به «صاعقة عقل‌زدای شراب» دچار شده بود به‌کار می‌رفت. این قالب شعری در تقابل با شعر پئین نامخموری بود که در ستایش آپولو به‌کار می‌رفت. دیتیرم دوران شناسایی و رشد ادبی خود را در حدود 600 قبل از میلاد و هنگامی آغاز کرد که آریونِ شاعر آثاری را به این سبک سرود و آنها را نام‌گذاری کرد و به‌صورت رسمی در مسابقات آیینی دیونوسیا در کورنث عرضه کرد.
در پایان قرن ششم پیش از میلاد، دیتیرم یکی از انواع ادبی شناخته‌شده محسوب می‌شد. یکی از مشهورترین متخصصان آن لاسوسِ هرمیونی (تولد حدود 548 ق. م) بود که گفته می‌شود از معلمان پیندار بوده است. دوران طلاییِ دیتیرم دوران طلایی شعر غنایی کُر یونان نیز بوده است. سیمونیدسِ کئوسی، پیندار و باخولیدس از جمله شاعرانی بودند که دیتیرم می‌سرودند. قصیدة هجدهم باخولیدس، بدان‌جهت غیرمعمول است که گفت‌وگوی میان گروه کُر و یک تک‌خوان را دربر دارد. این نوع کوشش‌ها برای افزایش جذابیت دراماتیک روایات شاید توضیح دهد که چرا دیتیرم کلاسیک جای خود را به شیوه‌های جدیدتر عرضه تراژدی داد.
از حدود 450 قبل از میلاد، شاعرانِ دیتیرمی عناصر شگفت‌انگیزتری از زبان و موسیقی را به‌کار گرفتند تا حدی که برای منتقدان ادبیِ قدیم واژة «دیتیرمی» حاوی معانی «مغلق» و «پرطمطراق» شد. دیتیرم در شعر مدرن نادر است، با وجود این گفته می‌شود که «بزم اسکندر» (Alexander's Feast, 1697) از جان درایدن شباهتی اتفاقی به قالب دیتیرم دارد.
دیتیرم همچنین ممکن است به شعری اطلاق شود که نظام طبیعی آن به‌سوی تصنّع‌ گرایش دارد یا به قطعه‌ای نوشته‌ که با سبک پرهیجان و معمولاً در تمجید از موضوع خاصّی سروده شده است.