حوزة نفتی البندوق شامل 45 حلقه چاه نفت است. تا 2010م. از این حوزه روزانه 942 هزار بشکه نفت استحصال می‌شد، اما 45 سال بهره‌برداری از این چاه‌ها، آمیخته شدن نفت با آب‌، استخراج نفت را با دشواری مواجه کرده است. با وجود این، مشکل مهم‌تر دربارة این حوزه، اختلافاتی است که بین سه کشور امارات عربی متحده، قطر و عربستان سعودی بروز کرده است‌. با انعقاد قرار‌داد مرزی 1974م. بین امارات عربی متحده و عربستان سعودی تحدید مرزهای دریایی این منطقه در هاله‌ای از ابهام فرو رفت. به موجب این قرارداد، سرزمین‌های واقع در شرق قطر و غرب ابوظبی موسوم به خورالعدید/ Khawr al Udayd به عربستان سعودی واگذار شد و عربستان سعودی از‌طریق گذرگاهی 25 کیلومتری، حد‌فاصل میان قطر و ابوظبی، به آب‌های خلیج فارس راه یافت‌. براساس این توافق‌نامه، عربستان سعودی می‌تواند نسبت به حوزة نفتی البندوق ادعا کند؛ هر‌چند تا‌کنون ادعایی را مطرح نکرده است. بااین‌حال این کشور موافقتنامه مرزی 20 مارس 1969 میان قطر و ابوظبی را به رسمیت نشناخته است.

     انعقاد موافقتنامه مرزی 1974م. با اعتراض دولت قطر روبه‌رو شد. این کشور در نوامبر 1994م. طی نامه‌ای به سازمان ملل متحد، که به‌عنوان سند رسمی منتشر شد، اعلام کرد که موافقتنامه مرزی‌ 1974م. میان عربستان و امارات عربی متحده بدون اطلاع و موافقت این کشور امضاء شده است. در این نامه اضافه شده بود که این موافقتنامه نمی‌تواند بر حاکمیت قطر بر جزایر‌، بستر دریا و منابع طبیعی آن بر‌اساس موافقتنامه 1969م.، که قبل از استقلال میان قطر و ابوظبی بسته شده، تأثیری داشته باشد. دولت قطر در این نامه بر حفظ حقوق خویش در مرزهای خاکی و دریایی تأکید کرده بود (همان: 202-198).

     از‌سوی‌دیگر، ابوظبی نیز اعلام کرد که موافقتنامه 1974م. را تحت فشار عربستان سعودی امضاء کرده و مجلس ملی این کشور آن را تصویب نکرده است. بنابراین این موافقتنامه ازنظر امارات عربی متحده نیز بی‌اعتبار است‌. در ‌واقع، موافقتنامه 1974م. به‌علت واگذاری بخشی از سرزمین‌های امارات عربی متحده به عربستان سعودی با اعتراضات شدید در این کشور روبه‌رو شد.

     با وجود اعتراضات قطر و امارات عربی متحده‌، عربستان سعودی موافقتنامه 1974م. را در سازمان ملل به ثبت رسانید. علاوه‌برآن، برای اعمال حاکمیت خود بر منطقه خورالعدید، بزرگراهی را قطع کرد که دوحه پایتخت قطر را به ابوظبی پایتخت امارات عربی متحده متصل می‌کرد‌. این کشور همچنین شروع به احداث پایگاه نظامی در این منطقه کرد. به‌دنبال آن، چند برخورد مسلحانه بین نیروهای عربستان سعودی و قطر در این منطقه روی داد. دولت قطر در اعتراض به برخوردهای مسلحانه، که به گفته این کشور عربستان سعودی در مرزهای آبی دو کشور به آن اقدام کرده بود، مدتی جلسات شورای همکاری خلیج فارس را تحریم کرد (همان: 123-113).

     در ژوئیه 2008 قطر و عربستان سعودی دربارة مرزهای دریایی خود در منطقه مزبور به توافق رسیدند. بر‌اساس ‌آن‌، قطر دسترسی عربستان سعودی به خلیج فارس ازطریق این گذرگاه‌ را به رسمیت شناخت. در مقابل، مالکیت و استفاده انحصاری قطر از چاه‌های نفت و گاز و جزایر واقع در فلات قاره مشترک دو کشور در این آبراه مورد پذیرش عربستان سعودی قرار گرفت. دو کشور همچنین توافق کردند که به‌وسیله کمیته فنی مشترک‌، تردد کشتی‌ها به‌سوی عربستان سعودی برای عبور از این معبر را به‌صورت مسیر ویژه مشخص کنند. اما امارات عربی متحده به توافق 2008م. قطر و عربستان سعودی اعتراض کرد و شکایت خود را در سازمان ملل متحد به ثبت رساند. این کشور از اینکه عربستان سعودی بهره‌برداری از ذخایر نفت و گاز البندوق را حق انحصاری قطر دانسته،‌ ابراز نارضایتی کرد‌. امارات همچنین از قرارداد 1974م. ناخشنود است‌ که میدان عظیم نفتی شعیبه را به عربستان سعودی واگذار کرده است. امارات ناخشنودی خود را از قرار‌داد مزبور و نیز توافق 2008م. به‌روش‌های مختلف نشان داده است‌. این کشور تا‌کنون از عملیاتی کردن ماده 5 قرارداد 1974م. با عربستان سعودی درخصوص تردد ایمن کشتی‌ها با پرچم عربستان سعودی در خورالعدید امتناع کرده است‌. علاوه‌بر‌آن، از‌طریق شکایت‌های مستمر به سازمان ملل متحد، توافق قطر و عربستان سعودی در‌ 2008م. و موافقتنامه 1974م. را غیر‌قابل اعتبار دانست‌. امارات همچنین به دلایل زیست‌محیطی، دسترسی عربستان سعودی ازطریق گذرگاه 25 کیلومتری را مسدود کرد. این کشور با چاپ نقشه‌هایی ناقضِ موافقتنامه قطر و عربستان، موجبات ناخشنودی عربستان سعودی را فراهم آورد. در مقابل، عربستان سعودی نیز با احداث خط لوله گاز میان قطر و امارات عربی متحده مخالفت کرد که از آب‌های عربستان سعودی می‌گذرد. مخالفت عربستان موجب توقف پروژه گازی دولفین شده که قرار است قطر‌، امارات عربی متحده و عمان را به هم متصل کند‌. عربستان سعودی بر اعتبار قرارداد مرزی 1974م. و توافق‌های‌ 2008م. تأکید دارد‌.

 کتاب‌شناسی

جعفری ولدانی، اصغر. 1374، تحولات مرزها و نقش ژئوپولیتیک آن در خلیج فارس. تهران: قومس.