دانشنامه جامع علوم انسانی

دانشنامه جامع علوم انسانی

اطلس نقشه‌های جغرافیایی و اسناد ‌تاریخی خلیج فارس

Persian Gulf Atlas of Geographical Maps and Historical Documents
نویسنده

     این اطلس مجموعه‌ای مستند از نقشه‌های تاریخی چندهزار سالة نقشه‌نگاران اعصار مختلف جهان است که به همت عباس سحاب در اسفند 1349 منتشر شد و در 1373ش. به چاپ دوم رسید. هدف گردآورنده و ناشر پاسخی به پیشنهاد خصمانة جمال عبدالناصر به اتحادیه عرب مبنی بر تغییر نام خلیج فارس به خلیج عربی بود. اسناد این اطلس مورد قبول همة سازمان‌های بین‌المللی، مؤسسات جغرافیایی و کارتوگرافی و دانشگاه‌های معتبر جهان به‌جز برخی کشورهای عربی است. اطلس مزبور در قطع 25‌×‌35 سانتی‌متر در 300 صفحه با حدود 370 نقشة کوچک و بزرگ به چاپ رسیده است. این اسناد و نقشه‌ها به زبان یونانی، فرانسوی، روسی، آلمانی، عربی، ارمنی، عبری و غیره هستند. در همة اسناد و نقشه‌ها، نام «پارس» بعد از واژة دریا یا خلیج به‌صور گوناگون آمده است، اما از هرکدام به‌تقریب آوای شبیه پارس استنباط می‌شود چون Persique، Percicus، Persian، Persia، Persis، Pres، الفارسی. نقشه‌های این اطلس به‌ترتیب تاریخی در چند فصل گردآوری شده است. فصل اول، خلیج فارس در الواح و نقشه‌های جهان در دورة باستان از آغاز تا 400 میلادی را به تصویر می‌کشد. فصل دوم شامل خلیج فارس در نقشه‌های قرون وسطی از 400 تا 1470 میلادی است. فصل سوم، خلیج فارس را در نقشه‌های جهان دورة رنسانس از 1470 تا 1700 میلادی نشان می‌دهد. فصل چهارم نام خلیج فارس را در نقشه‌های جهان در دورة جدید به نمایش می‌گذارد. فصل پنجم دربرگیرندة نام خلیج فارس در نقشه‌های قدیم و جدید آسیا، جنوب غربی آسیا، اقیانوس هند، خاورمیانه و نزدیک است. خلیج فارس در نقشه‌های ایران از 1507 تا زمان حاضر نیز در فصل ششم گردآوری شده‌اند. نام‌های خلیج فارس و دریای پارس در نقشه‌های عراق، عربستان و نقشه‌های دریای پارس و خلیج فارس و برخی از جزایر آن در فصل هفتم عرضه شده است. فصل هشتم به کتاب‌شناسی، اسامی جغرافیادانان و نقشه‌کش‌ها و فهرست اعلام می‌پردازد.

     در این اطلس علاوه‌بر تحولات خلیج فارس از آغاز تاکنون، تغییرات کلی در اوضاع جغرافیایی کشورها ازجمله ایران و همسایگان آن نیز از قول جغرافی‌دانان و نقشه‌نگاران مشهور جهان آمده است.

 کتاب‌شناسی

سحاب، عباس. 1373، اطلس نقشه‌های جغرافیایی و اسناد تاریخی خلیج فارس. تهران: مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی سحاب.