در ساعات اولیه عصر آن روز یک فروند هواپیمای جنگنده عراقی از پایگاه هوایی شیبه در نزدیکی بغداد به هوا برخاست. این هواپیمای میراژ عراقی برای اجرای عملیات تهاجمی شبانة غیرعادی از روی باند پرواز بلند شده بود. جنگنده عراقی، تقریباً در سرتاسر طول پرواز به‌وسیله هواپیمای E-3A نیروی هوایی امریکا رهگیری می‌شد که بر فراز ظهران عربستان سعودی در حال پرواز بود. حدود یک ساعت بعد، جنگنده میراژ از آخرین خط شناسایی، که از وسط خلیج فارس کشیده می‌شود، عبور کرده و به‌نحوی غیرمنتظره رو به شمال و به‌طرف خاک ایران تغییر جهت داد. کشتی‌های امریکایی حاضر در منطقه خلیج فارس هنوز قادر به رهگیری جنگنده میراژ عراق نبودند. در این لحظه، ناوچه استارک در منطقه‌ای در امتداد منطقه انحصاری اقتصادی ایران موسوم به ایستگاه جنوبی رادار هدف‌یاب در حال عملیات بود. ناوچه برای کسب آمادگی لازم جهت شرکت در مانوری که قرار بود چند روز بعد برگزار شود با تمام قوا فعالیت خود را آغاز کرد. موتورهای کشتی با تمام قدرت به‌کار افتادند و سرعت را افزایش دادند. اما درجه حرارت موتورهای ناوچه ناگهان به‌طرز غیرعادی بالا رفت و سرعت کشتی را کاهش داد و مسیر حرکت نیز تغییر یافت؛ هرچند که ناوچه استارک در حالت آمادگی 3 به‌سر می‌برد؛ در حالت آمادگی 3 یک‌سوم خدمه در طول شبانه‌روز باید در ایستگاه‌های رزمی حضور داشته باشند، این حالت در شرایط عملیات طبیعی است.

     جنگنده عراقی برای نخستین‌بار در ساعت 43: 8 بعدازظهر به‌وسیله رادارهای ناوچه کونتز شناسایی شد. ازاین‌رو، ناخدای ناوچه استارک نگران شد زیرا کشتی هنوز هواپیمای مزبور را رهگیری نکرده بود. لذا به مرکز اطلاعات رزمی دستور داد تا رادار تجسس، هواپیمای میراژ را شناسایی کند. این مرکز جهت آنتن رادار را تغییر داد. این تغییر جهت رادار مؤثر واقع شد و ناوچه استارک توانست هواپیما را شناسایی کند. سرپرست دیده‌بانی ناوچه استارک به افسر عملیات تاکتیکی اطلاع داد که هواپیما تقریباً در 43 مایلی کشتی قرار دارد. حداکثر برد موشک اگزوست 40 مایل است. جنگنده میراژ F-1 مستقیم به‌طرف ناوچه استارک تغییر مسیر داد. افسر عملیات تاکتیکی دستور داد تا پیام اخطار رادیویی برای جنگنده عراقی ارسال شود. ناخدا نیز به سکوی محل استقرار افسران فراخوانده شد. نخستین اخطار بدین شرح بود: «هواپیمای ناشناس: اینجا ناوچه جنگی نیروی دریایی ایالات متحده است. خواهشمندیم که خود را معرفی کنید، تمام». این نوع جمله‌بندی اساساً برگرفته از فرامینی بود که صرفاً بر محتوای صحیح چنین پیام‌هایی تأکید داشت؛ ازاین‌رو، چنین پیامی به‌منزله اخطار رسمی به هواپیما تلقی نمی‌شد. جنگنده میراژ ناگهان به‌طرف راست تغییر جهت داده و سرعت خود را افزایش داد. ناوچه استارک اخطار دوم را مخابره کرد، اما هیچ پاسخی ازطرف جنگنده عراقی دریافت نشد. پس از چند لحظه، خدمه استارک دریافتند که رادار جنگنده روی آنها قفل کرده است که این امر نیز 7-5 ثانیه بیشتر طول نکشید. افسر عملیات تاکتیکی بالاخره دستور داد تا تدابیر دفاعی مؤثرتر اتخاذ شود. وی آماده‌باش دریایی اعلان و سامانه تسلیحاتی برد نزدیک کشتی را فعال کرد تا در حالت ضدهوایی قرار گیرد. متعاقباً رادار نیز فعال شده و امکان انجام هر کاری به استثنای شلیک تسلیحات فراهم شد. برج دیده‌بانی سمت چپ کشتی گزارش داد نخستین موشک به ناوچه نزدیک می‌شود، اما چند ثانیه قبل از برخورد با کشتی، دیده‌بان در نزدیک خط افق متوجه تور و گلوله آتشینی با نور آبی درخشان شد که از پس یک موشک ساطع می‌شد. سپس فریاد زد: «موشک به‌طرف کشتی می‌آید». این اعلام خطر آنقدر دیر بود که برای مقابله با آن نمی‌توانستند کاری انجام دهند. ناو استارک علاوه بر تجهیزات دیگر دارای توپ 20 میلی‌متری 6 لول بود که می‌توانست در هر دقیقه 000‌,30 گلوله به‌سوی هدف از آن جمله موشک مهاجم شلیک کند (سمیعی، 1382: 49). ناوچه استارک 5 ثانیه بعد مورد اصابت موشک قرار گرفت. نخستین موشک به سمت چپ کشتی و روی عرشه دوم فرود آمد. موشک فوق منفجر نشد، اما به دو بخش تقسیم شد و حدود 300 پوند سوخت قابل اشتعال آن وارد اقامتگاه خدمه کشتی شد که ملوانان در آن حضور داشتند. برق مرکز اطلاعات رزمی برای لحظه‌ای قطع شد، اما بیشتر خدمه متوجه نشدند که کشتی مورد هدف قرار گرفته است.

     موشک دوم چند ثانیه بعد یعنی 20 الی 30 ثانیه پس از اصابت موشک نخست شلیک شد؛ درست زمانی که ناخدا برای نخستین‌بار وارد مرکز اطلاعات رزمی شد. موشک دوم نیز به همان مکان عمومی در اقامتگاه خدمه کشتی برخورد کرد که در نزدیک مرکز اطلاعات رزمی کشتی قرار داشت. موشک دوم حفره‌ای به اندازه 15 فوت در طرف دیگر کشتی ایجاد کرد و در حدود 5 فوتی داخل بدنه ناوچه منفجر شد. این موشک 5 نفر از خدمه را به داخل آب پرتاب کرد و 37 نفر از نظامیان نیروی دریایی امریکا را به کام مرگ فرستاد و 11 نفر دیگر را نیز به‌شدت مجروح کرد. انفجار حاصله سبب قطع کامل برق مرکز اطلاعات رزمی شد، خسارت شدید به سازه کشتی وارد آورد، به سامانه‌های ضدآب صدمه زد و لوله اصلی جریان آب را، که از آنها در عملیات اطفای حریق استفاده می‌شد، قطع کرد. چند ساعت بعد یدک‌کش نجات سررسید که برای خنک کردن مخازن کشتی با خود تانکر و شلنگ آب آورده بود. کشتی متحمل خسارات فراوان شده بود. زیرا خدمه آمادگی استفاده از تجهیزات اطفای حریق را نداشتند. آنها موفق شدند با تخلیه مخازن آب یدک‌کش نجات در مسیر پیشروی آتش، از انفجار احتمالی کشتی جلوگیری کنند. اما براساس گزارش منتشره ازسوی نیروی دریایی امریکا در اکتبر 1987، خسارت وارده به ناوچه استارک حدود 142 میلیون دلار بود که از این میان 77 میلیون دلار خسارت وارده به کشتی و 62 میلیون دلار خسارت وارده به دولت بود که تجهیزات آن را تأمین کرده بود (کردزمن، 1389: ).

     رونالد ریگان، رئیس‌جمهور امریکا، ضمن تجلیل از کشته‌شدگان ناو، آنان را قهرمانان ملی امریکا معرفی و این حادثه را بهای دفاع از آزادی و دمکراسی توصیف کرد (درودیان،
1368: 77).

     عراقی‌ها با عذرخواهی رسمی از امریکا و تقبل پرداخت غرامت، شلیک موشک به ناو امریکایی را بر اثر اشتباه ذکر کردند و صدام در نامه‌ای به ریگان بر این نکته تأکید کرد: «من مطمئن هستم شما یقین دارید هواپیماهای عراقی که مشغول عملیات در منطقه‌ای بودند که معمولاً در آن به هدف‌های دشمن حمله می‌کنند قصد وارد کردن صرفه به اهداف متعلق به کشور شما یا هر کشور دیگر به‌جز ایران را نداشتند (روزنامه اطلاعات، 29/2/1366: 2). امریکایی‌ها که پیش از این رسماً اعلام کرده بودند هرگونه حمله به کشتی‌های تحت حفاظت امریکا را قاطعانه پاسخ خواهند داد، نه‌تنها عذرخواهی عراق را پذیرفتند بلکه از هرگونه تحقیق درباره موضوع اجتناب کردند. در چنین موقعیتی، ریگان رئیس جمهوری امریکا اعلام کرد: «حمله عراق به کشتی جنگی امریکا ضرورت پایان یافتن جنگ ایران و عراق را تشدید می‌کند. حمله به ناو استارک نه‌تنها تغییری در سیاست و اهداف امریکا در خلیج فارس به‌وجود نیاورد بلکه آن کشور را مصمم‌تر کرد تا برای دفاع از منافع خود و متحدین منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای‌اش تدابیر دفاعی گسترده‌تری را اتخاذ کند. اقدامی که با اهداف عراق برای افزایش حضور نظامی امریکا در منطقه و تهییج این کشور در پایان دادن به جنگ ایران و عراق هماهنگی داشت. شروع درگیری‌های محدود نظامی ایران و امریکا در خلیج فارس و اعمال فشار سیاسی و نظامی به جمهوری اسلامی ایران برای خاتمه دادن به جنگ با عراق از پیامدهای حمله به ناو استارک بود.

 کتاب‌شناسی

ابوغزاله، عبدالحلیم. 1385، «جنگ ایران و عراق». ترجمه نادر نوروز شاد، تهران: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.

درودیان، محمد. 1368، سیری در جنگ ایران و عراق. تهران: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.

روزنامه اطلاعات، 29/2/1366 به نقل از خبرگزاری رویتر.

سمیعی، علی. 1382، «کارنامه توصیفی عملیات هشت سال دفاع مقدس». تهران: کوثر.

کردزمن، آنتونی. 1389، درس‌های جنگ مدرن. ترجمه حسین یکتا. تهران: مرزوبوم.