کتاب «از گلهدار تا بوشهر» بخشی اندک از یادداشتهای سفر باستانشناسی اشتاین است که در 1937م. تحت عنوان Archaerological Reconnaissances in North India and South Eastern Iran منتشر شد. این کتاب سه قسمت دارد؛ مقدمهای که به قلم یکی از بومیان شهر گلهدار در باب تاریخ، جغرافیا و تحولات دوره معاصر آن نگاشته شده و حائز اهمیت است. سپس، ترجمه آن بخش از کتاب اصلی اشتاین آمده است که گزارش سفر او به گلهدار و شهرستانهای کنونی لامرد و مهر را دربر دارد. در بخش پایانی کتاب متن اصلی گزارش مزبور به زبان انگلیسی آمده است.
اشتاین در این کتاب به زبانی ساده و شیوا درباره مسیر حرکت، آثار باستانی و اکتشافات انجام شده و همچنین مسائل و مشکلات طول سفر سخن گفته است. وی ابتدا قرار بود از سیراف بهطرف لار حرکت کند، اما بهخاطر ناامنی پس از ورود به گلهدار، فال و وراوی بهسمت تراکمه و لامرد حرکت و از آنجا به سواحل خلیج فارس بازگشت. مسیر حرکت و فعالیت او با توجه به تقسیمات کنونی عمدتاً در شهرستانهای لامرد و مهر از استان فارس و بخشهایی از استان بوشهر قرار داشته است.
از کتاب اشتاین میتوان برای شناخت آثار باستانی، تحولات تاریخی شهرستانهای لامرد و مهر و بخشی از استان بوشهر و سواحل خلیج فارس، شناخت اقوام و گروههای جمعیتی این مناطق و آگاهی از راههای ارتباطی میان نقاط پسکرانههای خلیج فارس با ساحل این دریا مانند راههای تجاری سیراف– گلهدار و فال و مسیرهای دیگر بهره گرفت. همچنین از این کتاب میتوان به بخشی از مسائل سیاسی و امنیتی منطقه لامرد و مهر در اوایل حکومت رضاشاه پی برد.
کتاب «از گلهدار تا بوشهر» را احسان نظری ترجمه کرد و علی نعیمی گلهداری در 1383ش. در انتشارات ایلاف به چاپ رساند.
کتابشناسی
اشتاین، ارل. 1383، از گلهدار تا بوشهر. ترجمه احسان نظری، به کوشش علی نعیمی گلهداری، شیراز: ایلاف.
