برای بسیاری از دولت‌ها حفظ توانمندی نظامی کافی علیه دشمنان خارجی و داخلی هدفی بس بزرگ است. به گونه‌ای که بسیاری از نیازهای دیگر نسبت به آن حالت فرعی پیدا می‌کنند (Wolfer, 1968: 268). لذا شکل‌گیری اتحادها نسبتی وثیق با مسئله قدرت در نظام جهانی دارد. دو شرط اصلی به‌وجود آمدن این حالت عبارت‌انداز: نظم وضعیتی آشوب‌زده داشته باشد و واحدهای سیاسی دغدغه بقاء را به شکل جدی دنبال کنند (Waltz, 1979: 121). همچنین اتحادها این پیام را به هر دولت منفرد مخابره می‌کند که در صورت دست زدن به هرگونه عمل تهاجمی با ترکیبی از دولت‌های شکست‌ناپذیر مواجه خواهد شد (Wright, 1942: 254).

     در حوزه خلیج فارس می‌توان به دو دسته اتحاد نظامی اشاره کرد: 1. اتحاد در قالب شورای همکاری خلیج (فارس) و نیروهای موسوم به سپر جزیره؛ 2. همکاری اکثر اعضای شورای همکاری خلیج (فارس) با ناتو در قالب ابتکار استانبول. شورای همکاری، که در جریان جنگ اول خلیج فارس- جنگ عراق و ایران 1988-1980م.- شکل گرفت، بیم از این داشت که دامنه جنگ به کشورهای همجوار کشیده شود. بزرگ‌ترین عضو این شورا یعنی عربستان سعودی همواره از توانمند شدن عراق و جمهوری اسلامی ایران هراس داشت؛ از این رو می‌کوشید با تکیه بر دوستی با ایالات متحده و اتحاد با کشورهای کوچک‌ترِ حوزه خلیج فارس از میزان تهدیدات این دو کشور علیه خود بکاهد. سایر کشورهای عضو شورای همکاری خلیج (فارس) کمابیش دارای نگرانی‌های مشابه بوده و هستند. با این تفاوت که این کشورها از خود عربستان سعودی نیز بیمناکند که نقش برادر بزرگ‌تر را در شورای مزبور ایفا می‌کند. دیدگاهی که در سال‌های اخیر به‌وسیله برخی از متفکرین امریکایی مطرح شد تشکیل اتحادیة دفاعی با حضور شورای همکاری خلیج (فارس)، عراق و ایالات متحده امریکا است. هدف از تشکیل این اتحادیه دور نگه‌داشتن ایران از ترتیبات امنیتی منطقه‌ای و تحت نظارت قرار دادن دولت عراق است. این طرح با هدف حفظ نیروهای امریکایی در منطقه و تسلیح عراق به سلاح‌های متعارف به گونه‌ای تدوین شده است که همسایگان عرب احساس تهدید نکنند (Macmillan & Other, 2003: 167). تصمیم‌گیری درباره تشکیل نیروهای سپر جزیره در آبان 1361/ نوامبر 1982 و در سومین نشست شورای همکاری خلیج (فارس) در منامه پایتخت بحرین و به توصیه و پیشنهاد وزیران جنگ کشورهای عضو شورا مبنی بر ایجاد نیروی دفاعی مشترک انجام شد. سپر جزیره، نیرویی نظامی است که به‌وسیله کشورهای عضو شورای همکاری خلیج (فارس) متشکل از عربستان، امارات عربی متحده، کویت، قطر، بحرین و عمان با هدف دفاع از امنیت کشورهای حوزه خلیج فارس و حمایت این کشورها در مقابل تجاوزات خارجی تشکیل شد. در 1986م. مقر این نیرو متشکل از 5 هزار نیروی نظامی در منطقه «حفر باطن» در شمال شرقی عربستان سعودی تعیین شد. از زمان شکل‌گیری نیروهای سپر جزیره، این نیرو به برگزاری تمرین‌های آموزشی و مانورهای مشترک با نیروهای مسلح کشورهای عضو پرداخت که نخستین آن در امارات عربی متحده در 1983م. انجام شد (Kuffel, 2000: 2-10). در اکتبر 2002، وزیران جنگ کشورهای عضو شورای همکاری خلیج (فارس) در مسقط، پایتخت عمان، گرد هم آمدند تا طرح‌ها و برنامه‌های نظامی و راهبردهای جدید را برای توسعه و گسترش این نیروی نظامی عرضه کنند. آنها اعلام کردند که آمادگی دارند تعداد نیروهای نظامی سپر جزیره تا حدود 000_/30 نفر افزایش یابد (Kuna, 2013).

     پس از آشکار شدن ناتوانی سازوکار سپر جزیره و شورای همکاری خلیج (فارس) در مقابله با حمله عراق به کویت در دهه 1990م.، ناتو در 2004م. طرحی را برای همکاری و تعیین مشارکت نظامی پیشنهاد کرد که به ابتکار استانبول معروف شد. ازجمله اهداف این اتحاد، مبارزه با تروریسم و سلاح‌های کشتار جمعی است. براساس این اتحاد هریک از کشورهای شورای همکاری خلیج (فارس) براساس توانایی و علاقه خود می‌تواند با ناتو همکاری کند. تاکنون کشورهای بحرین، قطر، کویت و امارات عربی متحده به این اتحاد پیوسته‌اند و عربستان سعودی و عمان نیز از خود علاقه نشان داده‌اند (www.Nato.int.).

 کتاب‌شناسی

Fedder, Edwin H. 1968, “The Concept of Alliance”. International Studies Quarterly. No. 12.

Kann, Robert A. 1976, “Alliances versus Ententes”. World Politics. No. 4.

Kuffel, Glenn P. 2000 “The Gulf Cooperation Council’s Peninsula Shield Force”. Lieutenant Commander. United States Navy, (A paper submitted to the Faculty of the Naval War College in partial satisfaction of the requirements of the Department of Joint Military Operations), 7 February 2000.

KUNA. 2013, “Peninsula Shield Forces Finalize Nineth War Games”, Available At: http://www.kuna.net.

Liska, George. 1962, Nations in Alliance: The Limits of Interdependence. Baltimore: Md, Johns Hopkins University Press.

Macmillan, Joseph.; Sokolsky, Richard & Winner, Andrew C. 2003, “Toward a New Regional Security Architecture”. Washington Quarterly. summer.

NATO, 2011, “Istanbul Cooperation Initiative (ICI)”, Available At: http://www.nato.int/cps/en/natolive/topics_58787.htm.

Synder, Glenn H. 1990, “Alliance Theory: A Neorealist First Cut”. Journal of International Affairs. 44, 1.

Waltz, Kenneth. 1979, Theory of International Politics. Reading, Mass: Assison-Wesley.

Wolfer, Arnold. 1968, Alliances. In David L. Sills, ed. International Encyclopedia of the Social Sciences. New York: Macmillan.

Wright, Quincy. 1942, A Study of War. Chicago: university of Chicago press.