قصة قضاوت نیز نامیده میشود. شکل بارز داستان کوتاه افریقایی که از نظر اخلاقی پایان ابهامانگیزی دارد و بنابراین به خواننده اجازة تفسیر یا تأمل کردن بر روی راهحل مناسب مسئلة مطرحشده در داستان را میدهد. از جمله مسائلی که مطرح میشود تقابل علایق، ضرورت انتخاب راه درست برای یک موقعیت دشوار و پرسش در مورد اینکه مقصر واقعی در موقعیتی که چند طرف مختلف تقصیرکار شمرده میشوند چه کسی است. نمونة آن داستان پسر جوانی است که در زمان بحران، باید میان وفاداری به پدرش که انسانی ظالم و بیانصاف است و وفاداری به ناپدری مهربان که او را پرورانده است انتخاب کند. داستان دیگر دربارة مردی است که در موقع شکار یک گاو نر برای غذای سه همسرش میمیرد. همسر اول بهوسیلة رؤیا از آنچه برای او رخ داده است مطلع میشود، دومی هووهای خود را به مکانی که او مرده است راهنمایی میکند و سومی او را به زندگی باز میگرداند. مخاطب باید تصمیم بگیرد که کدامیک از این سه نفر بیشتر سزاوار تحسین است. نمونة آخر یک داستانِ ولُفی دربارة سه برادر است که با یک دختر ازدواج میکنند و به سرزمینی ناشناخته سفر میکنند. یک شب راهزنی دختر را به قتل میرساند و برادر بزرگتر، که آن شب با او خوابیده است، متهم و به مرگ محکوم میشود. او درخواست میکند پیش از مرگ به دیدار پدر برود و زمانیکه در بازگشت تأخیر میکند، برادر دوم پیشنهاد میکند بهجای او کشته شود. هنگامیکه نزدیک است برادر دوم اعدام شود، برادر سوم پا پیش میگذارد و «اعتراف میکند» که قاتل است. در همان لحظه، برادر بزرگتر سوار بر اسب وارد میشود و در آخرین لحظه، برای پذیرش مرگ آماده میشود. از شنوندگان سؤال میشود که کدامیک از برادرها درستکارتر است. همانگونه که در این نمونهها نشان داده شد، کارکرد قصههای معماگونه هم آموزش و هم سرگرمی است و به شکلدهی هنجارهای اجتماعی برای مخاطب کمک میکنند.
