انواع بازارچه
بازارچهها در مناطق مختلف به انواع گوناگونی وجود دارند. در یک دستهبندی کلی، بازارچهها را میتوان به دو گروه تقسیم کرد که عبارتاند از بازارچههای مرزی و بازارچههای داخلی. بازارچة مرزی محوطهای است محصور واقع در نقاط مرزی و در جوار گمرکات مجاز به انجام تشریفات ترخیص کالا یا مکانهایی که طبق تفاهمنامههای منعقدشده بین جمهوری اسلامی ایران و کشورهای همجوار تعیین میشود. اهالی دو طرف مرز میتوانند تولیدات و محصولات محلی خود را با رعایت مقررات صادرات و واردات جهت دادوستد در این بازارچهها عرضه کنند (آییننامه تشکیل بازارچههای مرزی، 1371). ازطریق این بازارچهها مردم ساکن در نواحی مرزی کشورهای همسایه میتوانند در کنار هم و با هم از فرصتها و منابع مشترک استفاده کنند و این امر، میتواند منجر به دوستی و تفاهم طرفین، امنیت، رونق اقتصادی و توسعه، ایجاد فرصتهای شغلی و شکلگیری نوعی مزیت نسبی در مناطق مرزی شود (علمدار و راستی، 1394). بهصورت کلی برخی از رایجترین اشکال بازارچههای داخلی به شرح زیر است:
1. بازارچة محلی یا ادواری: به بازارهایی گفته میشود که در مواقع معینی از سال یا ماه یا حتی هفته بهصورت ادواری تشکیل میشوند. وسعت و دورة زمانی اینگونه بازارها، بستگی به نوع کالاهای موردمعامله و حجم مبادلات و حوزة نفوذ آنها دارد. در دورههای هفتگی، یک روز معین از هر هفته به تشکیل بازار اختصاص مییابد. دراینحالت، بازار به نام همان روز مرسوم میشود؛ مانند دوشنبهبازار، پنجشنبهبازار، جمعهبازار و مانند آن. در مواردی نیز این بازارها ماهانه یا سالانه برگزار میشوند (نظری و همکاران، 1395، به نقل از تبریزی).
2. بازار زیارتی: به بازاری اطلاق میشود که در همسایگی اماکن مقدس و مذهبی قرار دارد و در آن بیشتر کالاهای اماکن زیارتی ( شمع، تسبیح، زیورآلات طلا و نقره، کالاهای سوغاتی و مانند آن) و خدماتی نظیر غذاخوری، مسافرخانه، عکاسی، خدمات مسافربری و حملونقل و غیره عرضه میشود.
3. بازار صنایع دستی: به بازاری اطلاق میشود که در آن ساکنان محلی در رشتههای مختلف صنایع دستی و تعمیرات مرتبط با آنها در یکجا جمع شده و ضمن تولید و ساخت صنایع دستی به عرضه و فروش محصولات نیز مبادرت میورزند (دفتر برنامهریزی، 1396).
4. بازارچة خیریه: برگزاری بازارچة خیریه اقدامی است خیرخواهانه که در کنار فعالیتهای فرهنگی-اجتماعی، بستر مناسبی برای کسبوکارها و بازاریابی خیریهها ایجاد میکند تا عواید حاصل از فعالیتهای اقتصادی آنها با توجه به نظر مجریان، صرف گروههای هدف شود. گروههای هدف میتواند بیماران، ایتام، فقرا و نیازمندان، معلولان، زنان بیسرپرست یا خودسرپرست، دانشآموزان بیبضاعت یا ورزشکاران، هنرمندان، محیط زیست و مانند آن باشند. هر خیریه برای ادامة حیات و فعالیت خود احتیاج به منابع مالی دارد و برگزاری بازارچة خیریه یکی از راههای تأمین بخشی از منابع موردنیاز آنها است. بنابراین نگاه اشتغالزایی به برگزاری بازارچههای خیریه در وضعیت کنونی اقتصاد در کنار جذب منابع برای خیریهها بسیار حائز اهمیت است و برگزاری بازارچههای خیریه فعالیتی چندسرسود میباشد (برگرفته از سایت، wikiniki.org)
بازارچة کارآفرینی
اشتغال و اهمیت تولید، حفظ و توسعة شغل از مباحث مهم و راهبردی است که سیاستگذاران و مدیران را در سراسر دنیا متوجه اهمیت کارآفرینی و پرورش افراد کارآفرین کرده است. هدف بازارچة کارآفرینی تأثیر بر سبک زندگی و اصلاح دیدگاه است و میتواند افزونبر تأثیر مستقیم در اقتصاد خانوادهها برای رفع نیازهای شهروندان نیز مؤثر باشد. همچنین از دیگر اهداف این بازارچهها میتوان افزایش توانمندی کاری افراد، تقویت روحیة کارآفرینی و کسب شایستگیهای حرفهای و مهارتی را برشمرد.
انواع بازارچة کارآفرینی
این بازارچهها در انواع مختلفی برگزار میشوند که ازجمله رایجترین آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
بازارچة کارآفرینی دانشجویی: مکانی اقتصادیفرهنگی است که در سطح مرکز آموزش عالی برگزار میشود و در آن بخشی از نیازهای آموزشی، پژوهشی، فرهنگی و رفاهی دانشجویان عرضه میشود. از اهداف این بازارچهها میتوان در وهلة نخست، پیشگیری از آسیبهای اجتماعی از راه توسعه و تقویت کارآفرینی دانشجویان، ارتقاء نشاط اجتماعی بین دانشجویان، فرهنگسازی خانوادة پایدار با تأکید بر ترویج کسبوکار و اشتغال دانشجویان، آشنایی دانشجویان با فرصتهای اشتغال و کارآفرینی و نیز تقویت وضعیت اقتصادی قشر دانشجو است (دستورالعمل اجرایی بازارچه دانشجویی فرهنگیان، 1395).
بازارچة کارآفرینی دانشآموزی: در این بازارچهها دستساختهها و تولیدات دانشآموزان به معرض دید و خرید علاقهمندان گذاشته میشود و با مفاهیمی همچون کارآفرینی، مشاغل خانگی، بازاریابی، خوداشتغالی آشنا شده و مدیریت فروش و بازاریابی را تمرین میکنند. تقویت روحیة خودباوری و آشنایی بیشتر دانشآموزان با مهارتهای حرفهای و صنایع دستی برای عرضه به بازار مصرف و کمک به اقتصاد خانواده و جامعه از اهداف برگزاری این نوع از بازارچهها است (طغرایی و همکاران، 1398).
بازارچة کارآفرینی سرای محلات: در این بازارچهها غالباً بانوان فعال کارآفرین دستاوردهای خود همچون صنایع دستی، سبزیجات و مانند آن را عرضه میکنند. هدف از برپایی این بازارچهها تشویق و حمایت از کارآفرینان و محصولات تولیدی است و برپایی چنین بازارچههایی میتواند تأثیر بسزایی در دستیابی به اهداف موردنظر و رونق فعالیتهای اقتصادی شهروندان داشته باشد (بابایی هزهجان و همکاران، 1398).
بازارچة کارآفرینی فرهنگی: کارآفرینی فرهنگی بهگونهای فشرده به معنای مدیریت روندها و فرایندهای تولید و عرضة خدمات و کالاهای فرهنگی و هنری است بهطوریکه نوآورانه به احیاء و آفرینش ارزش فرهنگی بپردازد. ارزش فرهنگی همیشه دربرگیرندة ارزش اقتصادی نیست، اما ارزش اقتصادی میتواند دربرگیرندة ارزش فرهنگی نیز باشد. بااینحال کارآفرینی فرهنگی پویا و دارای بهرههایی ماندگار است و در درازمدت میتواند بهمثابه نیرویی مدرسان در چرخة توسعة کشور نقش برجسته بازی کند (سلجوقی، 1388).
بازارچة کارآفرینی بومی: هرگونه تعریف از کارآفرینی بومی نیازمند آمیختگی شناخت پویایی محیطی و آگاهی از شرایط اجتماعی و اقتصادی است. کارآفرینی بومی بر ایجاد، اداره و گسترش فعالیتهای تازة کارآفرینانه و مخاطرهآمیز برای بهرهگیری افراد بومی دلالت دارد. پشتیبانی از ایدة کارآفرینی بومی به نگهداشت هویت و پاسداشت میراث فرهنگی میانجامد (لیندسی، 2005؛ به نقل از سلجوقی، 1388).
بازارچة کارآفرینی: خدمات، منافع، مزایا
بازارچههای کارآفرینی دارای مزایای بیشماری است که از آن جمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
1. موجب شناخته شدن زمینههای کارآفرینی مغفول واقع شده میشود (دفتر توسعه کارآفرینی، 1396)؛
2. باعث برقراری ارتباط بین فعالان هر حوزه در آن بازارچه خواهد شد (قمشه و میرزایی، 1396)؛
3. سبب بهروز شدن دانش افراد و گروههای کارآفرین خواهد شد (ناهید، 1388)؛
4. باعث بهوجود آمدن زمینههایی برای نقد و ارزیابی کسبوکارهای موجود در بازارچه خواهد شد؛
5. این بازارچهها زمینة کاهش قیمتها را فراهم میکنند؛
6. باعث افزایش کسبوکار در حوزهای میشود که بازارچة آن در حال برگزاری است (محمدی یگانه و همکاران، 1391).
بازارچة کسبوکار الکترونیکی
بازارچه بهمثابه یک نهاد تاریخی تکاملیافته به مشتریان و تأمینکنندگان امکان میدهد تا در مکان و زمانی خاص برای برقراری ارتباط، یکدیگر را ملاقات کنند و مقاصد خریدوفروش خود را اعلام کنند و سرانجام خریدوفروش خود را انجام دهند. امروزه نهاد بازار همین کار را انجام میدهد، اما گهگاهی بهسبب انقلاب رسانهها ممکن است تغییر وضع داده باشد. بااینحال بهعلت تحول در فناوری اطلاعات جدید و ارتباطات محدودیتهای زمانی و مکانی ضعیف شده و فضای سایبری محل نشست جدید شده است.
ویژگی منحصربهفرد یک بازارچة کسبوکار الکترونیکی این است که چندین خریدار و فروشنده را با هم در یک فضای بازار مرکزی جمع میکند (Grieger, 2003)
ارتباط بازارچة کارآفرینی با آموزشهای علمی-کاربردی
از دیدگاه دانشآموختگان، آموزشهای علمی-کاربردی توانسته بر ایجاد اشتغال و فرصتهای شغلی و مهارتهای لازم برای ورود به بازار کار در حد بسیار زیادی تأثیرگذار باشد. این یافته نشان میدهد که دانشآموختگان این دانشگاه نوعی خودباوری و اعتمادبهنفس در ورود و حضور در بازار کسبوکار را در خود احساس میکنند که در مقایسه با برخی باورهای نادرست تعدادی از دانشآموختگان سایر دانشگاهها مبنیبر نبود فرصتهای شغلی در بازار کار و ازسویی مهارتهای پایین و غیرکاربردی که به حذف سریع آنان از چرخة اقتصادی منجر خواهد شد، قابلتأمل است (ایزدی و همکاران، 1390).
ویژگی دیگری که در تبیین آموزشهای علمی-کاربردی قابلذکر است خاصیت اشتغالزایی این آموزشها است. رسالت نظام آموزش علمی-کاربردی تربیت نیروی انسانی کارآمد، خلاق و کارآفرین است که آموزش کارآفرینی میتواند در این راه بهمنزله پتانسیل بالقوهای برای کمک به وضعیت اشتغال دانشآموختگان در مراکز علمی-کاربردی نقش بسزایی ایفا کند (Azizi & et al., 2010). رسالت آموزشهای علمی-کاربردی، پرورش دانشجویانی خوداشتغال و خودباور است، تا با توجه به نیازهای جامعه، با حمایتهای اندک دولت بتوانند وارد میدان کار شوند. برای رسیدن به این هدف باید کیفیت آموزش را بالا برد و دانشجویان را به آینده امیدوار کرد. توسعه و هماهنگی مراکز آموزشی با نیاز جامعه از دیگر رسالتهای آموزشهای علمی- کاربردی است (حسینی،1381).
آموزشهای علمی-کاربردی را میتوان در انتهای پیوستاری دانست که در انتهای دیگر آن آموزشهای علمی (نظری) قرار دارند. آموزشهای نظری هدف افزایش ذخیرة دانش و بهخصوص علوم را دارند. درحالیکه آموزشهای علمی-کاربردی اهداف عملیاتی را دنبال میکنند. در بین این دو کرانه سایر آموزشها مانند مهندسی و پزشکی و غیره قرار دارند. اهداف آموزشهای علمی-کاربردی در زمینة انگیزه با این فرض که این آموزشها باید انگیزة کارآفرینی و توسعة فناوری را در افراد ایجاد کند، شامل مواردی از قبیل زیر خواهد بود: ایجاد انگیزه برای پیشرفت، ایجاد روحیة تلاشگری، باورهای مثبت نسبت به تغییر، باور به تواناییهای انسانها و ایجاد اعتمادبهنفس.
هدف کلی آموزشهای علمی-کاربردی ایجاد مهارت و دانش در فرایند تولید، همراه با اشتغال و کارآفرینی در راستای توسعة اقتصادی و اجتماعی کشور است. آموزشهای علمی-کاربردی خط ارتباطی بین نظام مدرسه و بازار کار است. مفهوم این عبارت این است که آموزشهای علمی-کاربردی بهطور نزدیکی با جهتیابیهای اقتصادی مرتبط است و بازار کار مخصوصاً تحتتأثیر تغییرات تکنولوژیک قرار دارد و سرعت این تغییرات احتمالاً تحتتأثیر پذیرش اجتماعی است. با توجه به موضوعات مطرحشده، اگر کارآفرینی تصمیم به راهاندازی یک بازارچه کارآفرینی کند، نیاز به فاکتورهایی ازقبیل برنامهریز، سازماندهی تبلیغات، بازاریابی و مانند آن دارد که با توجه به اهداف آموزشی نظام علمی-کاربردی این مفاهیم را میتوان جامه عمل پوشاند (تاجآبادی و فلاحی، 1386).
نمونة کاربردی بازارچة کسبوکار: بازار کارآفرینی در کشور اتریش
اتریش در اروپای مرکزی قرار دارد. این کشور جزو کشورهای صنعتی و دارای وضعیت اقتصادی خوبی است. در 2014، سرانة تولید ناخالص داخلی این کشور حدود 385 میلیارد دلار آمریکا بوده است و نرخ بیکاری در آن نیز حدود 4.4 درصد تخمین زده میشود. محیط قانونی در اتریش میتواند بهمنزلة مانعی سر راه فعالیتهای کسبوکار قرار گیرد که تأسیس بازارچة کسبوکار از اقدامات دولت اتریش در رفع این موانع است. در اتریش، دانشآموزان 15 تا 19 ساله میبایست یک طرح کسبوکار کوچک را در مدرسة خودشان برای یک سال درسی ارائه کنند. بدینمعنی که محصولاتی را تولید کنند و خدماتی را در بازار محلی ارائه دهند و تمام تصمیمگیریهای مربوط به کسبوکار را خودشان انجام دهند (شیخان و همکاران، 1382).
