دانشنامه جامع علوم انسانی

دانشنامه جامع علوم انسانی

انواع مهارت

طبقه‌بندی انواع مهارت 

مهارت‌های شناختی و مهارت‌های حرکتی

مهارت‌ها را می‌توان به روش‌های مختلفی طبقه‌بندی کرد. در دنیای امروز تغییرات فناوری باعث تحول در دنیای کار و اقتصاد شده است و همة افراد برای اینکه بتوانند خود را با الزامات مشاغل و اقتصاد مدرن تطبیق دهند به طیف گسترده‌ای از مهارت‌ها نیاز دارند (Sommerville, 2007). درگذشته مفهوم مهارت بسیار محدود‌تر بوده و تنها شامل هنر، صنعت، مهارت‌های دستی و فنّی می‌شد. به‌تدریج، اهمیت مفاهیم کیفیت‌های ذهنی مورد تأیید قرار گرفت و در طبقه‌بندی‌های جدیدتر، مهارت‌های حرکتی و مهارت‌های شناختی از هم تفکیک شدند. مهارت‌های حرکتی برای رسیدن به یک هدف به حرکت داوطلبانة بدن نیاز دارند و مهارت‌های شناختی شامل فعالیت‌هایی مانند حل مسئله، به‌خاطر سپردن یا خواندن می‌شوند (Tomporowski, 2003). مهارت‌های شناختی مهارت‌های اصلی مغز برای تفکر، خواندن، یادگیری، به‌یادآوردن، استدلال و توجه است. با استفاده از مهارت‌های شناختی اطلاعات دریافت می‌شوند، در بانک دانش پردازش می‌شوند و در محیط آموزشی، محل کار و زندگی به‌کار برده می‌شوند. همچنین به کارکردهای شناختی، توانایی‌های شناختی یا ظرفیت‌های شناختی نیز مهارت‌های شناختی گفته می‌شود که مهارت‌های مبتنی‌بر مغز هستند که برای دستیابی به دانش، دست‌کاری اطلاعات و استدلال موردنیاز هستند. آنها بیشتر بر سازوکار‌های یادگیری، به‌یادآوردن و حل مسئله توجه دارند تا ارتباط با دانش واقعی. مهارت‌های شناختی حوزه‌های ادراک، توجه، حافظه، یادگیری، تصمیم‌گیری و توانایی‌های زبان را دربر می‌گیرد(Kiely. 2014). اقتصاددانان و روان‌شناسان آموزشی، اصطلاح مهارت را به‌عنوان سطح عملکرد فردی در راستای دقت و سرعت در انجام فعالیت‌های خاص تعریف می‌کنند و مهارت‌ها را در سه دستة مهارت‌های شناختی، مهارت‌های دستی و مهارت‌های اجتماعی طبقه‌بندی می‌کنند (Encyclopedia, 2020). در تعاریف ارائه‌شده توسط چارچوب صلاحیت‌های اروپا نیز، مهارت‌ها در دو دستة کلی شناختی (شامل استفاده از منطق، شهود و تفکر خلاق) و عملی (شامل مهارت دستی و استفاده از روش‌ها، مواد، ابزار) طبقه‌بندی می‌شوند (DISCO, 2020a).

 

مهارت‌های سخت و مهارت‌های نرم

در یک نوع طبقه‌بندی دیگر می‌توان انواع مهارت را در دو دستة مهارت‌های شناختی یا سخت و مهارت‌های غیرشناختی یا نرم و طبقه‌بندی کرد (Clark, 2013). مرور ادبیات پژوهش نشان‌دهندة آن است که تا به امروز مهارت‌های سخت بیشتر مورد تأکید قرارگرفته‌اند، درحالی‌که مهارت‌های نرم نیز می‌توانند تأثیر زیادی بر قابلیت‌های اشتغال داشته باشند و متقاضیان مشاغل و کارکنان مشاغل تخصصی می‌توانند با افزایش مهارت‌های نرم، خود را از دیگر متقاضیان متمایز کنند. همچنین در مشاغل سنتی، کارکنان مشاغلی که به مهارت‌های سخت نیاز دارند، معمولاً از سطح مهارت‌های نرم پایینی برخوردارند. مهارت‌های نرم، فرد را به یک عضو باارزش گروه تبدیل می‌کنند و می‌توانند به ‌اندازة مهارت‌های سخت، نشانگر نحوة عملکرد شغلی افراد باشند (Doyle, 2019). صاحب‌نظران مختلف نظرات متفاوتی دربارة اهمیت مهارت‌های سخت و نرم ارائه داده‌اند تا جایی که برخی معتقدند مهارت‌های سخت از اهمیت کمتری نسبت به مهارت‌های نرم برخوردارند (Singh et al., 2013). ازطرف‌دیگر براساس نظرسنجی‌های مختلف،
ازنظر کارفرمایان، مهارت‌های نرم از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است که متأسفانه دانش‌آموختگان و متقاضیان شغلی جدید از ضعف‌هایی در دارا بودن این دسته از مهارت‌ها برخوردارند (در انگلستان) (Oxford reference, 2020).

     مهارت‌های نرم شامل ارتباطات مؤثر، خلاقیت، انعطاف‌پذیری، آمادگی برای تغییر، رهبری، گروه‌سازی و غیره هستند. همچنین در سال‌های اخیر ویژگی‌ها و نگرش‌های شخصی و تعریف بسیاری از موارد انسانی و انتزاعی انسانی نیز به‌عنوان مهارت معرفی شده‌اند (Laker & Powell, 2011). بانک‌های مشاغل نمونه‌های مختلفی برای مهارت‌های نرم ارائه داده‌اند. برای ‌مثال: مهارت‌های ارتباطی و مهارت‌های بین‌فردی، انعطاف‌پذیری، مذاکره،
فن بیان، رهبری، انگیزه، شکیبایی، مهارت‌های حل مسئله، مدیریت زمان و اخلاق حرفه‌ای، تفکر خلاق،
وجدان کاری، همکاری، شبکه‌سازی، تصمیم‌گیری، انگیزه، تفکر انتقادی و حل اختلافات، مهارت‌های فناورانه، مهارت‌های پژوهشی، مهارت‌های مدیریت پروژه، نگرش مثبت، اعتمادبه‌نفس، انتقادپذیری، خلاقیت، مهارت ترغیب و متقاعدسازی، در دستة مهارت‌های نرم قرار می‌گیرد. در دنیای امروز فرد برای عملکرد مناسب شغلی به مهارت‌های هیبریدی، که ترکیبی از مهارت‌های سخت و نرم است، نیازمند است (Doyle, 2019). با مرور پژوهش‌های گذشته می‌توان تعاریف ارائه‌شده در جدول (1) را برای این دو دسته مهارت
ارائه داد.

     وزارت کار آمریکا طبقه‌بندی دقیق‌تری برای انواع مهارت ارائه کرده است و مهارت‌های لازم برای شاغلان در

 

 

جهان نوین امروزی را در سه دسته: مهارت‌های
فنّی یا سخت، مهارت‌های انسانی یا نرم و
مهارت‌های مفهومی طبقه‌بندی کرده است (Sommerville, 2007).

 

انواع دیگر طبقه‌بندی انواع مهارت

فرهنگ لغت دولت کانادا براساس مهارت‌های موردنیاز بازار کار، مهارت‌ها را در پنج دستة مهارت‌های بنیادی، تحلیلی، فنّی، مدیریت منابع و بین‌فردی به شرح جدول (2) تقسیم‌بندی کرده است (Canada.ca, 2020). این تعاریف با تعاریف ارائه‌شده در بانک اطلاعات شغلی O*NET هماهنگ است.

     براساس آخرین طبقه‌بندی ارائه‌شده در فرهنگ لغت اروپایی شایستگی و مهارت دیسکو، مهارت‌ها به سه دستة کلی طبقه‌بندی می‌شوند:

1. مهارت‌های فردی: ویژگی‌ها، نگرش‌ها و ظرفیت‌های فردی مانند انگیزه، رهبری، ابتکار، انعطاف‌پذیری، سازگاری و انطباق‌پذیری، قدرت بدنی، بینایی خوب و غیره است.

2. مهارت‌های هسته‌ای: مهارت‌های عمومی، مهارت‌های کلیدی و مهارت‌های قابل‌انتقال موردنیاز برای موفقیت در بازار کار مانند ارتباطات، حل مسئله، کار گروهی، مهارت‌های پایه فناوری اطلاعات و غیره است. مهارت‌های پایه مانند سواد خواندن و نوشتن، محاسبات و ارتباطات شفاهی بخش‌های مختلف مهارت‌های هسته‌ای هستند.

3. مهارت‌های شغلی: کاربرد دانش تخصصی مربوط به یک شغل خاص یا یک گروه شغلی. برخی مهارت‌های شغلی مانند مهارت‌های فناوری اطلاعات در کلیة مشاغل قابل‌انتقال هستند (DISCO, 2020a).

 

 

 
  Text Box: جدول 1. تعاریف انواع مهارت ازنظر دسته‌بندی مهارت‌های سخت و نرم مهارت سخت مهارت نرم • مهارت‌های سخت و تکنیکی بر توانایی یک فرد برای انجام کار تأثیرگذارند. مهارت‌های سخت مهارت‌هایی فنّی (مثل کار با رایانه، حساب و ریاضی) هستند که ارتباط مستقیمی با کیفیت عملکرد یک فرد در محیط کاری دارند (Singh et al., 2013). • مهارت‌های سخت مهارت‌های فنّی یا مدیریتی هستند که به فعالیت‌های اصلی یک شغل مرتبط هستند (Somalingaml & Shanthakumari, 2013) • مهارت‌های سخت به دانش فنّی و آموزش مهارت‌های خاص مربوط می‌شود که فرد در طول تحصیلات یا دوران شغلی خود به‌دست می‌آورد (indeed, 2020). • مهارت‌های سخت توانایی‌های قابل‌آموزش یا مجموعه مهارت‌هایی است که کمی‌سازی آنها آسان است و معمولاً در کلاس، ازطریق کتاب یا سایر مواد آموزشی، یا در محل کار یاد گرفته می‌شوند، مانند مهارت در یک زبان خارجی، مدارک یا گواهینامه‌ها، مهارت کار با دستگاه‌ها و ماشین‌آلات، مهارت برنامه‌نویسی کامپیوتر (the balance careers, 2020). • مهارت‌های نرم به‌عنوان مهارت‌های شناختی، مهارت‌های حل مسئله هستند که مجموعه‌ای از توانایی‌هایی مانند شناخت مسئله، تحلیل مسئله، درک درست از میزان بهینه اطلاعات لازم برای حل مسئله، مدیریت داده‌ها و مانند آن است. توانایی ایجاد ارتباط و جمع‌بندی از اطلاعات با یک فرایند درست در این مجموعه قرار می‌گیرد (Dumbre & Ingawale, 2016) • تعریف مهارت‌های نرم کار ساده‌ای نیست، اما معمولاً می‌توان آنها را به‌وسیله عادت‌های کاری و تحصیلی مانند انگیزة کاری و نظم و ترتیب و عادت‌های رفتاری مانند احترام به خود، اعتمادبه‌نفس تعریف کرد (Holmlund, & Silva, 2009). • مهارت‌های نرم قابلیت پیش‌بینی عملکرد افراد در محیط کار را بالا می‌برند. مهارت‌های نرم، ویژگی‌های شخصیتی و مهارت‌های رفتاری هستند که تعیین‌کنندة واکنش‌های فردی، عملکرد و دورنمای شغلی در موقعیت‌های شغلی می‌باشند. نمونه‌هایی از این مهارت‌ها عبارت‌انداز: انعطاف‌پذیری، انضباط، مسئولیت‌پذیری، تعهد اخلاقی، کنجکاوی، علاقه به بهبود عملکرد سازمان، مهارت‌های ارتباطی، صداقت و درستی و غیره (Clark, 2013). • به تعبیر OECD مهارت‌های نرم مهارت‌هایی هستند که با آزمون‌های معمول و آزمون‌های IQ قابل‌اندازه‌گیری نیستند. این مهارت‌ها با عناوین مختلفی مانند ویژگی‌های شخصیتی، توانایی‌های غیرشناختی، مهارت‌های شخصیتی یا مهارت‌های اجتماعی-احساسی نیز شناخته می‌شوند (Kautz et al., 2016). • مهارت‌های نرم یا مهارت‌های عام، مهارت‌های رفتاری‌ای هستند که ویژگی‌هایی غیرملموس از هوش احساسی هستند (Somalingaml & Shanthakumari, 2013). • آمادگی برای تجربه کردن (داشتن آمادگی برای تجربة آموخته‌های خود در بازار کار)، باوجدانی، اخلاق (داشتن توانایی برخورد اخلاقی و رویکرد اخلاقی به مسائل)، تعادل روانی، پشتکار و سخت‌کوشی، مسئولیت‌پذیری، نظم و انضباط، جمع‌گرا بودن و اعتمادبه‌نفس (درویشان و همکاران، 1398). • مهارت‌های نرم آن دسته از شایستگی‌هایی هستند که لازم است افراد شاغل جهت انجام فعالیت‌های شغلی مانند ارائه خدمات به مشتری، ارتباطات، حل مسئله و کار تیمی دارا باشند. تعریف مهارت‌های نرم گاهی‌اوقات شامل وفاداری، اشتیاق، دقیق بودن و توجه به جزئیات و اخلاق حرفه‌ای است، اگرچه منتقدان معتقدند که اینها در واقع مهارت نیستند بلکه خصوصیات یا صفاتی هستند که شخص دارد و ممکن است در محل کار از خود نشان دهد (Oxford reference, 2020).



Text Box: جدول 2. انواع مهارت و تعاریف آنها در فرهنگ لغت دولت کانادا (Canada.ca, 2020) دسته‌بندی مهارت تعریف انواع مهارت مهارت‌های بنیادی توانایی‌هایی را توسعه می‌دهند که دستیابی سریع‌تر به سایر مهارت‌ها و دانش را تسهیل می‌کنند. 1. مهارت درک مطلب: توانایی درک کلمات نوشتاری، جملات و بندها در اسناد و مدارک کاری. 2. مهارت نوشتن: توانایی برقراری ارتباط مؤثر به‌صورت کتبی در پاسخ به نیازهای مخاطبان. 3. مهارت محاسبات: توانایی درک و استفاده از اعداد و سایر مفاهیم ریاضی. 4. مهارت ارتباط شفاهی؛ گوش دادن فعال: توانایی توجه کامل به آنچه دیگران می‌گویند، زمان دادن برای درک نکاتی که مطرح می‌شود، سوال پرسیدن متناسب با شرایط و عدم قطع کردن صحبت گوینده در مواقع نامناسب. 5. مهارت ارتباط شفاهی؛ درک شفاهی: توانایی گوش دادن و درک اطلاعات و ایده‌های ارائه‌شده ازطریق کلمات و جملات گفتاری. 6. مهارت ارتباط شفاهی؛ بیان شفاهی: توانایی مکالمه با دیگران برای انتقال اطلاعات به‌صورت مؤثر. 7. مهارت‌های دیجیتال: توانایی درک و استفاده از سیستم‌های دیجیتال، ابزارها و برنامه‌ها و پردازش اطلاعات دیجیتال. مهارت‌های تحلیلی توانایی‌هایی را توسعه می‌دهند که افراد برای تولید نتایج قابل‌استفاده، نیاز به پردازش اطلاعات و داده‌ها به‌صورت منطقی به آنها نیاز دارند. 1. مهارت تفکر انتقادی: توانایی استفاده از منطق و استدلال برای شناسایی نقاط قوت و ضعف راه‌حل‌های جایگزین، نتیجه‌گیری یا رویکردهای مختلف به مسائل. 2. مهارت تصمیم‌گیری: توانایی تجزیه‌وتحلیل اطلاعات و گزینه‌ها و پس‌ از آن، ارزیابی نتایج برای انتخاب بهترین راه‌حل‌ها. 3. مهارت ارزیابی: توانایی شناسایی اقدامات یا شاخص‌های عملکرد سیستم و اقدامات لازم برای بهبود یا اصلاح عملکرد، با توجه به اهداف سیستم. 4. مهارت راهبردهای یادگیری: توانایی انتخاب و استفاده از روش‌های مهارت‌آموزی و آموزشی/تدریس با توجه به شرایط هنگام یادگیری یا آموزش چیزهای جدید. 5. مهارت تجزیه‌وتحلیل عملیات: توانایی تجزیه‌وتحلیل نیازها و الزامات محصول برای ایجاد یک طرح. 6. مهارت حل مسئله: توانایی شناسایی مشکلات و بررسی و مرور اطلاعات مرتبط برای توسعه و ارزیابی گزینه‌های اجرای راه‌حل‌ها. 7. تجزیه‌وتحلیل کنترل کیفیت: توانایی انجام آزمایش‌ها و بازرسی از محصولات، خدمات یا فرایندها برای ارزیابی کیفیت یا عملکرد. 8. تحقیق و پژوهش: توانایی انجام مطالعات و بررسی داده‌ها برای افزایش دانش، درک حقایق، یافتن علت‌ها، حمایت از ایده‌ها و نتیجه‌گیری از آنها. 9. تجزیه‌وتحلیل سیستم‌ها: توانایی تعیین نحوة عملکرد یک سیستم و تغییرات در شرایط، کارها و محیط که بر نتایج تأثیرگذارند. مهارت‌های فنی توانایی‌هایی را توسعه می‌دهند که افراد برای طراحی، توسعه، ادغام، تولید نتایج قابل‌استفاده، راه‌اندازی و بهره‌برداری ماشین‌ها و سیستم‌های فناورانه و تصحیح نقایص ناشی از کاربرد آنها استفاده می‌شود، به آنها نیاز دارند. 1. مهارت تعمیر و نگهداری تجهیزات: توانایی انجام تعمیرات عادی روی تجهیزات و تعیین اینکه چه زمانی و چه نوع تعمیر و نگهداری موردنیاز است. 2. مهارت انتخاب تجهیزات: توانایی تعیین نوع ابزار و تجهیزات موردنیاز برای انجام کار. 3. مهارت نصب: توانایی نصب تجهیزات، ماشین‌آلات، سیم‌کشی، یا برنامه‌ها برای تأمین مشخصات. 4. مهارت بهره‌برداری و کنترل: توانایی کنترل عملکرد تجهیزات، ماشین‌ها، وسایل نقلیه یا سیستم‌ها. 5. مهارت نظارت بر عملکرد: توانایی خواندن گیج‌ها، ارقام یا سایر شاخص‌ها برای اطمینان از عملکرد صحیح دستگاه. 6. مهارت تعمیر: توانایی تعویض، ترمیم یا تنظیم قطعات فرسوده یا شکسته و آزمایش عملکرد، ظاهر، عملکرد و یا ایمنی. 7. مهارت تنظیم: توانایی تنظیم دستگاه‌ها یا تجهیزات با تعویض یا تغییر ابزارها، وسایل جانبی، وسایل و اتصالات برای آماده‌سازی آنها برای بهره‌برداری مناسب. 8. مهارت طراحی فناوری: توانایی تولید یا انطباق تجهیزات و فناوری برای برآوردن نیازهای کاربران. 9. مهارت عیب‌یابی: توانایی تعیین دلایل خطاهای عملیاتی و تصمیم‌گیری در مورد آن.

Text Box: ادامة جدول 2. انواع مهارت و تعاریف آنها در فرهنگ لغت دولت کانادا (Canada.ca, 2020) دسته‌بندی مهارت تعریف انواع مهارت مهارت‌های مدیریت منابع توانایی‌هایی را توسعه می‌دهند که افراد برای برنامه‌ریزی، سازمان‌دهی، نظارت و کنترل منابع برای دستیابی به اهداف به آنها نیاز دارند. 1. مهارت مدیریت تغییر: توانایی پشتیبانی از ابتکار عمل تغییری که اعمال ‌شده است و شامل آن می‌شود که به دیگران در درک اثرات تغییرات برای آنها کمک کند و همچنین ارائه راهنمایی و پشتیبانی مداوم جهت حفظ تعهد به تغییر. 2. مهارت مدیریت بحران: توانایی برنامه‌ریزی و مقابله با شرایط اضطراری. 3. مهارت برنامه‌ریزی و سازمان‌دهی کار: توانایی برنامه‌ریزی و سازمان‌دهی وظایف شغلی فردی. این مهارت به دخالت در عملکرد برنامه‌ریزی برای سازمانی که در آن کار می‌کنند مربوط نمی‌شود. 4. مهارت مدیریت منابع مالی: توانایی تعیین چگونگی هزینه کردن پول برای انجام کار و مسئولیت تخصیص این هزینه‌ها را برعهده گرفتن. 5. مهارت مدیریت منابع مادی: توانایی استفاده و نظارت بر استفاده مناسب از تجهیزات، امکانات و مواد موردنیاز برای انجام فعالیت‌های کاری. 6. مهارت مدیریت منابع انسانی: توانایی ایجاد انگیزه، توسعه و هدایت کارکنان، شناسایی بهترین فرد برای انجام وظایف و تعیین اهداف کاری آنها با توجه به اهداف سازمان. 7. مهارت نظارت: توانایی نظارت و ارزیابی عملکرد خود، افراد دیگر یا سازمان‌ها برای ایجاد پیشرفت و یا اقدامات اصلاحی. 8. مهارت برنامه‌ریزی عملکردی: توانایی تعیین مراحل و گام‌های عملیات، تعریف فعالیت‌ها و وظایف و ارائه برنامة زمان‌بندی برای تکمیل اهداف زمانی و بودجه مالی. 9. مهارت پیش‌بینی نتایج: توانایی تخمین نتایج یک عمل یا تعدادی از اقدامات. 10. مهارت مدیریت ریسک: توانایی تخمین ریسک و شناسایی روش‌ها برای به حداقل رساندن یا جلوگیری از تأثیرگذاری آن. 11. مهارت برنامه‌ریزی راهبردی: توانایی پیش‌بینی وضعیت آینده و تدوین راهبردها، اهداف میان‌مدت و کوتاه‌مدت و برنامه‌های عملی برای دستیابی به آنها. 12. مهارت مدیریت استعداد: توانایی جذب، حفظ و توسعة افراد مستعد با هدف رفع نیازهای سازمانی. 13. مهارت مدیریت زمان: توانایی مدیریت زمان شخصی خود و همچنین زمان دیگران. مهارت‌های بین فردی توانایی‌هایی را توسعه می‌دهند که افراد برای برنامه‌ریزی، سازمان‌دهی، نظارت و کنترل منابع برای دستیابی به اهداف به آنها نیاز دارند. 1. مهارت هماهنگی: توانایی تنظیم فعالیت‌ها با توجه به فعالیت‌های دیگران. 2. مهارت تدریس: توانایی آموزش به دیگران دربارة نحوة انجام یک کار. 3. مهارت بین‌فرهنگی: توانایی برقراری ارتباط، تعامل و کار مؤثر و مناسب با افراد با سوابق مختلف فرهنگی. 4. مهارت مدیریت گفت‌وگوها: توانایی هدایت و تسهیل گفت‌وگو بین دو یا چند نفر. 5. مهارت حل اختلافات: تجمیع افراد در کنار یکدیگر و تلاش برای حل اختلافات. 6. مهارت متقاعدسازی: متقاعدسازی دیگران به تغییر نظر یا رفتار خود. 7. مهارت ارائه خدمات: به‌طور فعال به‌دنبال راه‌هایی برای ارائه خدمات به مردم بودن. 8. مهارت ادراک اجتماعی: آگاهی از واکنش دیگران و درک واکنش‌های آنها نسبت به کاری که انجام می‌دهند. 9. مهارت کار کردن با دیگران: توانایی تعامل با دیگران برای انجام وظایف.

     طبقه‌بندی چندزبانه اروپایی مهارت‌ها، شایستگی‌ها، صلاحیت‌ها و مشاغل اسکو به‌عنوان یک فرهنگ لغت برای انواع مهارت است و مشاغل حرفه‌ای، مهارت‌ها و مدارک تحصیلی مرتبط با بازار کار اتحادیة اروپا و آموزش و مهارت‌آموزی را توصیف، شناسایی و طبقه‌بندی
می‌کند (ESCO, 2020). در اسکو 2942 شغل و 13485 مهارت موردنیاز برای این مشاغل تعریف‌شده است. طبقه‌بندی مهارت اسکو نیز تا حدی زیادی مبتنی‌بر عناصر طبقه‌بندی موجود در بانک اطلاعات شغلی O*NET (که دپارتمان کار، اشتغال و آموزش ایالات‌متحده
ارائه‌ داده است) و واژه‌نامة مهارت و دانش کانادا است. در طبقه‌بندی انواع مهارت در این فرهنگ لغت، هشت طبقة اصلی برای انواع مهارت به شرح جدول (3)
درنظر گرفته‌ شده است.

 

مهارت‌های عمومی و مهارت‌های شغلی

در یک نوع طبقه‌بندی دیگر می‌توان مهارت‌ها را به مهارت‌های عمومی (یا حوزة عمومی) و مهارت‌های اختصاصی (یا مهارت‌های حوزه‌های اختصاصی) یا مهارت‌های شغلی خاص تقسیم‌بندی کرد. برای ‌مثال، در حوزة کار و شغل، برخی مهارت‌های عمومی شامل مدیریت زمان، کار گروهی و رهبری، مهارت خودانگیزشی و انگیزه‌بخشی به دیگران هستند، درحالی‌که مهارت‌های اختصاصی فقط برای یک کار ویژه و خاص کاربرد دارند (ETA, 2018). در مورد تمایز بین مهارت‌های عمومی

 

 

 

 


(یا مهارت‌های قابل‌انتقال یا کلیدی) با مهارت‌های شغلی یا شغلی خاص بحث‌های زیادی صورت گرفته است. بنابر یک
تعریف، مهارت‌های شغلی فقط در یک بخش یا صنعت خاص به‌کار می‌روند درحالی‌که مهارت‌های عمومی در تعدادی از مشاغل دارای ارزش و کاربرد هستند
(صالحی عمران، 1386). در سطح بین‌المللی،
مهارت‌های عمومی به‌وسیلة اصطلاحات مختلفی شناخته می‌شود مانند مهارت‌های هسته‌ای، مهارت‌های کلیدی،
مهارت‌های اساسی و مهارت‌های پایه. در برخی از کشورها، مهارت‌های عمومی به‌طور خاص مربوط به شغل هستند، درحالی‌که در برخی کشورها تأکید بیشتری
بر عوامل اجتماعی مهارت‌های عمومی شده است (Gibb, 2004). همچنین کارفرمایان معتقدند که
جهت ارتقاء انعطاف‌پذیری مشاغل خود، لازم است منابع انسانی نیز از انعطاف‌پذیری بالاتری برخوردار باشند و این انعطاف‌پذیری بیشتر، با کسب مهارت‌های عمومی قابل‌انتقال علاوه‌بر مهارت‌های خاص شغلی به‌دست می‌آید. باوجوداین، پژوهش‌ها نشان‌دهندة آن است که در بعضی از شغل‌ها نیز ممکن است برخی از مهارت‌های عمومی به‌عنوان مهارت‌های خاص درنظر گرفته شوند (صالحی عمران، 1386). دراین‌راستا انواع مهارت‌ها در فرهنگ لغت اروپایی شایستگی و مهارت دیسکو در جدول (4) ارائه شده است:

     اصطلاحات مختلفی برای مهارت‌های عمومی ازسوی کشورها و سازمان‌های مختلف به‌کار برده شده که خلاصه‌ای

Text Box: جدول 3. طبقه‌بندی انواع مهارت در ESCO(ESCO, 2020) ردیف عنوان مهارت تعریف مهارت زیرطبقه‌های مهارت 1 مهارت‌های ارتباطی، همکاری و خلاقیت مهارت برقراری ارتباط، همکاری، رابطه و مذاکره و چانه‌زنی با دیگران، پیدا کردن راه‌حل برای مشکلات، ارائه برنامه یا مشخصات برای طراحی اشیاء و سیستم‌ها، آهنگ‌سازی متن یا موسیقی، اجرا برای سرگرم کردن مخاطب و انتقال دانش به دیگران. 1-1. مهارت مذاکره و چانه‌زنی 1-2. مهارت ارتباط و شبکه‌سازی 1-3. مهارت آموزش و مهارت‌آموزی 1-4. مهارت ارائه اطلاعات (ارائه مطالب شفاهی یا بصری به مخاطب به‌منظور تهیه یا تفسیر اطلاعات) 1-5. مهارت مشاوره و مشورت دادن 1-6. مهارت تبلیغ کردن، فروش و خرید 1-7. مهارت کسب اطلاعات شفاهی (گوش دادن به دیگران و سوال پرسیدن برای کسب اطلاعات) 1-8. مهارت کار کردن با دیگران 1-9. حل مسئله 1-10. طراحی سیستم‌ها و محصولات 1-11. مهارت خلق محصولات هنری، تصویری یا آموزشی 1-12. مهارت نویسندگی و آهنگسازی (نوشتن متن یا آهنگ‌سازی در موسیقی، خلق یک اثر بدیع با توجه به قالب، سبک و محتوا) 1-13. مهارت اجرا و سرگرم کردن 1-14. مهارت استفاده از بیش از یک زبان و .... 2 مهارت‌های اطلاعاتی مهارت جمع‌آوری، ذخیره، نظارت و استفاده از اطلاعات؛ انجام مطالعات، تحقیقات و آزمایش‌ها؛ حفظ سوابق؛ مدیریت، ارزیابی، پردازش، تجزیه‌وتحلیل و نظارت بر اطلاعات و نتایج پروژه‌ها 2-1. انجام مطالعات، تحقیقات و آزمایش‌ها 2-2. مستندسازی و ثبت اطلاعات 2-3. مدیریت اطلاعات 2-4. پردازش اطلاعات 2-5. اندازه‌گیری خواص فیزیکی (اندازه‌گیری ابعاد، وزن، چگالی و سایر خواص فیزیکی اشیاء، مواد و فضاها). 2-6. محاسبه و تخمین زدن 2-7. تجزیه‌وتحلیل و ارزیابی داده‌ها و اطلاعات 2-8. نظارت، بازرسی و آزمودن 2-9. توسعة نظارت در حوزه‌های تخصصی و... 3 مهارت کمک کردن و مراقبت کردن ارائه کمک، پرورش، مراقبت، ارائه خدمات و پشتیبانی از مردم و تضمین رعایت قوانین، استانداردها، دستورالعمل‌ها یا قوانین. 3-1. مشاوره 3-2. ارائه خدمات درمانی یا پزشکی 3-3. محافظت و اجرای قانون (پاسخگویی به نیازهای ایمنی و امنیتی عمومی و فردی و اطمینان از رعایت قوانین، معیارها، دستورالعمل‌ها یا قوانین) 3-4. ارائه اطلاعات و پشتیبانی به عموم مردم و مشتری‌ها 3-5. تهیه و سرو غذا و نوشیدنی 3-6. ارائه مراقبت شخصی عمومی (پاسخگویی به نیازهای مراقبت فردی روزانه و گه‌گاه مردم) و.... 4 مهارت‌های مدیریتی مهارت مدیریت مردم، فعالیت‌ها، منابع و سازمان؛ توسعه اهداف و راهبردها، سازمان‌دهی فعالیت‌های کاری، تخصیص و کنترل منابع و هدایت، ایجاد انگیزه، استخدام و نظارت بر افراد و گروه‌ها. 4-1. توسعة اهداف و راهبردها 4-2. سازمان‌دهی، برنامه‌ریزی و زمان‌بندی کار و فعالیت‌ها 4-3. تخصیص و کنترل منابع 4-4. انجام فعالیت‌های اداری 4-5. رهبری و انگیزه دادن

Text Box: ادامة جدول 3. طبقه‌بندی انواع مهارت در ESCO(ESCO, 2020) ردیف عنوان مهارت تعریف مهارت زیرطبقه‌های مهارت 4-6. تشکیل و توسعة گروه‌ها 4-7. استخدام و به‌کارگیری 4-8. نظارت بر افراد 4-9. تصمیم‌گیری و .... 5 مهارت کار با رایانه مهارت استفاده از رایانه‌ها و سایر ابزارهای دیجیتالی جهت توسعه، نصب و نگهداری نرم‌افزارها و زیرساخت‌های ICT و همچنین جست‌وجو، فیلتر، سازمان‌دهی، ذخیره، بازیابی و تجزیه‌وتحلیل داده‌ها، همکاری و ارتباط با دیگران، ایجاد و ویرایش مطالب جدید. 5-1. برنامه‌نویسی سیستم‌های رایانه‌ای 5-2. تنظیم و محافظت از سیستم‌های رایانه‌ای 5-3. مهارت دسترسی و تجزیه‌وتحلیل داده‌های دیجیتال 5-4. مهارت استفاده از ابزارهای دیجیتالی جهت همکاری، تولید محتوا و حل مسئله 5-5. استفاده از ابزارهای دیجقلبا یتالی جهت کنترل ماشین‌آلات و... 6 جابه‌جا کردن و حرکت دادن مهارت مرتب‌سازی، سروسامان دادن، حمل، ساخت و تمیز کردن کالاها و مواد با استفاده از دست یا استفاده از ابزار و تجهیزات دستی، رسیدگی کردن به گیاهان، محصولات زراعی و حیوانات 6-1. مرتب‌سازی و بسته‌بندی کالاها و مواد 6-2. مهارت حرکت اجسام و بلند کردن 6-3. تبدیل و ترکیب مواد 6-4. رسیدگی کردن به گیاهان، محصولات زراعی 6-5. مونتاژ و ساخت محصولات 6-6. ساخت قالب‌ها، ریخته‌گری، مدل‌ها و الگوها 6-7. استفاده از ابزارهای دستی 6-8. قرار دادن مواد، ابزارها یا تجهیزات در موقعیت 6-9. رسیدگی به حیوانات (رسیدگی، جابه‌جایی، غذا دادن و مراقبت از حیوانات زنده) 6-10. تمیز کردن 6-11. شست‌وشو و نگهداری پارچه‌ها و لباس‌ها 6-12. جابه‌جایی و دفع مواد زائد و مواد خطرناک و .... 7 ساختن مهارت ساخت، تعمیر و نصب سازه‌های داخلی و خارجی 7-1. ساخت و تعمیر سازه‌ها 7-2. نصب زیرساخت‌های داخلی و خارجی 7-3. انجام عملیات نهایی سطحی بر سازه‌های داخلی و خارجی(اجرای عملیات تکمیل داخلی و خارجی در ساختمان‌ها و سایر سازه‌ها مانند پوشش سقف، کف و پوشش‌های دیوار و غیره) و ..... 8 کار با ماشین‌آلات و تجهیزات تخصصی مهارت کنترل، کار و نظارت بر وسایل نقلیه، ماشین‌آلات ثابت و سیار و ابزار دقیق و تجهیزات 8-1. کار با تجهیزات سیار 8-2. رانندگی با وسایل نقلیه 8-3. کار با وسایل حمل‌ونقل آبی مانند کشتی و قایق و غیره 8-4. کار با ماشین‌آلات استخراج و فرآوری مواد خام 8-5. کار با ماشین‌آلات تولید محصولات 8-6. استفاده از تجهیزات و ابزار دقیق 8-7. نصب، نگهداری و تعمیر تجهیزات مکانیکی 8-8. نصب، نگهداری و تعمیر تجهیزات برقی، الکترونیکی و تجهیزات و ابزار دقیق 8-9. کار با هواپیماها و ....

از آنها در جدول (5) ارائه شده است.

Text Box: جدول 4. انواع مهارت‌ها براساس آخرین طبقه‌بندی مهارت فرهنگ لغت اروپایی شایستگی و مهارت دیسکو (DISCO, 2020b) انواع مهارت طبقه اصلی مهارت‌های عمومی مهارت‌ها و شایستگی‌های هنری مهارت‌های عملی پایه مهارت‌ها و شایستگی‌های رایانه‌ای مهارت‌های گواهینامه‌های رانندگی مهارت‌های زبان مهارت‌های سازمان‌دهی و مدیریت مهارت‌های مربوط به مواد، ابزارها، محصولات و نرم‌افزارها مهارت‌ها و شایستگی‌های فردی مهارت‌ها و شایستگی‌ها ارتباطی و اجتماعی مهارت‌های ویژه شغلی مهارت‌های کشاورزی، جنگل‌داری و ماهی‌گیری مهارت‌های معماری و ساختمان‌سازی مهارت‌های هنری مهارت‌های کسب‌وکار و مدیریت مهارت‌های کامپیوتری مهارت آموزش مهارت مهندسی الکترونیک مهارت حفاظت محیط ‌زیست مهارت‌های حوزه سلامت و بهداشت مهارت‌های علوم انسانی جدول 5. اصطلاحات به‌کار برده‌شده برای شایستگی‌های کلیدی ازسوی کشورها و سازمان‌های مختلف (صالحی عمران و عین‌خواه، 1399) کشور/سازمان اصطلاح کشور/سازمان اصطلاح استرالیا Generic skills سوئیس Trans-disciplinary goals فرانسه Transferable skills انگلیس Core skills آلمان Key qualifications آمریکا 21st-century skills آمریکای لاتین Work competencies ASEAN Employability skills نیوزیلند Essential skills ILO Core skills for employability سنگاپور Critical enabling skills OECD Key competencies
     این دسته‌بندی می‌تواند مبنای آموزش‌های علمی-کاربردی مدنظر قرار گیرد.  بدین‌صورت که با استفاده از روش‌های نیازسنجی مهارتی و با تکیه‌بر نظریة «فاصله مهارت‌ها»، نیازهای کارفرمایان و بازار کار بررسی و تبیین شود (صالحی عمران، 1386) و مؤلفه‌های مهارت‌های موردنیاز برای دانش‌آموختگان در دو دستة مهارت‌های عمومی یا مهارت‌های اشتغال‌پذیری و مهارت‌های شغلی تعیین گردد. مؤلفه‌های مهارت به‌عنوان مبنای برنامه‌ریزی آموزشی، برای برنامه‌ریزی درسی و تدوین استانداردهای شایستگی مورداستفاده قرار می‌گیرند و اقدامات لازم برای پیاده‌سازی مؤلفه‌های مهارت‌های لازم در برنامه‌های آموزشی انجام می‌گیرد. مهارت‌های ویژة شغلی در قالب واحدهای تخصصی تعریف و آموزش داده می‌شوند. تجربه‌های جهانی مؤید آن است که رویکردهای مختلفی برای پیاده‌سازی مهارت‌های اشتغال‌پذیری یا مهارت‌های عمومی در برنامه‌های آموزش علمی-کاربردی به‌کاربرده می‌شود: ادغام مهارت‌های عمومی در مهارت‌های شغلی و فنّی یا ارائه واحدهای درسی مجزا در قالب یک نگاه افزودنی به برنامة درسی، برای آموزش مهارت‌های عمومی (صالحی عمران و عین‌خواه، 1399) که می‌توانند به‌صورت مجزا یا هم‌زمان نیز در برنامه‌های درسی علمی-کاربردی اجرا شوند.

کتاب‌شناسی
خراسانی، ا. و عیدی، ا. (1394). تکنیک‌های کاربردی نیازسنجی آموزشی (با تأکید بر الزامات استاندارد بین‌المللی ایزو 10015). تهران: انتشارات مرکز آموزش و تحقیقات صنعتی ایران.
درویشان، ع.، تسلیمی، م. س.، حکیم‌زاده، ر. (1398). طراحی مدل مهارت‌های اشتغال‌پذیری دانش‌آموختگان آموزش عالی کشور نمونه موردی: بنگاه‌های کوچک و متوسط استان تهران، دوفصلنامه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی، 10(19)، 39-7.
سیف، ع. ‌ا. (1386). روان‌شناسی پرورشی نوین روان‌شناسی یادگیری و آموزش. تهران: انتشارات دوران.
ﺻﺎﻟﺤﻲ ﻋﻤﺮان، ا. (1386). ﺟﺎﻣﻌﻪ، ﻛﺎر و ﻣﺸﺎﻏﻞ. ﺗﻬﺮان: ﺳﻤﺖ.
صالحی عمران، ا.، عین‌خواه، ف. (1399). پیاده‌سازی شایستگی‌های اشتغال‌پذیری در برنامه‌های درسی آموزش عالی مهارت‌محور. ارائه‌شده به‌صورت شفاهی در اولین همایش ملی برنامة درسی و اشتغال، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، 12 و 13 آذر.
Canada.ca (Skills) (2020). Date modified: 2020-07-13 Retrieved August 23, 2020, from https:// noc.esdc. gc.ca/ Skills Taxonomy /Skills/ 1d47b6ae 99 bf4d 3f91 b2 a 238 d90ddefd.
Clark, H. (2013). A Comprehensive Framework for Measuring Skills Gaps and Determining Work Readiness. Employment Relations Today, 40(3), 1–11. https:// doi.org/ 10.1002/ ert.21416.
DISCO-European Dictionary of Skills and Competences (2020a). DISCO Project information, 3s Unternehmensberatung GmbH, Wiedner Hauptstr. 18, A-1040 Vienna Retrieved August 21 from http:// disco-tools.eu/ disco2_portal/projectInformation.php.
DISCO-European Dictionary of Skills and Competences (2020b). Thesaurus Explorer, 3s Unternehmensberatung GmbH, Wiedner Hauptstr. 18, A-1040 Vienna Retrieved August 22 from http: // disco-tools.eu/ disco2_ portal/ terms.php in 22 august 2020.
Doyle, A. (2019). Hybrid Jobs and the Hybrid Skills Candidates Need Most, the balance careers, https: // www. thebalancecareers.com/ hybrid-jobs-and-the-hybrid-skills-candidates-need- most-4586497.
Dumbre, P. & Ingawale, V. S. (2016). Student Profiling: Importance in Enhancing Student Employability. International Journal of Multifaceted and Multilingual Studies, 3(9). Retrieved from http: // www. ijmms.in /sites/ ijms/ index. php/ ijmms/article/ view/ 448.
Employment & Training Administration (ETA). (2018). Publications and Research Search Results, retrieved from wdr.doleta.gov. U.S. Department of Labor.
Encyclopedia.com (Skills). (2020) Retrieved August 21, from https: // www. encyclopedia. com/social-sciences-and-law/ sociology-and-social-reform/ sociology-general-terms-and-concepts/skill.
ESCO (European Skills, Competences, Qualifications and Occupations) (2020). skill/ competences Retrieved August 23 from https: // ec.europa.eu/ esco/portal/skill.
Gibb, J. (2004). Generic skills in vocational education and training. Research readings. Adelaide: National Center for Vocational Education Research.
Holmlund, H. & Silva, O. (2009). Targeting non-cognitive skills to improve cognitive outcomes: Evidence from a remedial education intervention. Retrieved from http:// eprints. lse.ac.uk/ 30802/.
https:// www. indeed. com/ career-advice/ resumes -cover-letters/hard-skills-vs-soft-skills Retrieved September 8, 2020.
https: // www. thebalancecareers.com/ hard-skills-vs-soft-skills-2063780#hard-skills Retrieved September 8, 2020.
Kautz, T., Heckman, J., Diris, R., Weel, B. T. & Borghans, L. (2016). Fostering-and-Measuring-Skills-Improving-Cognitive-and-Non-Cognitive Skills-to-Promote-Lifetime-Success.pdf (OECD Better Policies for Better Lives). OECD.
Kiely, K. (2014). "Cognitive function". In Michalos, Kim M. (ed.). Encyclopedia of Quality of Life and Well-Being Research. Springer. doi:10.1007/978-94-007-0753-5_426. Retrieved 2020-08-15.
Laker, D. R. & Powell, J. L. (2011). The differences between hard and soft skills and their relative impact on training transfer. Human resource development quarterly, 22(1), 111-122.
Oxford reference.com (Soft skills) (2020). Retrieved August 19, in A Dictionary of Human Resource Management (2 rev) https: // www. oxfordreference. com/view/ 10.1093/ oi/authority.20110803100516309.
Singh, P., Thambusamy, R., Ramly, A., Abdullah, I. H. & Mahmud, Z. (2013). Perception Differential between Employers and Instructors on the Importance of Employability Skills. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 90, 616–625. https: // doi. org/ 10.1016 /j.sbspro.2013.07.133.
Somalingami, A. & Shanthakumari, R. (2013). Testing and exploring graduate employability skills and competencies. International Journal of advancement in education and social sciences, 1(2), 36–46.
Sommerville, K. L. (2007). Hospitality employee management and supervision: concepts and practical applications. John Wiley & Sons.
Tomporowski, P. D. (2003). The Psychology of Skill: A Life Span Approach. Westport, CT: Praeger.