تاریخچة مسابقات مهارت
در 1946 نیاز شدیدی به تعیین سطح مهارت کارگران در کشور اسپانیا احساس شد و با پیگیری فراوان، پس از جنگ جهانی دوم، اولین المپیاد بین دو کشور اسپانیا و پرتغال با 24 شرکتکننده در 12 رشته در 1950 برگزارشد. این مسابقه بهسرعت مورداستقبال کشورهای صنعتی آن زمان قرار گرفت و اسپانیا در سومین المپیاد میزبان شش کشور صنعتی و روبهتوسعه بود (مسابقات جهانی مهارت، 1392).
در 1954، سازمان بینالمللی آموزشهای حرفهای (IVTO) با هدف ترغیب جوانان به کسب مشاغل حرفهای تشکیل شد و ازآنپس هر دو سال یکبار این مسابقات در کشورهای مختلف برگزار گردید. رشد صعودی کشورهای شرکتکننده بهگونهای است که در سیوهشتمین دورة مسابقات (فنلاند، می 2005) 38 کشور جهان با حدود 650 شرکتکننده در 40 رشتة اصلی و 6 رشتة نمایشی با هم به رقابت پرداختند و کشور ژاپن و کانادا برای برگزاری سیونهمین و چهلمین مسابقات جهانی مهارت بهترتیب در نوامبر 2007 و سپتامبر 2009 میلادی خود را آماده کردند (Eerola, 2013). در آخرین دورة مسابقات که در ۲۰۱۷ میلادی در امارات متحده عربی برگزار شد، نزدیک به ۱۰۰۰ رقابتکننده از ۵۳ کشور در ۴۶ رشته به رقابت پرداختند. شرکتهای مختلفی ازقبیل سامسونگ، اتودسک، سیسکو، فستو و زیمنس در برگزاری این مسابقات مشارکت میکنند (Wilson, 2000).
برگزاری مسابقات مهارت، که تاریخچة 39 ساله در ایران دارد، در قبل از انقلاب زیرنظر کمیتة ملی مسابقات مهارت فنّی و با نام مسابقات مهارت فنّی بین کارگران ماهر و متخصصین جوان کشور با مسئولیت وزارت کار و امور اجتماعی برگزار میشد (سازمان آموزش فنی حرفهای کشور- ب، 1399).
با توجه به تأثیر مسابقات جهانی مهارت در ارتقاء سطح مهارتهای فنّی کارگران و صنعتگران جوان کشورهای عضو سازمان بین المللی آموزشهای حرفهای و ارائة گزارش در خصوص مسابقات فوق در 1349 ش به بالاترین مقام وقت کشور، دستور تشکیل کمیتة ملی مسابقات مهارت فنّی صادر شد (تاریخچه مسابقات ملی مهارت، 1392).
در اجرای این فرمان، وزارت کار و امور اجتماعی موظف شد نخستین دورة مسابقات مهارت فنّی را بین کارگران ماهر و متخصص جوان کشور در 1350 برگزار کند؛ بنابراین اساسنامة کمیتة ملی مسابقات مهارت فنّی تهیه و در خرداد 1350 به تصویب رسید. پس از تصویب اساسنامه، مسابقات مهارت فنّی بهصورت سالانه تا 1357 بین علاقهمندان برگزار شد (همان).
این مسابقات پس از وقفهای 20 ساله در 1379 مجدداً از سر گرفته و اینبار پس از عضویت مجدد ایران در سازمان بینالمللی آموزشهای حرفهای، با تولیت سازمان آموزش فنّی وحرفهای کشور برگزار میشود (توکلی گلپایگانی و همکاران، 1392).
اجرای مسابقات در سالهای اخیر و استفاده از تجربیات گذشتة مسابقات ملی و حضور در مسابقات جهانی (قبل و بعد از انقلاب)، موجب پیشرفت نظام مند مسابقات و کاهش اختلاف سطح با مسابقات جهانی شده است و اطلاعات و آمار مشروح در سایت نیز نشاندهندة این امر است (همان).
دبیرخانة مسابقات ملی مهارت در این سالها تمامی تلاش خود را صرفِ پیشبرد مسابقات ملی برای نیل به اهداف تعیینشده کرده است.
مسابقات ملی مهارت بهعبارتی مسابقات قهرمانی جوانان ایران در حوزة مهارتهای حرفهای است و نقطة پیوند اصلی بین دنیای واقعی کار، مؤسسات آموزش مهارتی و فراگیران جوان بهشمار میرود و مهارتهای عملی آنان را به نمایش میگذارد. تنها محدودیت موجود برای شرکت در این مسابقات شرایط سنی رقابتکنندگان است که باید کمتر از 22 سال باشد (همان).
مسابقات را سازمان آموزش فنّی و حرفهای کشور برگزار میکند. شرایط و ضوابط شرکت در المپیادهای مهارت، هر ساله در وبسایت رسمی سازمان آموزش فنّی و حرفهای کشور درج میشود. مسابقات در سه مرحلة شهرستانی، استانی و کشوری برگزار میشود در مرحلة شهرستانی، هر استان مجاز است افراد واجد شرایط را شناسایی کند و پس از ارزشیابی لازم (کتبی، عملی و مصاحبه)، یک نفر یا یک تیم را بهعنوان برگزیده انتخاب کند. در مرحلة استانی، اجرا بهطور هماهنگ و همزمان در تمامی استانها و براساس پروژههای عملی موردتأیید دفتر مسابقات ملی و بینالمللی مهارت برگزار میشود. مدت زمان مسابقه 4 تا 8 ساعت است. در مرحلة کشوری منتخبان استانها در سه یا چهار روز کاری با یکدیگر به رقابت میپردازند و برترینهای هر رشته به مسابقات جهانی مهارت اعزام میشوند. در مرحلة کشوری مسابقات، نمایندگانی از بنیاد ملی نخبگان بهعنوان ناظر مسابقات شرکت خواهند کرد. سازمان فنّی و حرفهای آموزش کشور به برگزیدگان مرحلة کشوری، امتیازات و تسهیلات ویژهای اعطا میکند (دستورالعمل برگزاری نوزدهمین دوره مسابقات ملی مهارت، 1399).
رشتههای مسابقات ملی مهارت عبارتاند از: ساخت و تولید، مکاترونیک، طراحی مهندسی مکانیک، تراش و فرز CNC -، فناوری اطلاعات (راهکارهای نرمافزاری برای تجارت)، جوشکاری، کاشیکاری دیوار و کف، صافکاری خودرو، لولهکشی و گرمایشی، الکترونیک، طراحی و توسعه وب، تأسیسات الکتریکی، کنترل صنعتی، آجرچینی، گچکاری، رباتیک (تیمی دونفره)، کابینتسازی چوبی، اتصالات چوبی (در و پنجره)، سازههای چوبی (نجاری)، جواهرسازی، گلآرایی، خیاطی (فناوری مد)، قنادی (شیرینیپزی)، فناوری اتومبیل، آشپزی، نقاشی خودرو، طراحی فضای سبز، تبرید و تهویه، فناوری اطلاعات-مدیریت سیستمهای تحت شبکه، فناوری طراحی گرافیک، فناوری آب و تعمیر و نگهداری وسایل نقلیه سنگین (همان).
سازمان جهانی مهارتهای حرفهای
سازمان جهانی آموزشهای حرفهای نهادی است که کلیة کشورها میتوانند برای ارتقاء آموزشهای حرفهای آزادانه به عضویت آن درآیند. این سازمان بهسبب عدم گرایش به گروههای سیاسی در سراسر دنیا فعالیت میکند و هدف آن دعوت از جوانان، معلمان، مربیان و کارمندان برای دستیابی به استانداردهای جهانی مهارت و وظیفة اصلی آن تبادل تجربیات میان کارشناسان در زمینههای صنعت و بخش خدمات اقتصادی است. این سازمان در آمستردام به ثبت رسیده و تحت قوانین و مقررات دولت هلند است و درحالحاضر تعداد اعضای آن به 44 کشور میرسد (سازمان آموزش فنی حرفهای کشور- ج، 1399).
اهداف سازمان جهانی مهارتهای حرفهای از برگزاری مسابقات مهارت جوانان
1. تبادل تجربیات و نظرات نظامهای آموزش فنّی و حرفهای از راه سمینار، اجلاس و مسابقات برای ارتقاء مهارت جوانان و نیروی کار؛
2. اشاعة اطلاعات در زمینة استانداردهای ملی مهارت؛
3. تشویق جوانان برای آموزشهای متناسب با شغل؛
4. ایجاد تسهیلات در ارتباطات و دیدارها میان مسئولان و کارشناسان سازمانهای آموزش فنّی و حرفهای در سراسر دنیا؛
5. ترغیب در امر تبادل اطلاعات و تجارب میان جوانان متخصص در سراسر دنیا (همان).
اجلاس عمومی
اجلاس عمومی سازمان مهارتهای جهانی هر سال در راستای سیاستگذاری و نحوة اجرای مسابقات دوسالانة مهارتهای جهانی در یکی از کشورهای عضو برگزار میشود. اعضای این اجلاس نمایندگان رسمی، نمایندگان فنّی و سران آموزش فنّی و حرفهای کشورهای عضو هستند که هیئت اجرایی سازمان آنها را بهصورت کتبی دعوت میکند (Eerola, 2013) .
اختیارات اجلاس عمومی
1. انتخاب ریاست و نایبرئیس سازمان؛
2. تصویب حسابهای مصوبه سالانه؛
3. قرارداد گزارشات و لوایح هیئت اجرایی؛
4. تصمیمات لازم در زمینة مسابقة آتی مهارت جهانی؛
5. تصویب پذیرش اعضا؛
6. اخراج اعضا؛
7. انتصاب اعضای افتخاری یا ریاست؛
8. قرارداد در رابطه با اعطای پاداش؛
9. تصویب پاداشهای داوطلبان در لایحة کمیتة فنی؛
10. تصویب بودجه و هزینههای سالانه؛
11. تصویب دستورالعملهای جاری و مقررات مسابقه در لایحة هیئت اجرایی؛
12. تصویب تغییرات اساسنامه در لایحة هیئت اجرایی؛
13. انحلال سازمان(Lin, et al., 2013) .
هیئت اجرایی
نحوة انتخاب هیئت اجرایی
مجمع عمومی رئیس، نایبرئیس در امور خاص، نایبرئیس در امور راهبردی (استراتژی) و نایبرئیس در امور فنّی را انتخاب میکند. دبیرکل و خزانهدار را هیئت اجرایی منصوب میکنند (شکل 1) (Nokelainen & Ruohotie, 2009).
گروه اجرایی مسابقات
رئیس هیئت داوری، کارشناس ارشد، معاون کارشناس ارشد، سوپروایزر کارگاه، کارشناس، کارشناس مترجم و شرکتکننده اعضای گروه اجرایی هستند (James & Holmes, 2012).
المپیاد مهارتی در دانشگاه جامع علمی-کاربردی
داشتن تواناییهای لازم برای انجام صحیح کار یکی از ملاکهای بنیادین برای بهعهده گرفتن وظایف گوناگون در جامعه است. نیروی انسانی متخصص سرمایة اصلی یک جامعه را تشکیل میدهد. بنابراین، توجه ویژه به مهارت در زمینههای مختلف لازمة حرکت بهسمت توسعة پایدار در هر جامعهای میباشد. دانشگاه جامع علمی-کاربردی بهعنوان دانشگاهی مهارتمحور همواره به دنبال تحقق دانشگاه نسل سوم، دانشگاه کارآفرین است تا بتواند نیروی انسانی ماهر را تربیت کند و از این راه بتواند به اهداف توسعة پایدار کشور و استفاده بهینه از منابع گوناگون کشور دست یابد (شیوهنامه برگزاری اولین المپیاد مهارتی دانشگاه جامع علمی کاربردی، 1398).
یکی از جنبههای مهم مهارتی در ایران وجود متخصصان در زمینههای مختلف است. مهارت در بخشهای مختلف جامعه رو به افزایش است و ارتقاء سطح دانش و مهارت در بین دانشجویان در این عرصه حیاتی است. برای ارزش نهادن بر مهارتها، شناسایی افراد ماهر و تقویت ارتباط بین صنعت و دانشگاه در این زمینه، المپیاد مهارتی راهی مناسب در راستای تحقق اهداف دانشگاه است (همان).
در این راستا سه دوره المپیاد مهارتی در رشتة جوش طی سالهای 1391، 1393 و 1396 ش به همت مرکز آموزش علمی-کاربردی هپکو برگزار شد. این مسابقه با اهداف شناسایی دانشجویان ماهر و بااستعداد در زمینة جوش و معرفی آنها به صنایع و بازار کار، ایجاد انگیزش بین جوانان برای کسب مهارت جوشکاری، ایجاد فرصتی مناسب برای شکوفایی و کشف استعدادهای مهارتی و ترویج و ارتقاء فرهنگ مهارتآموزی در دو مرحلة کتبی و عملی برگزار شد. تعدادی از برترینهای این مسابقه، در مسابقه مهارت جوش کشوری حائز رتبه شدند (مرکز آموزشهای عالی علمی - کاربردی هپکو، 1399).
دانشگاه جامع علمی-کاربردی درنظر داشت که این مسابقات منظم، هدفمند و در رشتههای مهارتی برگزار شود که در نهایت اولین المپیاد مهارتی ملی دانشجویان دانشگاه جامع علمی-کاربردی با همراهی تمامی واحدهای استانی در رشتههای گرافیک، فناوری اطلاعات و ماشینافزار بهصورت دو مرحلة استانی و کشوری برگزار شد. مرحلة استانی بهصورت کتبی و آنلاین در 14 بهمنماه و بهصورت عملی در نیمة دوم اسفند 1398 به میزبانی استان مرکزی برگزار شد (شیوهنامه برگزاری اولین المپیاد مهارتی دانشگاه جامع علمی - کاربردی، 1398). تمامی دانشجویان مقاطع کاردانی و کارشناسی دانشگاه جامع علمی-کاربردی کشور شاغل به تحصیل یا دانشآموختگانی که تا تاریخ برگزاری آزمون علمی فارغالتحصیل نشده باشند، به شرط داشتن سلامت جسمی متناسب با المپیاد، با داشتن التزام عملی به رعایت تمامی قوانین مصوب ازسوی ستاد برگزاری، امکان شرکت در این المپیاد مهارتی را داشتند. المپیاد در دو مرحلة استانی و کشوری برگزار شد؛ بخش استانی بهصورت آزمون کتبی و آنلاین برگزار شد و از هر استان یک نفر به مرحلة کشوری راه پیدا کرد و برگزیدگان استانی در مرحلة کشوری، در یک مرحلة عملی با یکدیگر به رقابت پرداختند. در این المپیاد تعداد ۷۰۰ نفر از دانشجویان شرکت کردند. در مرحله اول تعداد ۷۹ نفر از دانشجویان منتخب مرحلة مقدماتی به مرحلة عملی المپیاد راه پیدا کردند و با توجه به شیوع بیماری کرونا و لزوم رعایت پروتکلهای بهداشتی و فاصلهگذاری اجتماعی و طبق مصوبه شورای فرهنگی دانشگاه، مرحلة نهایی و عملی المپیاد بهصورت مجازی و غیرمتمرکز برگزار شد و نهایتاً ده نفر از دانشجویان به مقام اول تا سوم در هر رشته رسیدند (همان).
مزایای مسابقات مهارتی
پژوهشها در دیگر کشورها نشان میدهند که تقریباً همة مؤسسات آموزشهای مهارتی بهنوعی در مسابقات درگیرند و بر این باورند که این مسابقات میتوانند به میزان زیادی در تعیین مسیر شغلی جوانان در دنیای واقعی کار کمک کنند. بنابراین، اهمیت دارد برای بهرهبرداری و دیده شدن فعالیتها و مهارتها در مسابقات روشهای مناسبی را اتخاذ کنیم تا بتوان از مزایای آن در مطالعات و آموزشهای مهارتی بهخوبی استفاده کرد. شرکت در مسابقات مهارت جهانی یکی از مهمترین فرصتهای نمایش توانمندی، شایستگی و استعداد جوانان کشور است که جلوة زیبای این رقابت در فضایی سالم که با تلاش و عشق به خدمت درهمآمیخته است، نمایانتر میشود. اهداف راهبردی ایران در مسابقات جهانی تنها به کسب مدال، شهرت و افتخار محدود نمیشود؛ توسعة آموزشهای مهارتی از مهمترین اهداف راهبردی این مسابقات است. ایجاد انگیزه در جوانان برای احراز صلاحیت حرفهای در یک مهارت خاص، دیگر مزیت اعزام به این مسابقات است. افزایش اعتمادبهنفس، اعتبار اجتماعی، توفیق فردی و تقویت پیشینة شغلی از دیگر مزایای این مسابقات میباشد. ازطرفدیگر، این مسابقات جوانان را به بهبود مستمر مهارتهایشان و پیگیری اهداف یادگیری مادامالعمر وامیدارد (سازمان آموزش فنی حرفهای کشور- ج، 1399). در نهایت، مسابقات ملی مهارت باعث شناخت و جذابیت هرچه بیشتر و بالارفتن منزلت آموزشهای مهارتی میشود. این مسابقات برای مؤسسات آموزشی فرصتی است تا آموزشهای خود را بازاریابی و دستاوردهای یادگیری خود را با دیگر مؤسسات مقایسه کنند. بهعلاوه، مسابقات به بالارفتن همکاری بینسازمانی و ایجاد شبکه بین مدرسان و مربیان میانجامد (Casseels, 1996).
