یادداشت روزانه نیز نامیده میشود، [لاتین آن diarium، مشتق از dies به معنی روز] ثبت وقایع، فعالیتها و مشاهدات بهطور روزانه یا به فواصل مشخص؛ بهویژه ثبت روزانة فعالیتها، بازخوردها و احساسات شخصی. این نوشتهها، که ابتدائاً برای استفادة خود نویسنده نوشته میشوند، معمولاً صداقت و صمیمیتی دارند که در نوشتههای برای انتشار یافت نمیشود. پیدایش و رشد خاطرات روزانه در اواخر دورة نوزایی بود. خاطرات علاوه بر آشکار کردن شخصیت خاطرهنویس، بهعلت ثبت تاریخ اجتماعی و سیاسی اهمیت دارند. برای مثال «یادداشتهای روزانة یک سرمایهدار پاریسی» (Journal d'un bourgeois de Paris)، که آن را کشیش فرانسوی گمنامی از 1409 تا 1413 نوشته و فرد دیگری تا 1449 ادامه داده است، برای مورّخان دورة سلطنت شارل ششم و هفتم حائز اهمیت است. جان اِولین خاطرهنویس بزرگ انگلیسی بود که تنها سمیوئل پپیس توانست از او پیشی بگیرد. خاطرات روزانه پپیس از اول ژانویه 1660 تا 31 می 1669 را دربر میگیرد و تصویر صریح جذّابی از ضعفها و سستیهای او و همچنین تصویر زیبایی از زندگی در لندن را نشان میدهد. خاطرات روزانة فوقالعاده احساسی قرن هجدهم مربوط به جاناتان سوئیفت است که با عنوان «یادداشتهای روزانه به استلا» (Journal to Stella) در 1710-1713 نوشته و در 1766-1768، پس از مرگش، منتشر شد. این اثر ترکیب شگفتانگیزی از بلندپروازی، محبت، شوخطبعی و رفتار عجیب است. دیگر خاطرات روزانة برجستة انگلیسی اواخر قرن هجدهم عبارتانداز: خاطراتی که فَنی برنی رماننویس نوشت و در 1842-1846 پس از مرگش منتشر شد و اثر نسبتاً مبسوط اصیل «یادداشتهای روزانة گردشی در جزایر هبرید» (Journal of a Tour to the Hebrides, 1785) از جِیمز بازوِل که یکی از نخستین خاطرات روزانهای بوده که در زمان حیات نویسنده منتشر شده است. علاقه به نوشتن خاطرات روزانه در اوایل قرن نوزدهم گسترش یافت. برخی از خاطرات روزانهای که در آن قرن اقبال ادبی فروان یافتند و همگی پس از مرگ نویسندگان منتشر شدهاند «یادداشت روزانة» (Journal, 1890) سر والتِر اسکات، «یادداشت روزانة» (Journal, 1855) داروتی وردزوُرت و خاطرات روزانة هنری کرَب رابینسون (1869) هستند. انتشار خاطرات روزانة ماری باشکیرتسِف، هنرمند روسی، پس از مرگش در 1887 احساسات فراوانی ایجاد کرد و همینطور انتشار (1888) خاطرات روزانة برادران گنکور. یادداشت روزانة آندره ژید در زمان زندگی او در چندین مجلد منتشر شد. نمونههای برجستة دیگری از قرن بیستم، که پس از مرگ نویسنده منتشر شدند، عبارتانداز: «یادداشتهای روزانة» (Journal, 1927) کَترین منسفیلد، «یادداشتهای روزانة دختری جوانِ» (Het Achterhuis, 1947) آنه فرانک و «خاطرات روزانة ویرجینیا وولف» (Diary of Virginia Woolf, 1977-1984) در پنج جلد.
