نوعی از ادبیات عامهپسند که به روایت سیر بررسی و حل گامبهگام جرم، که اغلب قتل است، میپردازد. عناصر سنتی داستان کارآگاهی عبارتانداز: 1) جنایت بهظاهر بدون ردّپا؛ 2) مظنونی که به اشتباه متهم شده و مدارک و شواهد علیه اوست؛ 3) خرابکاری پلیس احمق؛ 4) توان مشاهدهگری قوی و تفکر عالی کارآگاه؛ 5) پایان قابل توجه و غیرمنتظره که در آن کارآگاه نشان میدهد که چگونه به هویت مجرم واقعی پی برده است. داستانهای کارآگاهی اغلب بر این اصل استوار است که مدارکِ ظاهراً جدی هیچ ارتباطی با جنایت ندارند. نخستین داستان کارآگاهی «قتلهای رو مورگ» (The Murders in the Rue Morgue) اثر ادگار اَلن پو بود که در آوریل 1841 منتشر شد. طولی نکشید که داستانهای کارآگاهی به اندازة رمان بسط پیدا کردند. شرلوک هولمز، بزرگترین کارآگاه داستانی، اولین ظهورش در رمان «لکة سرخ» (A Study in Scarlet, 1887) اثر سر آرتور کونن دویل بود و در قرن بیستم ادامه یافت. در سالهای آغازین قرن بیستم، تعدادی رمان کارآگاهی برجسته تألیف شد که «پلکان دورانی» (The Circular Staircase, 1908) اثر مری رابِرتس راینهارتس و «پاکدامنی پدر براون» (The Innocence of Father Brown, 1911) اثر جی. کی. چستِرتن از آن جمله است. از 1920 به بعد نام تعدادی از کارآگاهان داستانی به درون خانوادهها راه پیدا کرد که هرکول پوآرو و خانم مارپل (اثر آگاتا کریستی)، لُرد پیتر ویمسی (اثر داروتی ال. سِیرز)، فیلو وانس (اثر اس. اس. وَن دین) و الِری کوئین (اثر فردریک دَنِی و منفرِد ب. لی) از آن جمله است. دهة 1930 عصر طلایی رمان کارآگاهی بود؛ بهویژه چنان که در آثار دشیل هَمت دیده میشود. شخصیت کارآگاه در آثار همت بهاندازهای مهم میشود که روند استدلال منطقی داستان پیش از آن دارای اهمیت بوده است. رِیموند چاندلر، راس مکدانِلد و میکی اسپیلِین جانشینان هَمت بودند. در اواخر دهة 1930 عرضة انبوه کتاب با جلد شُمیز داستانهای کارآگاهی را برای عموم مردم بهسهولت دستیافتنی کرد. از جمله نویسندگانی که در این بازار جدید سرمایهگذاری کردند ارل استَنلی گاردنِر، رکس استاوت، و فرانسیس و ریچارد لاکریج بودند. در فرانسه ژُرژ سیمنون بازرس ژول مگره را، که یکی از مشهورترین کارآگاهان از زمان شرلوک هولمز به بعد بود، خلق کرد. دیگر نویسندگان داستانهای کارآگاهی نیکولِس بلِیک (اسم مستعارِ س. دی-لوئیس)، مایکل اینیس، نایو مارش، جوزیفین تِی و جان دیکسون کار بودند. در دهة 1980 و 1990 زنان نویسندة زیادی، بهویژه سارا پارِتسکی و سو گرَفتون، ظهور کردند که زنان کارآگاه نقش اصلی را در آثار آنها بهعهده داشتند. نویسندگان داستانهای معمایی در امریکا انجمنی تخصصی برای ارتقای سطح کیفی آثار معمایی و کارآگاهی است که در 1945 تأسیس شده و از طریق اعطای جوایز سالانة ادگار اَلن پو برای برترینها تأثیر مهمی در پیشبرد این نوع داستان داشته است. نیزنکMYSTERY STORY؛ HARD-BOILED FICTION.
