انجام عملیات بانکی کسب‌وکار خانگی از طریق رایانه‌های شخصی موجود در منازل و با استفاده از خطوط ارتباطی مخابراتی مد نظر است.

     بانکداری الکترونیکی، نوعی خدمت بانکی است که اولین بار در سال 1995 میلادی در امریکا مورد استفاده قرار گرفت و پس از آن به‌سرعت در میان سایر کشورها گسترش یافت (ون دی و.ن و همکاران، 2005)

     در مورد بانکداری الکترونیک تعاریف گوناگونی ارائه شده است که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1) بانکداری الکترونیک را هرگونه خدمات بانکی می‌دانند که برای مشتریان محدودیت حضور فیزیکی در مکان خاصی ایجاد نکند و خدمات بانکی با به‌کارگیری ابزارهای الکترونیکی انجام شود (Liao & Cheung, 2000).

2) ارائه مستقیم خدمات و عملیات بانکی به مشتریان از طریق کانال‌های ارتباطی متقابل الکترونیکی (Ibrahimi, 2002).

3) استفاده مشتریان از اینترنت برای سازماندهی، آزمایش و یا انجام تغییرات در حساب‌های بانکی خود و یا سرمایه‌گذاری در بانک‌ها برای عملیات و سرویس‌های بانکی (Nexhmi, 2004).

4) استفاده از تکنولوژی پیشرفته شبکه‌ها و مخابرات برای انتقال به‌صورت الکترونیکی بدون نیاز به حضور فیزیکی در بانک (بیک‌زاده و نادمی، 1388، ص. 26).

     بانکداری الکترونیکی، کلیة خدمات بانکی را به صورت الکترونیکی و از طریق واسطه‌های ایمن، ارائه می‌دهد و نیاز به حضور فیزیکی مشتری در بانک را مرتفع و خدماتی چون اطلاعات حساب و استعلام آن، حواله یا انتقال وجوه بین حساب‌ها، سپرده‌گذاری، تبدیل ارز و پرداخت صورت‌حساب و آب، برق و... را به‌صورت فهرست‌بندی و زمان‌بندی شده در اختیار مشتری قرار می‌دهد. بانکداری الکترونیکی مزایای بسیاری چون افزایش مشتری و پایین آمدن هزینة معاملات بانکی را به‌دنبال دارد و در ضمن بانک‌ها می‌توانند از این طریق، خدمات را با کارایی بیشتر ارائه دهند و به حفظ و افزایش سهم بازار خود بپردازند. مزایای بانکداری الکترونیک را می‌توان هم از دید مشتریان و هم از دید مؤسسات مالی، مورد ارزیابی قرار داد (نوریس و همکاران، 2001، ص 21). بانکداری الکترونیکی موجی است که برای مشتریان، آسایش و صرفه‌جویی و برای مسؤولین، چالش‌های جدید ازجمله امنیت، عدم دسترسی در صورت نقص شبکه‌های الکترونیکی، هزینة نگهداری، به روز رسانی بانک‌های اطلاعاتی و همچنین طراحی و اجرای سیاست‌های نوین اقتصادی را به همراه دارد (ترو پیکارنیین و همکاران، 2004، ص. 227). تمرکز بر کانال‌های توزیع جدید، ارائة خدمات اصلاح شده به مشتریان و استفاده از راهبردهای تجارت الکترونیک را از دیگر مزایای بانکداری الکترونیک می‌توان نام برد. هم چنین مزایای بانکداری الکترونیکی را از دیدگاه‌های کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت نیز می‌توان مورد بررسی قرار داد. در کوتاه مدت (کمتر از یک سال)، رقابت یکسان، نگهداری و جذب مشتری و در میان مدت (کمتر از هجده ماه)، یکپارچه‌سازی کانال‌های مختلف، مدیریت اطلاعات، گستردگی طیف مشتریان، هدایت مشتریان به سوی کانالهای مناسب با ویژگی‌های مطلوب و کاهش هزینه‌ها را می‌توان برشمرد. در بلندمدت نیز می‌توان ارائة خدمات به مشتریان بازار هدف و ایجاد درآمد را از بانکداری الکترونیک انتظار داشت (نوریس و همکاران، 2001، ص. 21).

اعمال عمده بانک نیز به‌شرح زیر است:

1. قبول سپرده دیداری (حساب جاری) و پرداخت چک مشتریان؛ 2. قبول سپرده‌های پس‌انداز و مدت‌دار و پرداخت بهره‌وری مانده این حساب ها؛ 3. تنزیل اوراق و اسناد بهادار، سفته و برات پذیرفته شده؛ 4. عرضه اعتبار از طریق اعطای اجازه حق برداشت یا اعتبار در حساب جاری بدون وثیقه و با استفاده از سازوکارهای اعتبار اسنادی؛ 5. انتقال پول از فردی به فرد دیگر در داخل یا خارج کشور؛ 6. ایجاد تسهیلات تبدیل و ترتیبات وصول؛ 7. چاپ اسکناس؛ 8. صدور برات چک بانکی و حواله و تأیید امضای چک؛ 9. عرضة صندوق امانات؛ 10. عهده دار شدن حفاظت از اوراق بهادار و سایر اموال با ارزش؛ 11. ایفای نقش امین برای شرکت ها؛ 12. سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار دولتی و غیر دولتی؛ 13. خرید و فروش شمش طلا؛ 14. انجام دادن معاملات ارزی. به طبع هر گروه از بانک‌ها به دلیل ماهیت خاص خود، پاره ای از فعالیت‌های مذکور را انجام می‌دهند (توانایان فرد، 1385، صص. 93- 94) .

     کسب‌و‌کار حالتی از مشغولیت است؛ که شامل فعالیت‌های تولید و خرید کالاها و خدمات با هدف فروش آنها به‌منظور کسب سود می‌باشد (Khanaka, 2003, P. 187).

     امروزه کسب‌و‌کار خانگی جزء بخش حیاتی و ضروری فعالیت‌های اقتصادی کشورهای پیشرفته محسوب می‌شود. کسب‌و‌کارهای خانگی از نظر ایجاد شغل، نوآوری در عرضه محصول یا خدمات موجب تنوع و دگرگونی زیادی در اجتماع و اقتصاد کشور می‌شوند. همچنین کسب‌و‌کارهای خانگی مسیر خوبی برای جوانان در شروع و راه‌اندازی کسب‌و‌کار برای خود است؛ زیرا راه‌اندازی آن در مقایسه با سایر انواع کسب‌و‌کارها ساده و آسان است.

     امروزه اکثر صاحبان کسب‌و‌کارهای خانگی بر این باورند که کار کردن برای خود در خانه کیفیت زندگی آنان را بهبود می‌بخشد. کارکردن در خانه باعث می‌شود که وقت بیشتری را به خانه و خانواده اختصاص دهند و به سایر مسائل و موضوعات خانواده از قبیل تربیت و پرورش فرزندان توجه بیشتری شود. به‌طورکلی امروزه کار و زندگی بیش از پیش در همدیگر ادغام گشته است. و همچنین با پیشرفت‌های زیادی که در زمینه علوم رایانه و سایر وسایل ارتباطی به‌وجود آمده، محیط خانه محل مناسب، راحت، عملی و کاراتری را برای کسب‌و‌کار به‌وجود آورده است.

     در سال‌های اخیر و با گسترش روزافزون فناوری اطلاعات (IT) و بهره‌مندی از شبکه جهانی اینترنت، بانک‌ها و مؤسسات مالی درصدد ارائه خدمات متنوع‌تر و بیشتر به مشتریان خود می‌باشند (سید جوادین، 1385، ص. 3).

     نظر به اهمیت موضوع عملیات بانکی در کسب‌و‌کارهای خانگی و همچنین تنوع و گستردگی ابزارهای ارتباطی و اطلاعاتی و نیز ظرفیت‌ها و نیازهای موجود در سیستم‌های بانکی و برنامه‌های توسعه سیستم‌های در بسترهای الکترونیکی جهت انجام عملیات بانکی در منازل و حتی کسب‌و‌کارهای خانگی، لازم است با ساختارهای مورد نیاز در توسعه بانکداری الکترونیکی به‌عنوان مهم‌ترین شاخص در جهت تسهیل روند انجام عملیات بانکی در کسب‌و‌کارهای خانگی بیشتر آشنا شویم.

     با توجه به تأثیر گسترده و عمیق تجارت الکترونیک بر بازارهای جهانی و همچنین نظر به اهمیت مبادلات پولی و اعتباری در هر فعالیت تجاری - اقتصادی می‌طلبد که ابزارها و بسترهای انتقال و تبادل پول نیز همگام و همسان با توسعه تجارت الکترونیک از رشد مناسب و مطلوب برخوردار شوند. در این بین بانک‌ها نیز برای جذب مشتریان بیشتر و ایجاد گسترش و تنوع در خدمات خود بیکار نبوده‌اند و به‌سرعت خود را با فنّاوری‌های ارتباطات و اطلاعات همگام و همسو کرده‌اند تا جایی‌که حتی بتوانند در کسب‌و‌کارهای خانگی نیز ورود کنند.

     بانک‌ها در عرصه کسب‌و‌کارهای خانگی و همچنین ارائه خدمات بدون حضور فیزیکی مشتریان توجه جدی را برای ایجاد تحولات ساختاری در نظام‌های دریافت و پرداخت پول و ایجاد تسهیلات در روند خدمات‌رسانی به مشتریان داشته‌اند. در واقع می‌توان ادعا کرد یکی از دلایل اقبال عمومی به انجام عملیات بانکی بدون حضور فیزیکی در شعب توجه مدیران بانک‌ها به اهمیت و لزوم این پدیده بوده است که در نتیجه به گرایش و توجه جدی آنها برای فراهم کردن ساختار بانکداری با شیوه الکترونیک در منازل و محل کار انجامیده است.

     آنچه خدمات بانک‌ها را در استفاده از سیستم‌های بانکداری الکترونیک متفاوت از روش‌های مرسوم می‌کند گسترش کمی و کیفی در خدمات به مشتری است به عبارت دیگر بانکداری الکترونیکی در کسب‌و‌کارهای خانگی این امکان را به مشتری می‌دهد تا از خدمات گسترده‌تر و متنوع‌تری برخوردار باشد. ضمن اینکه بُعد زمانی و مکانی تأثیری در کاهش و یا افزایش خدمات‌رسانی به مشتری نخواهد داشت. همچنین مشتری می‌تواند بدون حضور فیزیکی در شعب بانک از هر محلی فعالیت‌های مالی خود را کنترل کند.

     به‌کارگیری فنّاوری اطلاعات در صنعت بانکداری الکترونیک در کسب‌و‌کارهای خانگی موجب کاهش فاصله جغرافیایی و زمانی بین بانک و مشتری شده و همچنین کاهش هزینه‌های ارائه خدمات بانکی و نقل‌ و انتقال پول و افزایش رقابت بین بانک‌ها و بالا بردن کیفیت خدمات و در نهایت موجب تغییر ساختار هزینه‌ای بانک‌ها و بهینه شدن صنعت بانکداری کشور می‌گردد که به تبع آن ایجاد بستر مناسب و فرهنگ‌سازی در زمینه بانکداری الکترونیکی مهم‌ترین عامل پیشبرد اهداف ذکر شده می‌باشد. در حقیقت می‌توان گفت که پدیده بانکداری الکترونیک که خود موجب تسهیل فعالیت کسب‌و‌کارهای خانگی شده، یکی از دستاوردهای تجارت الکترونیک محسوب می‌شود و با رشد روزافزون حجم تجارت الکترونیک در جهان و با توجه به نیاز تجارت به انجام عملیات بانکی آسان، سریع و دقیق، جهت نقل و انتقال منابع مالی، بانکداری الکترونیک نقش بسیار اساسی در تجارت الکترونیک دارد (کهزادی، 1380). عملیات بانکی در کسب‌و‌کارهای خانگی، اساساً به فراهم آوردن امکان دسترسی مشتریان به خدمات بانکی با استفاده از واسطه‌های ایمن و بدون حضور فیزیکی اطلاق می‌شود.

     بانکداری الکترونیک را می‌توان استفاده از تکنولوژی پیشرفتة شبکه‌ها و مخابرات برای انتقال منابع (پول) در سیستم بانکداری معرفی کرد. در واقع بانکداری الکترونیک به معنای یکپارچه‌سازی بهینة کلیة فعالیت‌های یک بانک از طریق به‌کارگیری تکنولوژی نوین اطلاعات، مبتنی بر فرآیند بانکی منطبق بر ساختار سازمانی بانک‌ها است که امکان ارائة کلیة خدمات مورد نیاز مشتریان را فرآهم می‌سازد (ونوس و مختاران، 1381).

     به‌طورکلی، صنعت بانکداری چهار دوره را پشت سر گذاشته است. استفاده از مسکوکات، سیستم‌های پرداخت کاغذی نظیر چک، سیستم‌های پرداخت الکترونیکی نظیر کارت‌ها و نهایتاً پایگاه‌های اطلاعاتی تحت شبکة اینترنت، مراحلی است که سیستم‌های پرداخت در بانکداری طی کرده‌اند. امروزه اکثر کشورها در دوره سوم و چهارم به سر می‌برند؛ به این معنی که بخش اعظم فعالیت‌های بانکداری از طریق سیستم‌های الکترونیکی و اینترنتی صورت می‌گیرد. دلیل این امر به افزایش روزافزون تجارت الکترونیک و به کارگیری فنّاوری ارتباطات و اطلاعات مربوط می‌شود. ازاین‌رو، همگام با گسترش حجم تجارت الکترونیکی جهانی، نهادهای پولی و مالی نیز به‌منظور پشتیبانی و تسهیل تجارت الکترونیک، به‌طور گسترده‌ای به استفاده از فنّاوری ارتباطات و اطلاعات روی آورده‌اند (کهزادی، 1380). در نتیجه طی چند دهة اخیر سیستم‌های پرداخت الکترونیکی به‌تدریج در حال جایگزینی با سیستم سنتی می‌باشند. در این میان بانک‌ها نیز با حرکت به سوی بانکداری الکترونیک و ایجاد فضای مناسب جهت انجام عملیات بانکی در منازل و محل کار و... و همچنین عرضة خدمات مالی جدید، نقش قابل‌توجهی در افزایش حجم تجارت الکترونیکی داشته‌اند.

     به‌طورکلی بانکداری الکترونیک را می‌توان به انواع مختلفی از جمله: بانکداری خانگی، بانکداری از راه دور، بانکداری اینترنتی، تلفنبانک، بانکداری از طریق تلویزیون کابلی و دستگاه خودپرداز تقسیم نمود: در این بخش تنها به توضیحاتی پیرامون بانکداری خانگی اکتفا می‌کنیم.

بانکداری خانگی

مشتریان بانک‌ها از طریق رایانه‌های شخصی و با استفاده از مودم و همچنین یک خط تلفن می‌توانند به اطلاعات رایانه مرکزی بانک‌ها در اینترنت و یا اینترانت دسترسی پیدا کرده و آنگاه عملیات بانکی خود را انجام دهند. به عبارت دیگر بانکداری خانگی عبارت است از انجام تقریباً کلیه عملیات بانکی از طریق رایانه‌های شخصی موجود در منازل و با استفاده از خطوط مخابراتی.

     پدیده انتظار کشیدن در صف با افزایش تراکم جمعیت و شهری شدن روز افزون جامعه، بیش از پیش گسترش می‌یابد. تئوری صف به عنوان یک تکنیک آماری برای حل مسائل و تجزیه و تحلیل سیستم‌ها از اهمیت به‌سزایی برخوردار می‌باشد.

     در مقایسه با کشورهای پیشرفته، بانک‌های ایران به شدت شلوغ هستند. شاید این مسئله از اولین چیزهایی باشد که توجه آدمی را در بدو حضور در خارج از کشور به خود جلب می‌کند. حال سؤالی که مطرح می‌شود، این است که دلیل خلوتی بانک‌ها در کشورهای پیشرفته چیست و چطور می‌توان به همین مقصود در بانک‌های داخل دست یافت؟ یکی از دلایل آن عدم استفاده از روش‌های نوین بانکداری در قالب فن آوری‌های جدید است (الهیاری‌فرد، 1382).

     برای کاهش شلوغی بانک‌ها، می‌توان از ابزارهای خوبی مثل بانکداری الکترونیک در فضای خانه و محل کار استفاده نمود. بهره‌گیری از فنّاوری‌های جدید در عرصه اقتصادی یکی از شاخص‌های استقرار دولت و بانکداری الکترونیک و تحول در تعریف جامعه و قدرت است.

     همه ما ناراحتی انتظار کشیدن در صف را تجربه کرده‌ایم. متأسفانه این پدیده با افزایش تراکم جمعیت و شهری شدن روز افزون جامعه بیش از پیش گسترش می‌یابد. در تراکم ترافیک و یا پرداخت عوارض راه به انتظار می‌نشینیم، در فروشگاه‌های بزرگ برای پرداخت بهای اقلامی که انتخاب کرده ایم در صف به انتظار می‌ایستیم، در بانک‌ها و در اداره پست (خصوصاً در روزهای قبل از عید نوروز) و... ما به‌عنوان متقاضی عموماً این‌گونه انتظار کشیدن را دوست نداریم و مدیران مؤسساتی که ما در صف‌های آنان نوبت گرفته‌ایم، نیز انتظار کشیدن ما را دوست ندارند، زیرا ممکن است این صف‌ها برای آنان هزینه‌هایی داشته باشد.

     با توجه به مطالب بالا می‌توان نتیجه گرفت که یکی از راه‌های کاهش صف‌ها در بانک‌ها و بالا رفتن کیفیت ارائه خدمات به مشتریان در بانک ها، توسعه عملیات بانکداری الکترونیک و ورود آن به منازل و محل کار و نیز کسب‌وکالاهای خانگی است. با بررسی معیارهای زمانی سیستم صف بانکداری الکترونیک و بانکداری سنتی، نقش ارزنده بانکداری الکترونیک در کاهش صف بانک‌ها مشخص می‌گردد، در دهه 1990 میلادی برای اولین بار پرداخت وجوه نقد از طریق اینترنت میسر شد. هم‌زمان با گسترش اینترنت و نفوذ آن به خانه‌ها و سازمان‌ها استفاده از این ابزار رشد چشم‌گیری یافت و در سال 1999 اولین بانک مجازی در کانادا راه‌اندازی شد و سیستم کار آن به گونه‌ای بود که مشتریان این بانک بدون نیاز به مراجعه فیزیکی، تمامی امور بانکی خود را به صورت مجازی و از طریق کامپیوتر و شبکه اینترنت به سرانجام می‌رساندند (2000 ,www.bmi.ir). با استفاده ازاین‌روش برای تبادل منابع و اطلاعات مالی با توجه به برخورداری بانک‌ها از فنّاوری‌های پیشرفته نرم‌افزاری و سخت‌افزاری شبکه اینترنت و مخابرات، دیگر نیازی به حضور فیزیکی مشتری در شعب بانک‌ها نبود و شرایط بهتری برای فعالان بخش کسب‌و‌کارهای خانگی جهت بهره‌مندی از عملیات بانکی فراهم شد. طی چند دهه اخیر سیستم‌های پرداخت الکترونیکی به تدریج جایگزین سیستم‌های پرداخت سنتی (دستی) شدند. در این میان بانک‌ها نیز با حرکت به سوی بانکداری الکترونیکی و عرضه خدمات مالی جدید، نقش شایان توجهی در افزایش حجم تجارت الکترونیکی داشته‌اند. مهم‌ترین خدمات بانکداری الکترونیکی که امروزه در سطح جهان و علی‌الخصوص در حوزه کسب‌و‌کارهای خانگی ارائه می‌شوند عبارت‌اند از: اطلاع‌رسانی در مورد حساب‌های مشتریان، انتقال وجوه بین حساب‌ها یا خارج از حساب مشتریان، خرید و فروش سهام، خرید و فروش ارز، انجام خدمات اعتبارات اسنادی و ایجاد مسیر ایمن برای ارتباط بین بانک و مشتریان و... بهره‌گیری از فنّاوری‌های جدید در عرصه اقتصادی یکی از شاخص‌های استقرار دولت الکترونیک و تحول در تعریف جامعه و قدرت است.

     بانک‌ها به‌عنوان یکی از شاخص‌ترین مؤسسات اقتصادی نقش مهمی را در راستای اجرای سیاست‌های پولی (انقباضی و انبساطی) دولت ایفا می‌کنند، به نحوی که در شرایط مقتضی با جمع‌آوری سرمایه‌های پولی مازاد جامعه و هدایت آنها به سمت فعالیت‌های اقتصادی مولد، باعث تحکیم زیرساختارهای توسعه اقتصادی جامعه و ترسیم افق‌های روشن برای آن می‌شود. با توجه به موارد بالا به روشنی قابل درک است که بهینه‌سازی ارائه خدمات در سیستم بانکی و ارائه الگوهای مناسب می‌تواند در نهایت باعث تسهیل و تسریع در ارائه خدمات از طرف این مؤسسات اقتصادی به مردم شود (مومنی و دیگران، 1385).

     با عنایت به مباحث مطرح شده در بالا می‌توان دریافت که بانک‌های امروزی برای رقابت در محیط متلاطم امروز ناچار از توجه ویژه به کیفیت خدمات خود هستند. این امر ماندگاری بیشتر مشتریان، جذب مشتریان جدید و بهبود عملکرد مالی و سودآوری را به دنبال خواهد داشت (شیخانی، 1378 ص. 32 و 33). عواملی که در بانک‌ها و موسسات مالی، برکیفیت خدمات بانکی اثر گذارند و نیز سبب ورود عملیات بانکی به منازل و محل کار می‌شوند شامل: انواع نرخ‌های بانکی، مدیریت پاسخ‌گویی به شکایات، اطلاع رسانی به مشتریان، سرعت و دقت در ارائه خدمات، استفاده از فنّاوری‌های جدید در ارائه خدمات بانکی: نظیر بانکداری الکترونیک، رفتار مناسب کارمندان در برخورد با مشتریان و امین بودن کارکنان در خصوص اطلاعات مشتری باشد. در راستای اهداف و سیاست‌های دولت (به عنوان دولت الکترونیک)، بانکداری الکترونیک یکی از راه‌های ایجاد شهر مجازی است تا بدین‌وسیله بتوان تحولی در نظام بانکی در بخش‌های مختلف ازجمله کسب‌و‌کارهای خانگی داشت. در یک نظام سنتی بانکداری، تعاریف و پیش فرض‌ها با یک جامعه غیرمتحرک قابل انطباق است. شعب دارای تعدادی کارمند با تخصص‌های مختلف در عملیات بانکی، فعالیت‌های مربوط به درخواست‌های مشتریان را بین خود تقسیم نموده و برای اعمال کنترل‌ها، روش تولید نسخه‌های مختلف از اسناد و ثبت اطلاعات اسناد در دفاتر مختلف را دنبال می‌کنند. خدمات به مشتریان نیز براساس شناخت ظاهری و اطلاعات از فعالیت‌های اقتصادی آنان در محدوده جغرافیایی شعب، تعریف و اعمال می‌گردد. خدماتی مثل دستور پرداخت دوره‌ای که در بانکداری پیشرفته به‌عنوان یک فعالیت عادی تلقی می‌شود، در یک روش سنتی بانکداری به‌عنوان خدمات اضافی و یا لطف در حق مشتری محسوب می‌گردد و رویه تعریف شده‌ای برای آن در بانک موجود نیست.

     مشتریان این نوع بانک‌ها فقط در ساعات باز بودن شعب و با مراجعه به محل شعبه امکان دریافت خدمات را دارند که البته دریافت این خدمات برای یک مشتری در رابطه با حساب وی، فقط در یک شعبه از صدها شعبه بانک امکان‌پذیر است. عملیات بانکی الکترونیکی در کسب‌و‌کارهای خانگی و محل کار در واقع اوج استفاده از تکنولوژی انفورماتیک در جهت حذف دو قید زمان و مکان از خدمات بانکی می‌باشد. به عبارت دیگر اگر تا دیروز ساعت کار بانک ها، تعداد و محل استقرار شعب بانک‌ها عوامل اصلی تسهیل گردش پول در جامعه شناخته می‌شدند، امروزه با ارائه خدمات بانکداری الکترونیک در کسب‌و‌کارهای خانگی این عوامل کم کم به دست فراموشی سپرده شده‌اند. اساساً عملیات بانکی الکترونیکی در کسب‌و‌کارهای خانگی به فراهم آوردن امکان دسترسی مشتریان به خدمات بانکی با استفاده از واسطه‌های ایمن و بدون حضور فیزیکی اطلاق می‌گردد.

     همچنین گفته می‌شود اگر در جامعه‌ای بانکداری الکترونیک شکل بگیرد، می‌توان در آن جامعه به رونق تجارت الکترونیکی نیز امید بست (شیخانی، 1378 ص 48 تا 51). بانکداری الکترونیکی نسبت به بانکداری سنتی مزایایی دارد که خود سبب افزایش میل و رغبت افراد به استفاده از این‌گونه خدمات در کسب‌و‌کارهای خانگی‌شان می‌باشد. این مزایا را به این شرح می‌توان عنوان نمود: قابلیت سودآوری خدمات خارج از شعب، مدیریت درآمد و هزینه، قابلیت ارائه خدمات 24 ساعته در 7 روز هفته، ارائه خدمات بدون محدودیت جغرافیایی (خدمات جهانی) و عدم وابستگی مشتریان به شعب خاص و.... با شناخت مفاهیم اساسی بانکداری الکترونیک به‌طور حتم درمی‌یابیم که با گسترش بانکداری الکترونیک حساب‌های شخص در بانک‌های مختلف یکپارچه خواهد شد و همه چیز در راستای راحتی مشتری بوده و بالطبع نظام بانکی به سمت بانکداری مشتری‌مدار حرکت خواهد نمود که در آن بسیاری از اعمال متداول در سیستم بانکی کشور عملاً بی‌معنی خواهد بود. بخش اعظم فعالیت‌های بانکداری از طریق سیستم‌های الکترونیکی و اینترنتی صورت می‌گیرد. دلیل این امر به افزایش روزافزون تجارت الکترونیک و به‌کارگیری فنّاوری ارتباطات و اطلاعات مربوط می‌شود.

      با توجه به اینکه مبادلات پولی و مالی جزء لاینفک مبادلات تجاری است، ازاین‌رو هم گام با گسترش حجم تجارت الکترونیکی جهانی، نهادهای پولی و مالی نیز به‌منظور پشتیبانی و تسهیل تجارت الکترونیک به‌طور گسترده‌ای به استفاده از فنّاوری ارتباطات و اطلاعات روی آورده‌اند. در نتیجه طی چند دهه اخیرسیستم‌های پرداخت الکترونیکی به‌تدریج در حال جایگزینی با سیستم‌های پرداخت سنتی می‌باشند. در این میان بانک‌ها نیز با حرکت به سوی بانکداری الکترونیک و ارائه خدمات مالی جدید نقش شایان توجهی در افزایش حجم تجارت الکترونیکی داشته‌اند. عملیات بانکی الکترونیکی یک ابزار ضروری برای بقاست و موجب تغیر بنیادی صنعت بانکداری در کل جهان است.

     بانکداری الکترونیک را می‌توان استفاده از تکنولوژی پیشرفته شبکه‌ها و مخابرات جهت انتقال منابع (پول) درسیستم بانکداری معرفی نمود. در واقع بانکداری الکترونیک به معنای یکپارچه‌سازی بهینه کلیه فعالیت‌های یک بانک از طریق به‌کارگیری تکنولوژی نوین اطلاعات، مبتنی بر فرایند بانکی منطبق برساختار سازمانی بانک‌ها است که امکان ارائه کلیه خدمات مورد نیاز مشتریان را فراهم می‌سازد (ونوس و مختاران، 1381، ص. 17).

تأثیرات گسترش بانکداری الکترونیکی در کسب‌و‌کارهای خانگی

گسترش بانکداری الکترونیکی در کسب‌و‌کارهای خانگی زمینه‌های لازم را در جهت حذف روش‌ها و شیوه‌های مبتنی بر نظام‌های بوروکراتیک فراهم می‌کند. نگرش شعار گونه مشتری مداری که اکثر بانک‌ها آن را بیان می‌کنند به واقعیتی عملی تغییر پیدا خواهد کرد. در واقع آنچه انتظار مشتری از یک بانک پیشرو و پویاست ارائه بهترین خدمات در کوتاه‌ترین زمان است.

     عملیات بانکی در کسب‌و‌کارهای خانگی به مشتریان این امکان را می‌دهد تا در مقابل تنوع خدمات قادر به گزینش باشند. همان‌طور که پیشتر اشاره شد بانکداری الکترونیکی یکی از بزرگ‌ترین ابزارهای مؤثر در فرایند تجارت الکترونیک است. از همین رو گسترش کمی و کیفی در بانکداری الکترونیکی نقش به سزایی در توسعه عملیات بانکی در کسب‌و‌کارهای خانگی بر جای خواهد گذاشت. بانک هایی که گرایش به سمت بانکداری الکترونیکی دارند همیشه در پی یافتن راه‌ها و روش‌های گسترش کمی و کیفی خدمات خود هستند و در این میان از پیشرفت‌های سایر رقبا نیز غافل نخواهد ماند. بانکداری الکترونیکی رقابت تجارتی میان بانک‌های عامل را گسترش می‌دهد و این در نهایت موجب رونق اقتصادی بانک و بهره‌مندی بیش از پیش مشتری خواهد شد. در بانکداری الکترونیکی مدیریت این امکان را خواهد داشت که با نظارت دقیقی روند افت و یا افزایش جایگاه بانک را در عرصه تجارت و رقابت به صورت دقیق و برخط در زمان واقعی مورد بررسی و تحلیل قرار دهد.

زیر ساخت‌ها و بسترهای مورد نیاز برای توسعه عملیات بانکی در کسب‌و‌کارهای خانگی

با توجه به تنوع و گستردگی ابزارهای ارتباطی و اطلاعاتی همچنین ظرفیت‌ها و نیازهای موجود در سیستم‌های بانکی و برنامه‌های توسعه سیستم‌های بانکی در بسترهای الکترونیکی و ورود آن به حوزه‌های مختلف کسب‌و‌کارهای خانگی در ابتدا باید با ساختارهای مورد نیاز در توسعه بانکداری الکترونیک آشنا شویم.

1- مهم‌ترین و اثرگذارترین ابزار در آغاز فرایند بانکداری الکترونیک دسترسی عمومی به بسترهای زیرساختی ارتباطات الکترونیکی می‌باشد. در مدیریت بانکداری الکترونیک باید برحسب نوع خدمات و انتظاراتی که از سرویس‌های جدید می‌رود از مناسب‌ترین ابزار ارتباطی بهره برد. مهم‌ترین ویژگی و نکته‌ای که در گزینش این ابزار الزامی است توجه به اصل اول بانکداری الکترونیک یعنی جایگاه مشتری‌مداری در استفاده از سیستم‌های بانکداری الکترونیکی است. این ابزار شامل استفاده از شبکه جهانی اینترنت با پهنای باند متناسب، شبکه‌های داخلی مثل اینترانت، شبکه‌های محلی، شبکه‌های وسیع، سیستم‌های ماهواره، خطوط فیبر نوری، شبکه گسترده تلفن همراه و تلفن ثابت و... می‌باشد.

2- توسعه زیرساخت‌های مالی و بانکی

یکی از مهم‌ترین اقدامات بانک‌ها در راه تبدیل شدن به یک بانک الکترونیکی جهت ارائه خدمات بانکی در کسب‌و‌کارهای خانگی و محل کار ایجاد زیرساخت‌هایی مثل کارت‌های اعتباری، کارت‌های هوشمند، پول الکترونیکی، توسعه سخت افزاری شبکه‌های بانکی، فراگیر کردن ATM است همچنین ارتباط مناسب برای تطبیق پروتکل‌های داخلی شبکه‌های بانکی با یکدیگر و پایانه‌های فروش کالا (POS) است تا نقش کارت‌های هوشمند ارائه شده از جانب بانک در مبادلات روزمره نیز گسترش پیدا کند.

3- توسعه شاخص‌های قانونی در بانکداری الکترونیکی جهت استفاده در منازل

     هر فنّاوری جدیدی برای جا افتادن و توسعه پیش از مقبولیت عمومی نیازمند مقبولیت قانونی است. تا کلیه ظرفیت‌های آن مورد استفاده قرار گیرد. یعنی اگر به دنبال این هستیم که فرایند بانکداری الکترونیک در کسب‌و‌کارهای خانگی با اقبال عمومی مواجه شود بایستی بسترهای قانونی مورد نیاز را فراهم کنیم و با شناخت تمامی احتمالات در روند الکترونیکی شدن فرایندهای بانکی، درصد ریسک و استرس عامه را نسبت به سیستم‌های مبتنی بر بانکداری الکترونیکی کاهش دهیم. برای این کارباید در تدوین نظام‌نامه‌ها و آیین‌نامه‌های اجرایی توجه زیادی را به اصل مشتری‌مداری معطوف کنیم. همیشه باید توجه داشت که عامه مردم در مباحث اقتصادی ریسک بالا را نمی‌پذیرند علی‌الخصوص اگر دریچه جدیدی برای حرکت و فعالیت اقتصادی باز شده باشد که در این صورت تا از پشتوانه‌های قانونی آن مطمئن نشوند نقشی در توسعه این فرایند به عهده نخواهند گرفت.

4- توجه به منابع انسانی در توسعه بانکداری الکترونیکی (Furst, 2000).

     در این بخش برای مدیریت بانکداری الکترونیکی با دو چالش اساسی و محوری مواجه خواهیم بود.

     اول اینکه با گرایش به سمت سیستم‌های بانکداری الکترونیک می‌باید بسیاری از روش‌های کهنه را در قالب این سیستم‌ها گنجاند و این خود نیاز به اعمال آموزش‌های لازم برای کارمندان بانک‌ها دارد تا با دیدی روشن و بدون ترس از این پدیده جدید اسقبال کنند و خود را با آن هماهنگ و همسو سازند.

     باید کارمندان را توجیه کرد که در بانکداری به شیوه الکترونیکی بسیاری از کارهای سخت‌افزاری آنها حذف خواهد شد و در عوض سرعت کار آنها بالا خواهد رفت یعنی به‌جای سخت کارکردن سریع‌تر کار خواهند کرد.به عبارت بهتر بانکداری الکترونیک نیروهای موسسات مالی را از نیروی کمی به نیروهای کیفی تبدیل خواهد کرد.

     دومین مسئله تطبیق ابزارها و روش‌های بانکداری الکترونیک با فرهنگ و روحیه و دانش مردم است. برای این که مردم سال‌هاست با روش‌های سنتی خو گرفته‌اند و شاید به راحتی حاضر به کنار گذاشتن آنها نباشند. آنها هنوز به کارت‌های هوشمند اعتماد ندارند و یا تلفن‌های گویا را ابزاری تجملی و غیر ضروری می‌دانند و به آنها بی اعتمادند و خدمات این سیستم‌ها را غیرکاربردی و سطحی می‌دانند. در واقع برای توسعه بانکداری الکترونیکی نیاز جدی به فرهنگ‌سازی برای جذب و توجیه اقتصادی بهره‌برداری از این سیستم‌ها برای مشتریان است.

5- تأمین نرم‌افزاری و امنیتی در بانکداری الکترونیکی

     یکی از عوامل مهم در پا گرفتن و گسترده شدن فرایند‌های بانکداری الکترونیکی توسعه نرم‌افزاری و افزایش امنیت در سیستم‌های آن است. درصورتی‌که زمینه لازم جهت تأمین این دو نیاز فراهم شود کاربرد عمومی از سیستم‌های الکترونیکی گسترش و تسهیل می‌یابد و ریسک استفاده از چنین سیستم‌هایی با حفظ درجه امنیت بالا کاهش می‌یابد و اعتماد و رضایت‌مندی مشتریان در بخش‌های خانگی افزایش می‌یابد.

مشکلات توسعه عملیات بانکی در کسب‌و‌کارهای خانگی

صنعت غیررقابتی، بالا بودن هزینه تمام شده تولید کالا و همچنین رشد صنعت در شرایط انحصاری به همراه پیکره دولتی اقتصاد ایران از جمله دلایلی هستند که سازمان تجارت جهانی در عدم پذیرش ایران به عنوان عضو خود بر آنها تأکید دارد. با این توضیح و با توجه به ساختار دولتی بانک‌های بزرگ کشور که شرایط رقابت را خنثی می‌کند و همچنین رشد نیافتگی مناسب فنّاوری اطلاعات و ارتباطات در مدیریت کلان کشور یا همان دولت الکترونیکی و بالا بودن ریسک سرمایه‌گذاری در ایران همه از دلایلی هستند که موجب شده‌اند سهم ایران از تجارت الکترونیک بسیار ناچیز عنوان شود.

     مشکلات موجود از یک سو و تحریم‌های بین‌المللی ایران از سوی دیگر باعث شده است تا کشور بعد از سال‌ها رواج کارت‌های اعتباری در دنیا هنوز نتواند پذیرای کارت‌های اعتباری بین‌المللی باشد همچنین به‌خاطر همین محدودیت‌ها در انتقال فنّاوری نیز گاهی به مشکلات تکنیکی یا قانونی برخورد کرده‌ایم و کشور هنوز امکان استفاده از پول الکترونیک را پیدا نکرده است.

     نگاه کلان و اساسی به مسئله بانکداری الکترونیکی می‌تواند تحول ساختاری در نظام بانکی کشور و علی‌الخصوص در بخش‌های خانگی به‌وجود آورد. در این ساختار نباید گزینه‌هایی مثل بیمه، گمرک، بورس، حمل و نقل و... را از دایره توجه خارج ساخت. چرا که هریک از این موارد می‌توانند تأثیر مثبت یا منفی خود را در عرصه بانکداری الکترونیک در کسب‌و‌کارهای خانگی برجای بگذارد. از این نکته هم نباید غافل بود که بانکداری الکترونیک در ایران زمینه حضور سرمایه‌گذاران خارجی را فراهم خواهد کرد و در گسترش صادرات مؤثر خواهد بود، در شرایطی فعلی تنها توصیه برای توسعه عملیات بانکی در کسب‌و‌کارهای خانگی، گسترش شاخص‌ها و ابزارهای لازمه می‌باشد.

فرهنگ‌سازی بانکداری الکترونیک جهت استفاده مطلوب‌تر از عملیات بانکی در کسب‌و‌کارهای خانگی در ایران

از عوامل تأثیرگذار در توسعه عملیات بانکی در کسب‌و‌کارهای خانگی، اقبال عمومی به استفاده از ابزارهای این پدیده نوین است. برای دست‌یابی به این هدف باید فرهنگ‌سازی و تبلیغات لازم برای جلب اعتماد و گرایش عمومی به استفاده از این سیستم صورت گیرد. به‌طور مثال:

1- آموزش‌های کاربردی برای مشتریان ترتیب داده شود؛

2- برای دسترسی سریع مشتریان به اطلاعات مورد نیاز در توزیع و انتشار اطلاعات از ابزارهای در دسترس آنها استفاده کرد؛

3- خدمات و ابزارهای جدید تحت سیستم‌های بانکداری الکترونیک به شیوه‌های مختلف ارائه و معرفی شود؛

4- رابطه مستمر با مشتریان و شناخت نیاز‌های خدماتی و اطلاعاتی آنها؛

5- ایجاد و گسترش مراکز اطلاع‌رسانی؛

6- آموزش سیستم‌های بانکداری الکترونیک به کارمندان و مدیران برای ارائه خدمات مطلوب به مشتریان؛

7- گسترش سیستم‌های سخت افزاری و نرم‌افزاری مطابق با استانداردهای روز دنیا؛

8- اشاعه فرهنگ کسب‌و‌کار الکترونیک و بازایابی الکترونیک؛

9- تعیین امکانات ویژه برای بهره‌برداران از سیستم‌های بانکداری الکترونیک.

     در شرایط حاضر کشور در یک دوران گذار قرار دارد و هرچه سریع‌تر بتواند این دوران را طی کند می‌توان به آینده و موقعیت تجاری ایران در سطح بین‌الملل امیدوارتر شد که خود پیش‌ زمینه پیوستن قدرتمندانه به سازمان تجارت جهانی خواهد بود درحال‌حاضر سهم درآمدهای ما از تجارت الکترونیک چیزی نزدیک به صفر است و این برای کشور ما اصلاً قابل قبول نیست و نخواهد بود. آنچه که می‌تواند ما را به توسعه کسب‌و‌کار الکترونیک و تمامی مؤلفه‌های آن رهنمون سازد وجود یک توجه و حساسیت ملی در تلاش برای رقابت و جایگاه یابی در سطح بین‌الملل است در شرایط حاضر از نظر سرمایه‌گذاری زیر ساختی در زمینه بانکداری الکترونیکی و ورود عملیات بانکی به بخش‌های خانگی به سطح مطلوبی رسیده‌ایم اما نکته حائز اهمیت، مدیریت کلان و میانی در جریان توسعه سیستم‌های بانکداری در کسب‌و‌کارهای خانگی است.