اقدامات انجامشده در ایران برای آموزشهای علمی-کاربردی ویژة گروههای خاص
ساختار آموزش فنّی و حرفهای و علمی-کاربردی در کشورهای توسعهیافته یا در حال توسعه دارای تنوع نسبتاً قابلتوجهی است. این مسئله فینفسه حاکی از آن است که آنچه باعث موفقیت نسبی برخی کشورها در امر آموزش فنّی و حرفهای بوده است، تبعیت از یک الگوی خاص و واحد یا به قولی نسخهای تجویزشده نیست بلکه هر کشوری بنابه مقتضیات و شرایط اقتصادی و اجتماعی و مختصات کلی نظام آموزشی سعی در استفاده از ساختار مناسبی برای آموزش فنّی و حرفهای و علمی-کاربردی داشته است (سعیدی رضوانی و بینقی، ۱۳۸۲).
در ایران، دانشگاه فنّی و حرفهای بیشتر به آموزشهای عام میپردازد و دانشگاه جامع علمی-کاربردی بهصورت تخصصیتر و جنبة اشتغال در سطح آموزش عالی
مهارتی فعالیت دارند. در کشور نیازمند نیروی تخصصی تکنسین، کاردان و کارشناس فنّیتخصصی هستیم و دانشگاه جامع علمی-کاربردی با تربیت این نیروها برای رفع
نیاز کشور فعالیت مؤثر و قابل حمایتی دارد
(باقری، 1398).
از ۱۳۸۱، مؤسسة آموزش عالی علمی-کاربردی بهزیستی و تأمین اجتماعی با در اختیار داشتن 37 مرکز آموزشی، اقدام به برگزاری و پذیرش دانشجو در دورههای آموزشی منتهی به اخذ مدرک تحصیلی، کوتاهمدت و ضمن خدمت در حوزة بهزیستی، رفاه و تأمین اجتماعی در سراسر کشور میکند. شیوة برنامهریزی این مراکز برگزاری جلسات کارشناسی با دفاتر سازمان بهزیستی کشور با تدوین تکپودمان و تکدرس و دورة کوتاهمدت و هماهنگی با معاونتهای تخصصی سازمانها و دیگر حوزههای وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی میباشد. آموزش عالی علمی-کاربردی بهزیستی و تأمین اجتماعی زیر حمایت وزارت تعاون، کار و امور اجتماعی با راهاندازی شش مرکز آموزش علمی–کاربردی بهزیستی و تأمین اجتماعی دولتی و غیردولتی در شهرستانهای میبد، جهرم، قم و اردبیل فعالیتهای خود را گسترش داده است. همچنین راهاندازی کانون کارآفرینی و بنیاد نخبگان در مؤسسه و ظرفیتسازی برای برگزاری دورههای آموزش کوتاهمدت بهویژه برای مراکز غیردولتی وابسته نظیر مهدهای کودک، مراکز
معلولان جسمیحرکتی، ذهنی، مراکز ترک اعتیاد، مراکز مشاوره و مانند آن ازجمله سیاستها و رویکردهای این مؤسسه میباشد (وزارت تعاون، کار و امور اجتماعی، ۱۳۹۸).
سازمان بهزیستی، که با تصویب شورای انقلاب فعالیتش را در ۱۳۵۹ آغاز کرد، هماکنون در زمینة ارائة خدمات آموزشی به معلولان، آموزش مهارتهای فنّی و حرفهای گروههای هدف و آموزش نیروی انسانی موردنیاز خدمات بهزیستی در کشور فعالیت دارد (قربانی، ۱۳۹۶). نتایج پژوهشی در بررسی اثربخشی حرفهآموزی طبق
الگوی سازمان بهزیستی در توانمندسازی معلولان ذهنیجسمی نشان داد که تأثیر معناداری در بهبود خودتنظیمی، خودکارآمدی و توانمندسازی روانشناختی آزمودنیهای این پژوهش داشته است و میتواند منجر به بهبود تواناییهای شناختی و حافظه و کاهش مشکلات اضطراب و افسردگیشان نیز گردد (قاسمیان و محله، 1395).
دورة کاردانی مربی کودکان استثنایی کمتوان ذهنی که دانشگاه جامع علمی-کاربردی ارائه میدهد به برنامهای آموزشی اطلاق میشود که دانشجویان ضمن یادگیری مجموعهای از دانشها و مهارتهای کاربردی بتوانند امور آموزش و تربیت کودکان کمتوان ذهنی را بهنحو مطلوبی انجام دهند. مطابق با نظام آموزشهای علمی-کاربردی، طول دوره دو تا سه سال است که دروس عملی و نظری آن بهصورت واحد ارائه میشود (دانشگاه جامع علمی-کاربردی، ۱۳۹۷).
پیشگامان آموزشوپرورش خاص در دهههای گذشته معتقد بودند تمرکز کودکان دارای نیازهای خاص، معلمان آموزش خاص و امکانات و تجهیزات خاص در یک محیط باعث تسهیل در ارائه خدمات شده و امکان رشد مهارتهای حرفهای کودکان در چنین محیطهایی بیشتر میشود. اما انتقادات نسبت به جداسازی آموزش کودکان استثنایی، شعلة نهضت یکپارچهسازی و فراگیرسازی را فروزان کرد. هدف از فراگیرسازی این است که همة کودکان اعماز عادی و افراد با نیازهای ویژه در صورت ممکن در یک محیط، در کنار هم و با هم آموزش دیده و از فرصتهای آموزشی برابر برخوردار شوند. با توجه به مزایای زیاد آموزش تلفیقی، این روند در کشور ما شکل نگرفته است
و اگر در مواردی شاهد تلفیق دانشآموزان با نیازهای
خاص با کودکان عادی هستیم، بیشتر از روی
اجبار و نبود امکانات بوده است (صیامی و همکاران، ۱۳۹۳).
آنچه باید درکشور ما در خصوص برنامههای مداخلهای مناسب و متناسب با نیازهای خاص بیش از هر چیز مورد توجه قرار گیرد جنبههای فرهنگی و شرایط اجتماعی و انطباق برنامههای مداخلهای مدون میباشد. دستیابی به چنین مطلوبی مستلزم توجه بیشتر و همکاری همهجانبه و حمایت سازمانها، مسئولان و دستاندرکاران است. اهمیت و ضرورت آموزش این شیوهها و مهارتها زمانی مشخص میشود که بدانیم آموزش آنها موجب ارتقاء تواناییهایی روانی و اجتماعی میشود. این تواناییها فرد را برای برخورد مؤثر با کشمکشها و موقعیتهای زندگی یاری میبخشد و به او کمک میکند تا با سایر انسانها، جامعه، فرهنگ و محیط خود مثبت و سازگارانه عمل کند و سلامت روانی خود را تأمین کند. بدینترتیب آموزش و تمرین این مهارتها موجب تقویت یا تغییر نگرانیها، ارزشها و رفتار انسان میشود (قلیچ بیکی، ۱۳۹۳).
افزونبر اهمیت اقدامات انجامشده ازسوی دولتها در تدوین برنامهها و تأمین منابع موجود، باید توجه داشت که آموزشگران، والدین، دانشآموزان، متخصصان و کل جامعه باید نگرش مثبتی نسبت به نقش آموزش مهارتهای خاص این افراد داشته باشند تا این امر به موفقیت برسد. بنابراین، در برنامههای آموزشی پیشبینیشده، ارائة آموزشهایی برای تقویت نگرش مثبت افراد و بهخصوص آموزشگران حائز اهمیت ویژه است.
کتابشناسی
ابوالقاسمی، م.، زینلیپور، ح.، شیخی فینی، ع. ا. و عصاره، ع. ر. (۱۳۹۸). طراحی و اعتباربخشی الگوی برنامة درسی تفکیکی برای دانشآموزان با استعدادهای درخشان شهر اصفهان. فصلنامه کودکان استثنایی، 19(3)، 14-36.
افروز، غ. ع. (1380). کودکان استثنایی کیستند؟ آموزش و پرورش استثنایی چیست؟. نشریه ماهانه آموزشی-تربیتی پیوند 268. صص 20- 8. قابل بازیابی درhttp://ensani.ir/ file/ download/ article/ 20101211093841-
باقری، ع. ر. (۱۳۹۸). دانشگاه جامع علمی-کاربردی تجربیات علمی و بین المللی در مراکز تحقیقاتی را بومی سازی میکند. قابل بازیابی در: https:// www.uast.ac.ir/fa/news/48240/
دانشگاه جامع علمی-کاربردی (۱۳۹۷). سرفصل برنامههای مصوب علمی–کاربردی. قابل بازیابی در: https:// dec.uast. ac. ir/ fa/page/335
خسرویپور، ب. و سلیمانپور، م. ر. ( 1393). تحلیل اثرات قابلیتهای حرفهای آموزشگران در موفقیت شغلی دانشآموختگان مراکز آموزش عالی علمی - کاربردی کشاورزی. رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، شماره 20، 168-153.
رضوی علوی، ز.، شکری، ا. و پورشهریار، ح. (1396). مدلیابی روابط بین کمالگرایی، هیجانات پیشرفت و بهزیستی تحصیلی در دانشآموزان تیزهوش: آزمون تغییرناپذیری جنسی. فصلنامه روانشناسی افراد استثنایی. 7(27)، ۹۵-۱۳۵.
سعیدی رضوانی، م. و بینقی، ت. (۱۳۸۲). تجارب جهانی و ملی دورههای علمی-کاربردی در زمینة اشتغالزایی، اولین همایش اشتغال و نظام آموزش عالی کشور، تهران، دانشگاه تربیت مدرس، قابل بازیابی در: https:// www. civilica. com/ Paper-ESHTEGHAL01-ESHTEGHAL01_034.html.
صیامی، م.، سالاری، ع.، بهلگردی، م. ع. و آسمانی، ا. (1393). آموزش تلفیقی یا تلفیق اجباری؟ لزوم حرکت به سمت فراگیرسازی (آموزش تلفیقی) دانشآموزان عادی با دانشآموزان با نیازهای خاص، نخستین همایش ملی توانمندسازی فردی اجتماعی افراد با نیازهای ویژه، خراسان جنوبی - قاین، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قاینات. قابل بازیابی در: https:// www. civilica.com/Paper-ISEPP01-ISEPP01_253.html.
قاسمیان، ح. و محله، ر. (1395). اثربخشی حرفهآموزی طبق الگوی سازمان بهزیستی در توانمندسازی شناختی، خودتنظیمی و خود کارآمدی معلولان ذهنی-جسمی. مطالعات روانشناسی و علوم تربیتی. 2(4)، 175-188.
قربانی ح. ر. (۱۳۹۶). اصلیترین وظایف سازمان بهزیستی چیست؟ باشگاه خبرنگاران جوان. قابل بازیابی در: https:// www. yjc.ir/ fa/news/6052289.
قلیچ بیکی، ا. (1393). شیوههای مؤثر آموزش و توانبخشی دانشآموزان با نیازهای ویژه، نخستین همایش ملی توانمندسازی فردی اجتماعی افراد با نیازهای ویژه، خراسان جنوبی - قاین، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قائنات. قابل بازیابی در:https://www. civilica. com/ Paper-ISEPP01-ISEPP01_079.html.
وزارت تعاون، کار و امور اجتماعی (۱۳۹۸). مؤسسه آموزش عالی علمی کاربردی بهزیستی و تأمین اجتماعی. قابل بازیابی در:https:// www. mcls. gov.ir/fa/gozareshekhedmat/elmikarbordi
Butler, L.S., Boivin, N. E. & Campbell, E. J. (2010). Non-classroom special education effectiveness for students with severe developmental, emotional and behavioral disorders. Procedia Social and Behavioral Sciences, 2, 1680–1686.
Granados, A. C. (2012). Vocational education and training. Policy and practice in the field of special needs.European agency for development in special needs education, Odense, Denmark, 62 p. Retrieved from: http:// www. european- agency. org/ agency- projects/ vocational-educ ation- and-training/vet-files/VET-LiteratureReview.pdf" \t "_blank".
International Labour Organization (2008). Skills for improved productivity, employment growth and development. International Labour Conference, 97th Session. Retrieved from: http:// ilo. org/ wcmsp5/ groups/ public/ @ed_norm /@ relconf/ documents/ meetingdocument/ wcms_ 092054. pdf.
International Labour Organization (2017). Including persons with disabilities in technical and vocational education and training: A guide for administrators and Instructors to Disability Inclusion. Retrieved from: https:// www. ilo. org/ wcmsp5/ groups/ public/--- asia/---ro-bangkok/---ilo-dhaka/ documents/ publication/ wcms_543304.pdf.
Khalifa, M. & Abdul Aziz, A. W. (2010). Policies to improve capacity of technical education and vocational training to meet SME’s needs. pp 11. Palestine Economic Policy Research Institute (MAS). Jerusalem and Ramallah. Retrieved from: http:// www. lacs.ps/ documents Show. aspx?ATT_ID=4199.
Khosravipour, B. & Soleimanpour, M. R. (2012). Comparison of students’ entrepreneurship spirit in agricultural scientific-applied higher education centers of Iran. American-Eurasian journal of agricultural and environment society, 12 (8), 1012-1015.
Kiarie, M. W. (2006). Educational services for students with mental retardation in Kenya. International Journal of Special Education. Retrieved from: http:// kerd.ku. ac.ke/ 123456789/ 873.
Kuren, L. V. (2020). Council for exceptional children. Retrieved from: https:// education. stateuniversity. com/pages/ 1889/ Council-Exceptional-Children. html.
Osondu, E. D. & Okon, I. U. (2013). Talent identification: A panacea for agricultural and technical education. Retrieved from: https:// www. researchgate.net/ publication/ 332767528_ TALENT_ IDENTIFICATION_ A_PANACEA_FOR_ARCHITECTRAL_AND_TECHNICAL_EDUCATION.
Ramon, R. R. & Gelabert, S. V. (2008). ‘Including people with disabilities into the workplace in the Balearic Islands. European Journal of Vocational Training, 45(3) 164-181.
Raver, S. A. (2001). India: Training teachers for children with mental retardation. International Journal of Special Education, 16(1), 54-66.
Snell, M. E. (2019). Education of individuals with mental retardation. Retrieved from: https:// education. stateuniversity. com/ pages / 2225/Mental-Retardation-Education-Individuals With.html.
Texas Council for Developmental Disabilities. (2013). Retrieved from: http:// www. projectidealonline. org/ v/ intellectual-disabilities/
Understood Team. (2020). Understanding Special Education. Retrieved from https: // www. understood. org/ en/ school-learning/ special-services/.
UNESCO (2017). Technical vocational education and training (TVET). Retrieved from: http: // www. unesco. org/new/ en/ santiago/ education/technical-vocational-education-and-training/.
