دانشگاه پایدار (اقدامات عملی پایدار)

درباره توسعه پایدار و آموزش عالی اشاره به دو نکته ضروری است. نخست اینکه، بایستی ابعاد گوناگون اقتصادی، سیاسی، زیست‌محیطی و اجتماعی توسعه پایدار به‌طور هم‌زمان مورد توجه قرار گیرد و این ابعاد غیرقابل تفکیک بوده و در هرگونه تحلیل واقع‌گرایانه از فرایند توسعه، باید آنها را در یک منظومه کلان و به‌هم‌پیوسته و پویا که متقابلاً بر هم تأثیر می‌گذارند و از هم تأثیر می‌پذیرند، مورد توجه قرار داد (یزدانی زازرانی و همکاران، 1390: 176). دوم اینکه تأثیر آموزش و توسعه پایدار متقابل و دوسویه است، ازیک‌سو آموزش بسترساز توسعه پایدار است و ازسوی‌دیگر، توسعه پایدار لازمه تحول اساسی در نظام آموزشی است. بنابراین، افزون‌بر نقش‌آفرینی دانشگاه‌ها در زمینه توسعه پایدار برای محیط پیرامونی و جامعه، لازم است به‌طور مؤثری بتوانند پایداری را در فعالیت‌های خود نیز تلفیق کنند و به‌صورت عملی به‌کار گیرند. در واقع، دانشگاه بایستی ابتدا پایداری را در ارکان و مؤلفه‌های خود نهادینه سازد تا بتواند به نقش‌ها و وظایف خود در زمینه پایداری در جامعه به‌خوبی عمل نماید (راد و همکاران، 1396: 196). بعد از پیدایش اصطلاح توسعه پایدار، به‌تدریج تلفیق پارادایم جدید توسعه در نهادهای نظام بزرگ‌تر جامعه پایه‌ریزی شد، در‌این‌خصوص، در محیط‌های آموزشی اصطلاح آموزش عالی پایدار و دانشگاه پایدار مطرح شد. دانشگاه پایدار دانشگاهی است که فلسفه آن مبتنی‌بر عقلانیت جوهری و تفکر سیستمی است و با بهره‌گیری از رویکرد میان‌رشته‌ای در آموزش و پژوهش، به‌صورت فراکنشی به شناسایی و حل مشکلات مبتلا به جوامع بشری اقدام می‌کند و مقصد نهایی آن تحقق توسعه پایدار برای نسل‌های کنونی و آینده است (ملکی‌نیا و همکاران، 1393: 8).

     بسیاری از نقش‌های دانشگاه در زمینه توسعه پایدار که پیش‌تر به آنها اشاره شد، برای خود دانشگاه نیز منافعی در زمینه پایداری در پی دارند. با وجود این، مؤلفه‌های اصلی دانشگاه پایدار می‌تواند شامل 1) نظام مدیریتی؛ 2) نظام آموزشی پایدار؛ 3) نظام پژوهشی پایدار؛ 4) نظام مدیریت محیط زیستی؛ 5) نظام تأمین مالی پایدار و؛ 6) ارائه خدمات تخصصی توسعه پایدار باشد (ملکی‌نیا و همکاران، 1393: 20-21). البته در‌این راستا، نام دانشگاه‌های سبز نیز برای بسیاری از فعالان محیط زیست و مروجان توسعه پایدار، نامی آشنا است. از سال 1970 و زمانی‌که دانشگاه‌ها تلاش کردند تا از اتلاف منابع جلوگیری و در مصرف انرژی صرفه‌جویی کنند، این اصطلاح رایج گردید (آراسته و امیری، 1391: 34-35). دانشگاه سبز دانشگاهی است که در همه فعالیت‌های خود اعم از آموزشی و پژوهشی و همه خدمات موجود، دیدگاه بهداشتی، ایمنی و حفاظت از محیط زیست را دارد و می‌تواند با به‌کارگیری کارآمد و بهینه از منابع و مواد مصرفی در تحقق اهداف توسعه پایدار جامعه گام بردارد (سلکی و همکاران، 1397: 113). البته، مراکز آموزش عالی باید «زیرساخت‌های متناسب با پایداری» را ایجاد و تقویت نمایند. اهمیت زیرساخت‌ها در حدی است که برخی از صاحب‌نظران آن را در اولویت اول دانشگاه‌ها برای دست‌یابی به توسعه پایدار معرفی می‌کنند (صالحی و پازوکی‌نژاد، 1393: 98-99).

کتاب‌شناسی

اکبری، ا؛ دیهیم، ج و دهنوی، م. (1395). نقش سیاست‌های آموزش عالی در تحقق برنامه‌های توسعه پایدار. فصلنامه مطالعات مدیریت و حسابداری، 2(3): 54-73.

آراسته، ح و امیری، ا. (1391). نقش دانشگاه‌ها در آموزش توسعه پایدار. نشریه نشاء علم، 2(2)، 29-36.

تقوایی یزدی، م؛ نیازآذری، ک و کلایی دارابی، ر. (1396). ارائه مدل مراکز رشد علم و فناوری و تأثیر آن بر توسعه پایدار و توسعه فناوری، با نقش میانجی رشد و نوآوری (مطالعه موردی: دانشگاه آزاد اسلامی استان مازندران). پژوهشنامه مدیریت اجرایی، 9(17)، 129-148.

حسینی، م و کر، ع. (1397). تبیین اجتماعی سیاست‌های آموزش عالی با تأکید بر توسعه پایدار در ایران. فصلنامه جهان نوین، 1(3)، 14-36.

خانی‌پور، ا؛ تاج‌الدین، ع؛ اخلاقی، س.م.ف؛ زیرک آبدارلو، ع و نویدی، م.ع. (1395). نظام آموزش فنی و حرفه‌ای در مهارت آموزی، اشتغال و توسعه پایدار. پنجمین همایش ملی و چهارمین همایش بین المللی مهارت‌آموزی و اشتغال. تهران.

دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی. (1373). نظام آموزش‌های علمی ـ کاربردی. مصوب جلسه 344 شورای عالی انقلاب فرهنگی. تهران.

راد، س.ا؛ فقیهی، ع؛ ناطقی، ف و معینی‌کیا، م. (1396). طراحی مدل دانشگاه پایدار، مبتنی‌بر مطالعات صورت گرفته در ایران، فصلنامه مدیریت در دانشگاه اسلامی، 6(2)، 193-216.

سعیدی رضوانی، م و بینقی، ت. (1382). ارزشیابی الگوهای نیازسنجی آموزشی و طراحی برنامه‌های درسی آموزش‌های علمی‌-‌کاربردی در جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه مطالعات تربیتی و روا‌ن‌شناسی،4(2)، 105-123.

سلکی، ن؛ موحد محمدی، ح؛ رضایی، ع و موسوی بهرام‌آبادی، س. (1397). تحلیل موانع و راهکارهای توسعه دانشگاه سبز از دیدگاه اعضای هیئت‌علمی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران. فصلنامه علوم محیطی، 16(4)، 113-134.

شمشادی، ر؛ اشرفی، س؛ شیخ ربیعی، م؛ رحیم‌زاده، ف؛ شهمیری، ا؛ قره‌چه، س؛ مصحفی شبستری، م؛ علی‌آبادی، ز؛ پورمحمد، ز و چراغی، ا. (1394). مجموعه قوانین و مقررات آموزشی دانشگاه جامع علمی – کاربردی. چاپ اول .تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.

صالحی، ص.، و پازوکی‌نژاد، ز. (1393). آموزش عالی پایدار و پایداری محیط‌زیست. فصلنامه انجمن آموزش عالی ایران، 6(2)، 83-112.

عابدی سروستانی، ا و شاه‌ولی، م. (1387). ضرورت و ویژگی‌های پژوهش در اخلاق زیست‌محیطی. فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، 3(3 و 4)، 56-61.

علی‌بیگی، ا.ح و قمبرعلی، ر. (1389). ارائه الگویی مفهومی برای آموزش عالی پایدار. پژوهش در نظام‌های آموزشی، 4(9)، 145-163.

علی‌بیگی، ا.ح. (1383). تلفیق پایداری در آموزش عالی: مفاهیم و بنیان‌ها.  ارائه در مجموعه مقالات همایش آموزش عالی و توسعه پایدار(جلد اول). تهران: مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی.

علی‌بیگی، ا.ح. (1385). توسعه پایدار و آرمان آموزش عالی. چاپ اول. کرمانشاه: انتشارات دانشگاه رازی.

علی‌‌محمدلو، م؛ اکبری، ب.، و مهدویان‌پور، ا. (1393). شناسایی مؤلفه‌های مسئولیت اجتماعی دانشگاه‌ها با استفاده از تکنیک دلفی فازی مطالعه موردی: دانشگاه شیراز. آموزش عالی ایران، ۶(۳)، ۱۶۱-۱۹۲.

قلعه‌ای، ع و سیدعلوی، س.م. (1392). نقش دانشگاه آزاد اسلامی در توسعه پایدار شهرهای حومه تهران (مورد مطالعه: شهرستان اسلامشهر). مجله مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 5(2)، 103-115.

کمالی، ی. (1394). تدوین استراتژی ملی توسعه پایدار به ‌مثابه جایگزین برنامه ششم توسعه. شبکه مطالعات سیاستگذاری عمومی (صص 1-4). بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری. قابلیت دسترسی در: http: // www. css. ir

محمدی، م؛ شیرین حصار، ر؛ مرزوقی، ر؛ ترک‌زاده، ج و سلیمی، ق. (1397). ساخت و اعتباریابی مقیاس برنامه درسی پایدار در نظام آموزش عالی ایران. دوفصلنامه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی، 9(18)، 95-134.

معتمدی، ا و یمنی دوزی سرخابی، م. (1397). ویژگی برنامه درسی آموزش توسعه پایدار از منظر سیستم‌های سازگار شونده. فصلنامه راهبرد توسعه، 55، 39-79.

ملکی‌نیا، ع؛ بازرگان، ع؛ واعظی، م و احمدیان، م. (1393). شناسایی و اولویت‌بندی مؤلفه‌های دانشگاه پایدار. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 20(3)، 1-26.

موسایی، م و احمدزاده، م. (1388). آموزش توسعه‌ای و توسعه پایدار. فصلنامه راهبرد توسعه، 18، 209-223.

یزدانی زازرانی، م.ر.، نیک‌مرام، ز.، و قصری، ا. (1390). برنامه‌ریزی توسعه؛ بررسی استراتژی توسعه اقتصادی در برنامه عمرانی پنجم(1352- 56). فصلنامه تحقیقات سیاسی و بین‌المللی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرضا،3(8)، 175-204.

Bagale, S. (2015). Technical education and vocational training for sustainable development. Journal of Training and Development. 1(1), 15-20.

Brundiers, K., & Wiek, A. (2011). Educating students in real-world sustainability research: vision and implementation.

       Innovative Higher Education, 36(2), 107-124.

Clark, W. C., & Dickson, N. M. (2003). Sustainability Science: The Emerging Research paradigm, Proceedings of the National Academy of Science of the United States of America, 100(14), 8059-8061.

Findler, F., Schönherr, N., Lozano, R., Reider, D., & Martinuzzi, A. (2019), The impacts of higher education institutions on sustainable development, International Journal of Sustainability in Higher Education, 20(1), 23-38.

Minghat, A.D., & Yasin, R.M. (2010). A sustainable framework for technical and vocational education in Malaysia, Social and Behavioral Sciences. 9 (2010) 1233–1237.

Waas, T., Huge, J., Ceulmans, K., Lambrechts, W., Vandenabeele, J., Lozano, R., & Wright, T. (2012). Sustainable higher educationunderstanding and moving forward. Flemish Government- Environment and energy department. Brussells.

Wright, T. (2002). Definitions and frameworks for environmental sustainability in higher education. International Journal of Sustainability in Higher Education. 3(3), 203-220.

Wright, T. (2004). The Evolution of Sustainability Declarations in Higher Education. In: Corcoran P.B., Wals A.E.J. (eds) Higher Education and the Challenge of Sustainability. Springer, Dordrecht.