ساختار و نظام آموزشی و آموزش علمی کاربردی در دانمارک
نظام آموزش دانمارک به دو بخش موازی تقسیم میشود: الف) نظام آموزش اصلی (متعارف/ رسمی)؛ ب) نظام آموزش مداوم و بزرگسالان (حرفهای/ عمومی) (CEDEFOP, 2012)، که در شکل (1) نشان داده شده است. نظام آموزش رسمی و متعارف برای کودکان از سن 6 سالگی تا دوره جوانی است و آموزش بزرگسالان و مداوم که معادل فراهمکننده صلاحیتهای مورد نیاز در نظام آموزش رسمی است و نظامی است که برای بزرگسالان تهیه شده است. ترکیب این دو نظام موازی، چارچوب آموزش مادامالعمر در دانمارک را تشکیل میدهد (The Danish education system, 2011).
آموزش متعارف
تحصیل در مدارس دانمارک رایگان و برای کودکان ۷ تا ۱۶ ساله (دوره ابتدایی و دوره اول متوسطه) اجباری است. حدود ۹۰ درصد دانشآموزان ۷-۱۶ ساله در مدارس دولتی و ۱۰ درصد دیگر در مدارس خصوصی که تحت حمایت مالی دولت هستند، تحصیل میکنند. تا پایه هفتم محتوای آموزش برای همه دانشآموزان یکسان است. اما در پایههای هشتم تا دهم دانشآموزان به کلاسهایی با سطوح پایه و پیشرفته هدایت میشوند (تقیپور، 1397). مشاوره در حوزه آموزش فنّیوحرفهای، کارآموزی و تجربه کاری، موضوعات اجباری در سالهای تحصیلی هفتم، هشتم و نهم هستند (دفتر اطلاعرسانی و سنجش افکار، 1398). موارد بالا شامل فعالیتهایی چون ارائه اطلاعات؛ گفتوگو درباره اختیارات و فرصتهای شغلی؛ بازدیدها و کارآموزیهای کوتاهمدت در مؤسسات تجاری؛ بازدید از مراکز آموزشی و کارآموزی است. این فعالیتها با همکاری نزدیک و تنگاتنگ جامعه محلی صورت میگیرد. از سال هشتم، شماری از رشتههای عملی وجود دارند، که مدارس ممکن است، بهصورت رشتههای اختیاری برای تقویت خلاقیت ذهنی و ترقی علایق و توانایی دانشآموزان ارائه دهد (دفتر اطلاعرسانی و سنجش افکار، 1398).
تحصیل در پایه دهم اختیاری است و دانشآموزان میتوانند، پس از سپری کردن پایه نهم مدرسه را ترک کنند. درواقع پایه دهم با دو هدف آمادهسازی دانشآموزان برای زندگی خارج از مدرسه و کسب دانش لازم برای تحصیل در دورههای بالاتر در نظر گرفته شده است (تقیپور، 1397). دانشآموزانی که آموزش در سال دهم را انتخاب میکنند، میتوانند دوره دبیرستان و آموزش فنّیوحرفهای مقدماتی را ادامه دهند و به مقطع آموزش مقدماتی عالی راه یابند. بیشتر کسانی که مدرسه مقدماتی را پس از سال دهم به اتمام میرسانند، تحصیلات خود را در مقطع دبیرستان یا آموزش فنّی-حرفهای و کارآموزی ادامه میدهند (دفتر اطلاعرسانی و سنجش افکار، 1398).
در همه مدارس دانمارک، دانشآموزان بهطور طبیعی و براساس سن به کلاس بالاتر ارتقاء مییابند. در هفت سال اول تحصیل هیچگونه امتحانی وجود ندارد و نمرهای به دانشآموزان داده نمیشود (تقیپور، 1397).
در پایههای هشتم تا دهم ممکن است، نمره در مقیاس ۱۰ به دانشآموزان داده شود. در پایان کلاس نهم و دهم در دروس مختلف امتحان برگزار میشود. اما دانشآموزان در شرکت یا عدم شرکت در امتحانات آزادند و بههرحال نمره قبولی یا ردی ندارد (تقیپور، 1397).
برنامه آموزش جوانان
در دانمارک برنامههای دوره دوم متوسطه بهمنزلۀ برنامههای آموزش جوانان شناخته و به دو بخش تقسیم میشود:
1. برنامههای آموزش دوره دوم متوسطه عمومی،
که دانشآموزان را برای آموزش عالی آماده
میکند؛
2. برنامههای آموزش دوره دوم متوسطه حرفهای، که کارآموزان را برای کار در صنعت یا تجارت آماده میکند (The Danish education system, 2011). بخشهای گوناگون این دو دوره که موازی یکدیگر هستند در شکل (2) نشان داده شده است.
برنامه آموزش دوره دوم متوسطه عمومی سه سال است و معمولاً مقدماتی برای آموزش در سطح عالی است. براساس شکل (2)، چهار گواهینامه متفاوت از دورههای این مقطع به شرح زیر بهدست میآید (CEDEFOP, 2012):
1. صلاحیت تکمیل دوره دوم متوسطه؛
2. آزمون آمادهسازی دوره عالی؛
3. آزمون عالی تجاری؛
4. آزمون عالی فنی.
در دوره دوم متوسطه عمومی دانشآموزان پس از اتمام دو سال آموزش در آزمون آمادهسازی دوره عالی شرکت کرده و پس از اخذ نمره قبولی گواهی مقدماتی دانشگاه را دریافت میکنند. پس از سه سال آموزش در آزمون صلاحیت تکمیل دوره دوم متوسطه شرکت کرده و پس از اخذ نمره قبولی، گواهی ترک مدارس متوسطه تکمیلی را دریافت میکنند (تقیپور،1397). آزمون عالی تجاری و آزمون عالی فنی به آموزشهای دوره دوم متوسطه عمومی وابسته هستند. آزمون عالی تجاری، آموزش عالی در مدارس تجاری و آزمون عالی فنی، آموزش عالی در دورههای فنی و مهندسی را مدنظر دارد. هر چند که این دو آزمون عالی (تجاری و فنی) صلاحیتهای حرفهای را بهطور مستقیم برای فراگیران فراهم میکنند، با این حال لازم است فراگیران قبل از ورود به بازارکار دوره تحصیلات متوسطه خود را کامل کنند. بنابراین، این دو آزمون در گروه آموزش عمومی قرار گرفتهاند (CEDEFOP, 2012).
دورههای فوق (آزمون عالی تجاری و آزمون عالی فنی) کاملاً وابسته به مدرسه هستند و با برگزاری امتحان به پایان میرسند. این دورهها دانشآموزان را برای استخدام و پذیرش در آموزش دانشگاهی واجد شرایط میکند. اگر چه دورههای آزمون عالی تجاری در مدارس تجاری و دورههای آزمون عالی فنی در مدارس فنی وجوه مشترکی با دورههای متوسطه عمومی دارند، باوجوداین دورههای فوق بهروشنی ظاهر ویژه خود را حفظ کرده و اساساً هدف از دورههای فوق، استخدام در بخش خصوصی است. همچنین این دورهها دستیابی به آموزش دانشگاهی در دانشگاهها، مدارس تجاری عالی و دورههای مدرک مهندسی را فراهم میکند (دفتر اطلاعرسانی و سنجش افکار، 1398).دورههایی که به آزمون عالی تجاری و آزمون عالی فنی ختم میشوند، سه ساله است و عموماً دانشآموزان سنین 16 تا 19 سال را دربرمیگیرد. دورههای فوق به دو مقطع زمانی تقسیم میشوند. اولین سال بهصورت آموزش، کارآموزی فنّی - حرفهای برگزار میشود و دانشآموزان اغلب با دانشآموزان اولین سال که دوره کارآموزی فنّی و حرفهای مقدماتی را برمیگزینند، همراه میشوند درحالیکه دو سال بعد به روش نظری برگزار میشود (دفتر اطلاعرسانی و سنجش افکار، 1398).
در دورههای آزمون عالی تجاری دانشآموزان برای کار در رشتههایی با درخواست مستقیم در اداره و مدیریت تجاری آموزش میبینند. دوره آزمون عالی فنی نیز دربردارنده کارگاه صنعتی و کار در آزمایشگاه است. تقربیاً دو سوم دوره از دروس اجباری و یکسوم دوره از دروس اختیاری تشکیل شده است (دفتر اطلاعرسانی و سنجش افکار، 1398). در نهایت دورهها به آزمون نهایی ختم میشوند. وزارت آموزش هرساله تصمیم میگیرد که کدام امتحان برگزار گردد. هر دانشآموز بهطور میانگین حداقل 10 و حداکثر 12 آزمون میدهد. امتحانات میتوانند، بهصورت کتبی، شفاهی یا پروژهای باشند. ارزیابی ازطریق تعیین نمره از صفر تا 13 به پایان میرسد (دفتر اطلاع رسانی و سنجش افکار، 1398).
برنامه درسی مدارس دوره دوم متوسطه حرفهای دربرگیرنده برنامههای کارآموزی و آموزش حرفهای و برنامههای تربیت اجتماعی و بهداشتی است. علاوهبر این برنامهها، تعدادی از برنامههای کشاورزی، جنگلداری، اقتصاد خانواده و برنامههای فنون دریایی نیز ارائه میشوند. برنامههای کشاورزی معمولاً با گواهینامة سبز کشاورزی همراه هستند (UNI•C Statistics & Analysis for the Danish Ministry of Education, 2008). این آموزشها معمولاً با یک دوره پایه به مدت زمان بین 20 تا 60 هفته آغاز میشود. دوره پایه مبتنیبر کالجهای حرفهای است، هر چند مسیرهای جایگزینی وجود دارد. برای ادامه برنامه اصلی، دانشجویان ملزم به بستن قرارداد با یک شرکت هستند (CEDEFOP, 2012). مدتزمان این دورهها از یک تا پنجونیم سال متغیر است، معمولیترین آنها 3 تا 4 سال است. برنامههای آموزش حرفهای برنامههایی هستند که در آن، آموزش نظری و عملی در کالج حرفهای (تقریباً یک سوم از زمان) با آموزش عملی در یک شرکت یا سازمان تأیید شده (تقریباً دو سوم از زمان) جایگزین میشود. اصل آموزش همزمان تضمین میکند که کارآموزان، مهارتهای نظری، عملی، عمومی و شخصی مورد نیاز بازار کار را بهدست آورند (The Danish education system,2011). مدرک آموزش جوانان، دسترسی به بازار کار را در مقام کارگر ماهر، یا حضور در برنامههای کوتاهمدت در کالجهای حرفهای و دانشگاهی فراهم میکند (CEDEFOP, 2012).
در آموزش متوسطه حرفهای دورههای پایه جدید، 12 مسیر دارد، که فرصت برای اخذ صلاحیتهای تخصصی را افزایش میدهد. این موضوع کمک میکند تا افراد با داشتن صلاحیتهای تخصصی وارد بازار کار شوند و سپس در صورت تمایل، سایر صلاحیتهای مورد نیاز را تکمیل کنند. پذیرش در تعداد کمی از برنامههای حرفهای با محدودیت مواجه است و پذیرش دانشجو به نیاز بازار کار وابسته است. این برنامهها در سال 2012 شامل؛ کارگر نساجی، رسانههای دیجیتال، تولیدکننده فیلم، مربی بدنسازی، عکاس، آرایشگر، طراح گرافیک رسانه، منشی خدمات درمانی، تکنیسین رویداد و نمایشگاه و پرستار دامپزشکی میشد. دراین موارد همه دانشجویان براساس سهمیه پذیرفته میشوند یا باید از شرکتی تجاری، گواهینامهای دال بر نیاز آن شرکت بگیرند. برنامه آموزش متوسطه حرفهای، رایگان است و دانشجویان کمکهزینه یا دستمزد شاگردی خود را دریافت میکنند. دریافت کمکهزینه فقط برای دانشجویان بالاتر از 18 سال است (CEDEFOP, 2012).
تقریباً تمام برنامههای حرفهای بهگونهای برنامهریزی شده است که بهطور متناوب در محیط کسبوکار و کالج برگزار شود. دروس پایه مبتنیبر کالج و مبانی نظری است و یادگیری کلاسمحور با یادگیری عملی کارگاهمحور در درجات مختلف همراه است. توزیع دقیق به برنامه و نیاز دانشآموزان برمیگردد، بااینحال در برنامههای اصلی، نسبت یادگیری مبتنی بر محل کار، به یادگیری در کالج،
2 به 1 است (CEDEFOP, 2012).
تدریس مبتنیبر کالج در برنامههای اصلی به چهار دسته تقسیم میشود:
1. دروس عمومی، مثل زبان انگلیسی و مانند آن.
2. دروس خاص رشته، مثلاً برای نجاری، معرفی ابزارهای نجاری ملاک است.
3. دروس تخصصی که اغلب براساس صلاحیتهای شغلی است.
4. دروس اختیاری؛ معمولاً در زمینه صلاحیتهای حرفهای حضور در بازار کار و ... است.
کالجها و سازمانها همکاری نزدیکی با هم دارند، - تا مطمئن شوند، آموزش براساس قانون و برنامه آموزش فردی دانشجوی مورد نظر صورت میگیرد. این برنامهها برای هر دانشجو جداگانه تدوین میشود تا از انسجام بین درخواست دانشجو و برنامه آموزشی واقعی اطمینان حاصل شود. بهمنظور افزایش آگاهی نسبت به فرایند یادگیری، دانشجویان، هرکدام پرتفوی آموزشی شخصی خود را دارند. این پرتفوی نشاندهنده یادگیری واقعی و مهارتهای موردنیاز هر دانشجو است(CEDEFOP, 2012).
دروس پایه با پروژهای که بر پایه آزمون خارجی درجهبندی شده، تکمیل میشود. این گواهینامه اساس ورود به برنامه اصلی است. در برنامه اصلی ارزیابیهای گوناگونی در طول دوره وجود دارد، ازجمله آزمون کتبی، آزمون عملی و ... . همچنین ارزیابیهای گستردهای درباره مهارتها، شایستگیها و دانش افراد در طول برنامه صورت میگیرد. امتحان نهایی که در پایان آموزشهای دانشکده برگزار میشود، از برنامهای به برنامه دیگر متفاوت است. بااینحال معمولاً ترکیبی از آزمون عملی مبتنیبر پروژه و آزمون نظری است، که بهصورت کتبی یا شفاهی برگزار میشود و در پایان در صورت اخذ نمره قبولی، گواهینامه کارگر ماهر به افراد داده میشود (CEDEFOP, 2012).
علاوهبر دورههای پایه و برنامههای اصلی که در بالا توضیح داده شد، چندین طرح برای جوانانی که در مورد انتخاب شغل یا تحصیل خود مطمئن نیستند؛ در یادگیری ناتوانند؛ یا مشکلات شخصی و اجتماعی دارند، وجود دارد. آنها میتوانند در دورههای مدرسه تولیدی، در برنامه آموزش حرفهای پایه یا در آموزش جوانان با نیازهای خاص ثبتنام کنند (CEDEFOP, 2012).
آموزش حرفهای پایه
این آموزش ویژه جوانان بیکار زیر 30 سال است که قادر نیستند، شکل دیگری از آموزش را (که آنها را به صلاحیتهای لازم برای ورود به بازار کار مجهز کند) بگذرانند. هدف بهبود و ارتقاء مهارتهای فردی و حرفهای و روحیه آنها برای ورود به بازار کار یا رفتن به دنبال آموزشهای بیشتر است (CEDEFOP, 2012). تمرکز اصلی روی آموزشهای عملی است و با توجه به نیازها و علاقههای فرد، برای هر کارآموز برنامهای اختصاصی طراحی میشود. در طول برنامه به کارآموزان راهنمایی فردی داده میشود. در بیشتر موارد، کارآموزان دوره آموزش حرفهای پایه را بعد از دو سال به پایان میرسانند، اما ممکن است، تا یک سال دیگر تمدید شود. با تکمیل این دوره امکان دسترسی به اشتغال کارآموزان فراهم میشود و همچنین به کارآموزان این امکان داده میشود تا در برنامه آموزش حرفهای همکاری کنند (The Danish education system,2011). بهطورکلی بیشتر این دوره عملی است و محتوای نظری کمی دارد و شامل ترکیب متناوب 3/1 آموزش بر پایه مدرسه (بخش نظری) و 3/2 آموزش مبتنیبر محل کار (بخش عملی) است. آموزش ممکن است در کالج حرفهای، کالج کشاورزی، کالج درمانی و ... صورت بگیرد. بعد از اتمام برنامه آموزشی، گواهینامهای از کالج صادر میشود. کارآموز در حین دوره حقوق دریافت میکند و حمایت مالی میشود. میزان دستمزد با توافق جمعی در تجارت تعیین میشود (CEDEFOP, 2012).
ترکیبی از آموزش حرفهای و عمومی متوسطه تکمیلی
در دهه گذشته مهمترین نوآوری در نظام آموزش حرفهای دانمارک، معرفی برنامه آموزش حرفهای و عمومی متوسطه تکمیلی یا (EUX) است که شکاف بین مسیرهای عمومی و حرفهای در آموزش متوسطه را کاهش میدهد. در سه دهه گذشته، تمام اصلاحات آموزش فنّیوحرفهای، بهسمت اهداف و اقداماتی درراستای ایجاد پیوندهای محکمتر بین نظام آموزش حرفهای با آموزش عالی رفته است. برنامه جدید آموزش حرفهای و عمومی متوسطه تکمیلی که بهتدریج از سال 2010 م معرفی شده است، نشاندهنده نوآوری واقعی در نظام آموزش حرفهای دانمارک است. این برنامه صلاحیت تحصیلات عالی را با گواهی اشتغال، بهعنوان کارگری ماهر (گواهی کارگر ماهر) ادغام میکند. هدف این برنامه فراهم آوردن دسترسی بهتر به آموزش عالی در راستای ارتقاء عزت و شغل آموزش حرفهای است (Nord-Vet,2016).
مدارس تولیدی
طبق قانون مصوب ششم ژوئن 1985م، مدارس تولیدی به پیشنهاد مقامات استان و شهرستانها، تأسیس و بهعنوان مؤسسات مستقل شکل گرفتند. نقش و وظیفه مدارس فوق، ارائه آموزش ترکیبی و برنامههای تولیدی است (دفتر اطلاعرسانی و سنجش افکار، 1398). مدارس تولید، جوانان زیر 25 سال که دوره متوسطه بالاتر را تکمیل نکردهاند یا راه دیگری برای آموزشهای بیشتر یا دسترسی به بازار کار ندارند، هدف قرار داده است. اکثر ورودیهایی که از آموزشهای اجباری یا دورههای آموزشی حرفهای هستند، دروس اصلی را کامل نکردهاند. هدف اصلی کمک به شفافسازی مسیر شغلی آینده فرد است و راهنماییهای فردی بهصورت روزانه ارائه میشود (CEDEFOP, 2012). دانشآموزان در حدود 6 ماه در این مدارس میمانند و تواناییهای لازم برای ورود به بازار کار یا گذراندن دورههای بالاتر را بهدست میآورند (UNI•C Statistics & Analysis for the Danish Ministry of Education, 2008). ویژگیها و مشخصات مهم مدارس تولیدی، انعطافپذیری آموزشی و روشهای آموزش و ارتباط با فعالیتهایی است که با بازار کار تطبیق داده شده است. فعالیتهای آموزشی براساس نیازهای برگرفته از موقعیتهای عملی شکل میگیرند (دفتر اطلاعرسانی و سنجش افکار، 1398). مدارس تولیدی پایه فعالیتهای خود را در کارگاهها قرار دادهاند و اولویت را به یادگیری ازطریق تجربه و همکاری عملی قرار دادهاند. موضوعات کارگاهی از نجاری و فلزکاری تا تئاتر و رسانه را شامل میشود. معلمان، پیشهورانی ماهر با پسزمینه آموزشی هستند. یادگیری ازطریق عمل صورت میگیرد و هیچ امتحانی وجود ندارد، اما اگر دانشجویان بخواهند در مدرسه بمانند، باید در تمرینهای عملی شرکت کنند. مشارکت محدود به یکسال یا کمتر است. مدارس تولیدی، مؤسسات مستقلی هستند، اما در صورت مشارکت از شهرداری و ایالت بودجه دریافت میکنند. درنهایت گواهی پایاندوره اعطا میشود، اما امتحان و نمرهای وجود ندارد (CEDEFOP, 2012).
آموزش حرفهای در مقطع کارشناسی
در دانمارک سه نوع مدرک کارشناسی وجود دارد:
1. کارشناسی حرفهای: فراگیران در کالجهای دانشگاهی تحصیل میکنند، دورههای کارشناسی حرفهای برای کمک در ورود به حرفهایی خاص طراحی شدهاند. برنامههای کارشناسی حرفهای برای اخذ مدرک لیسانس، بهوسیله هفت کالج دانشگاهی ارائه میشود و سه تا چهار سال طول میکشد شرایط لازم برای ورود به برنامه کارشناسی حرفهای دانشگاهی، ترکیب آن با تجربۀ بازار کار مرتبط است. مدرک کارشناسی حرفهای، میتواند دسترسی به برخی برنامههای کارشناسی ارشد مستقر در دانشگاه را فراهم کند، درحالیکه آموزش حرفهای دسترسی مستقیمی به برنامههای کارشناسی مبتنیبر دانشگاه ندارد، این برنامهها بخشی از آموزش هستند و بودجه آنها ازطریق دولت تأمین میشود. تا سال 2011 این دورهها زیر نظر وزارت آموزش و وزارت علوم، فناوری و نوآوری بود. درحالحاضر با تغییرات بهوجودآمده در دولت این آموزشها زیر نظر وزارت علوم، فناوری و نوآوری قرار دارند (CEDEFOP, 2012).
2. کارشناسی دانشگاهی: این دورههای سهساله با تمرکز بر یک یا دو موضوع، آموزش علمی ازطریق آموزش مبتنیبر تحقیق برای ورود به بازار کار و یا ادامه تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد طراحی شده است.
3. آکادمی حرفهای: این درجه فقط در آکادمیهای کسبوکار یافت میشود. مدرک آکادمی حرفهای ازطریق ترکیبی از یادگیری مبتنیبر نظریه و تمرین کاربردی در پروژهها در طول دوره دو ساله ارائه میشود. برنامههای این دوره دانشآموزان را برای انجام کارهای عملی و حرفهای بهصورت تحلیلی آماده میکنند و ممکن است منجربه اشتغال افراد در پستهای مدیریتی شود. آنها مطالعات نظری را با رویکردی عملی در قالب کار قرار میدهند. درصورتیکه فراگیر درجه تحصیلی آکادمی حرفهای را بهدست آورد، میتواند، با تحصیل در موضوعی مرتبط آن را به یک لیسانس کامل حرفهای در بازه زمانی 18 ماهه تبدیل کند (The Danish education system,2011).
آموزش بزرگسالان و آموزش مداوم
دانمارک بالاترین سطح مشارکت در آموزش بزرگسالان و آموزش مداوم در اتحادیه اروپا را بدون در نظر گرفتن سطح پیشرفت تحصیلی دارد. نظام آموزش مداوم و بزرگسالان شامل سه برنامه در سطح متوسطه بالاتر است:
دروس تکدرس تکمیلی مقدماتی، آموزش ابتدایی بزرگسالان، و برنامه آموزشی حرفهای بزرگسالان (TheDanish education system,2011).
گروه هدف اصلی، برای دروس تکدرس تکمیلی مقدماتی، بزرگسالانی هستند که برای دستیابی به برنامه آموزش عالی خاصی نیاز به تکمیل صلاحیت متوسطه تکمیلی موجود دارند (CEDEFOP, 2012).
برنامه آموزش ابتدایی بزرگسالان کارگران کمترماهر با حداقل دو سال سابقه کار مرتبط را هدف قرار داده و امکان کسب مدرک معادل آموزش مداوم و حرفهای را که شامل یادگیریهای پیشین هست، فراهم میکند. همچنین برنامههایی در سطح عالی، شامل آموزش تکمیلی بزرگسالان، که صلاحیتهای معادل نظام آموزش عمومی را به بزرگسالان ارائه میدهد. برنامه آموزشی حرفهای بزرگسالان مهارتهای خاصی مرتبط با کار را برای کارگران ماهر و غیرماهر ارائه میدهد. کلیه آموزشهای بزرگسالان حرفهای و آموزش مداوم تحت مسئولیت بخش دولتی هستند. این برنامهها میتوانند به سه دسته تقسیم شوند: الف) مهارتهای عمومی؛ ب) مهارتهای خاص شغلی؛ ج) مهارتهای مدیریت کار (CEDEFOP, 2012).
آموزش حرفهای بزرگسالان AMU
برنامههای آموزش حرفهای بزرگسالان مهارتها و صلاحیتهای کاربردی در بازار کار را ارائه میدهند و بهطورکلی باعث هدایت افراد به سمت بخش خاص و کارکردهای شغلی میشوند. برنامههای آموزش حرفهای بزرگسالان، کارگران با مهارت کم یا ماهر را هدف قرار میدهند، اما بدون توجه به سوابق تحصیلی این آموزش به روی همه ساکنان و شاغلان در دانمارک باز است. برخی از این دورهها بیکاران را هم هدف قرار داده است. اهداف سهگانه این آموزش عبارتاند از:
1. مشارکت در حفظ و ارتقاء مهارتها و صلاحیتهای حرفهای مشارکتکنندگان متناسب با نیاز
بازار کار؛
2. مشارکت در طی مشکلات تجدید ساختار و سازگاری با بازارکار متناسب با نیاز بازار در کوتاهمدت و بلندمدت؛
3. امکان ارتقاء صلاحیتهای بزرگسالان برای ورود به بازار کار و صلاحیتهای فردی ازطریق امکان دسترسی به صلاحیتهای رسمی و آموزش بزرگسالان (CEDEFOP, 2012).
برای تحقق این اهداف آموزش حرفهای بزرگسالان باید یک نظام منعطف باشد، بنابراین تقریباً 3000 برنامه آموزش حرفهای بزرگسالان برای برطرف کردن نیاز آموزش مداوم کارگران و تکنسینهای متخصص و متخصصان تدوین شده است. برای این منظور 130 حوزه شغلی جمعآوری شده است. مدت زمان این برنامهها معمولاً کوتاه است و از نیمروز تا بهطور میانگین یک هفته بهطول میانجامد. این برنامهها در سه دسته گسترده طبقهبندی میشوند (CEDEFOP, 2012):
1. شایستگیهای خاص مربوط به شغل؛
2. صلاحیتهای عمومی؛
3. صلاحیتهای فردی (CEDEFOP, 2012).
آموزش ابتدایی (حرفهای) بزرگسالان
آموزش ابتدایی (حرفهای) بزرگسالان بهطور خاصی برای بزرگسالان با تجربه بازار کار طراحی شده، که صلاحیت آموزش کمی دارند، اما مایل به دریافت مدرک حرفهای رسمی هستند. شرایط پذیرش حداقل 25 سال یا دستکم 2 سال سابقه کار مرتبط است. به سخن دیگر در آموزش ابتدایی برای بزرگسالان فرد حداقل باید 25 سال داشته باشد اگر کمتر باشد در این دوره نمیتواند شرکت کند و شامل دوره بزرگسالان نمیشود (CEDEFOP, 2012).
فراگیران پیش از آغاز دوره، ارزشیابی میشوند تا سطح پیشینه تحصیلی و مهارتی آنها مشخص شود، سپس برنامه آموزش فردی برای تکمیل شایستگیهای آنها تدوین میشود. درواقع آموزش ابتدایی (حرفهای) بزرگسالان بهطورکامل با همان اهداف آموزشی و امتحان نهایی مشابه منطبق بر مدرک تحصیلی متوسطه حرفهای است. بااینحال این برنامه نسبت به آموزش متوسطه حرفهای انعطافپذیرتر است و تا شش سال اعتبار دارد (Ibid).
دادههای آماری روزآمد مربوط به آموزش علمی- کاربردی
جمعیت مدرسهرو در دانمارک رو به افزایش است و پیشبینی میشود جمعیت افراد 3 تا 18 ساله تا سال 2040، 12% رشد داشته باشد. بنابراین، اتحادیه اروپا به دانمارک توصیه میکند تا بر سیاستهای اقتصادی مرتبط با سرمایهگذاری در آموزش و مهارت سرمایهگذاری کند (EU, 2019). 57 درصد از گروه جوانان در آموزش حرفهای پذیرفته میشوند. تقریباً 38 درصد از گروه جوانان تحصیلات فنّی و حرفهای را کسب میکنند و از این میزان 33 درصد در این سطح به تحصیلات خود خاتمه داده و وارد بازار کار میشوند و 5 درصد باقیمانده آموزش عالی را دنبال میکنند (Koutroubas, 2018). بهطورکلی میزان نرخ اشتغال در دانمارک بالاست. فارغالتحصیلان سطح دوره متوسطه و بالاتر در آموزش حرفهای اشتغالپذیری بهتری نسبت به آموزش عمومی دارند (6/85% در مقابل 80%). درحالیکه آموزش عالی کمترین میزان اشتغالپذیری را داشته است (EU, 2019). بهطور متوسط در نظام آموزش حرفهای، تعداد کارآموزان مرد (55%) بیشتر از کارآموزان زن (45%) است. بااینحال توزیع جنسیت در میان برنامههای مختلف، متفاوت است، بهطوریکه 93% کارآموزان برنامههای مراقبتهای اجتماعی و بهداشتی را زنان تشکیل میدهند و زنان تنها 4% کارآموزان برنامههای مکانیکی و حملونقل را تشکیل میدهند (Cort, 2008).
در دانمارک 117 مؤسسه برنامههای آموزشی حرفهای ارائه میدهند که 97 مورد از آنها دانشکدههای فنی، کالجهای تجاری، کالجهای کشاورزی یا کالجهای ترکیبی هستند. علاوهبراین، 20 دانشکده برنامههای آموزش مراقبتهای اجتماعی-بهداشتی ارائه میدهند. افزونبر برنامههای اصلی آموزش فنّیوحرفهای، کالجها نیز برنامههای آموزشی دیگری را ازجمله آموزش دوره دوم متوسطه حرفهای (آزمون عالی تجاری و آزمون عالی فنّی) و آموزش بزرگسالان ارائه میدهند. همچنین، علاوهبر این موارد کالجها دورهها و برنامههایی را که بهوسیله شرکتها نیز سفارش داده میشوند، ارائه میدهند (Koutroubas, 2018). در سال 2018 بیش از 2800 محل کارآموزی برای دانشآموزان ایجاد شد و تعداد این مکانها در حال افزایش است. براساس برنامهریزی در سال 2019، 2100 مکانهایی جدید برای کارآموزی دانشآموزان اضافه میشود (EU, 2019).
مدیریت آموزشهای علمی-کاربردی
در دانمارک روند ادارای به دنبال افزایش سپردن اختیار به مؤسسات منطقهای و محلی است و هدف این است که منابع بهطور کارآمد با توجه به تقاضا و نیازهای محلی اختصاص پیدا کنند. بهطورکلی دانمارک به دنبال آموزش حرفهای تقاضامحور است که درآن رابطه تخصیص منابع با تعداد کاربران تضمین شده است. نهاد اصلی اداری برای آموزش حرفهای ابتدایی، وزارت آموزش است. بااینحال نظارت و توسعه با همکاری شورای آموزش حرفهای که شامل شرکای اجتماعی و تعدادی از کمیتههای تجارت ملی اداره میشود. در سطح محلی شرکای اجتماعی هم در کمیتههای تجارت محلی و هم در کالجهای حرفهای نماینده دارند. آموزش حرفهای مستمر، بهوسیله وزارت آموزش و وزارت کار اداره میشود. جدول (1) تقسیم مسئولیت بین انواع آموزش حرفهای و سطوح مختلف مدیریتی را نشان میدهد (Hansen, 1998).
منابع مالی آموزشهای علمی-کاربردی
 |
حوزه آموزش جوانان در درجه اول بهوسیله بخش دولتی تأمین میشود که شامل آموزشهای حرفهای ابتدایی است. شرکتها بهطور مستقیم هزینههای مربوط به بخش نظری آموزش حرفهای را پوشش نمیدهند. علاوهبراین دانشآموزان، به جز برای خرید برخی از ابزارهای آموزشی، شهریهای پرداخت نمیکنند. سهم شرکتها در این آموزش شامل هزینههای دستمزد و پرداخت شرکتها به صندوق کارفرمای جمعی (صندوق کارفرمای جمعی صندوق مستقلی است که هدف آن اطمینان از تعداد کافی مکان کارآموزی برای دانش آموزانی است که در حال گذراندن دوره تحصیلی هستند) است. این پرداختها هم توسط شرکتهای خصوصی و هم ازطرف مؤسسات دولتی ارائه میشود. دانمارک سه منبع اصلی مختلف مالی برای آموزش حرفهای دارد(Hansen, 1998):
1. منابع دولتی که هزینه بخش آموزش نظری را تأمین میکنند؛
2. کارفرما که دستمزد دانشآموز را در محل کار در دوره آموزشی پرداخت میکند؛
3. صندوق کارفرمای جمعی بخش اصلی دستمزد دانشآموزان شرکتها را در طول بخش نظری آموزش بازپرداخت میکند. همچنین این صندوق زمانیکه هیچ توافق آموزشی با شرکت صورت نگرفته باشد، آموزش عملی مبتنیبر مدرسه را تأمین مالی میکند (Hansen, 1998).
کتابشناسی
ثابتنژاد، ح.ر.؛ حاتمزاده، ع.؛ فلاح وحدتیجو، م.؛ محمدهاشمی، ز. (1389). بررسی تطبیقی آموزشهای فنیوحرفهای در کشورهای آلمان و ایران. تهران: سازمان آموزش فنیوحرفهای کشور و وزارت کار و امور اجتماعی
تقیپور، م. (1397). آموزشوپرورش در دانمارک. قابلیت دسترسی در: http: // taghipuor 74- imbu. blog.ir/ 1397/03/06/
دفتر اطلاعرسانی و سنجش افکار. (1398). نظام آموزشی دانمارک. دفتر اطلاعرسانی و سنجش افکار. قابلیت دسترسی در: https: // bazar4h .ir/.
Cort, P. (2008). The Danish vocational education and training system. National Education Authority, Danish Ministry of Education. Retrieved from http:// static. uvm. dk/ Publikationer /2008 /VET2/ The_Danish _VET_ System_ web.pdf
European Centre for the Development of Vocational Training (Cedefop). (2012). Vocational education and training in Denmark: short description. Luxembourg: Publications Office of the European Union. EU. (2019). Education & training monitor 2019, Denmark. Luxembourg: Publications Office of the European Union. Retrieved from: https:// ec.europa. eu/education/ sites/ education/ files/ document- library-docs /et-monitor- report- 2019-denmark _en.pdf
Hansen, M. E. (1998). The Financing of Vocational Education and Training in Denmark. Financing Portrait. CEDEFOP Panorama. Bernan Associates, 4611-F Assembly Drive, Lanham, MD 20706-4391.
Koutroubas, T. (2018). Denmark: an example in the EU on vocational education. Retrieved from: https:// eureta.org/ denmark-example- eu-vocational-educatio/
Nord-Vet. (2016). The future of vocational education-learning from the Nordic countries. Nord-Vet conference.. Roskilde University. Department of People and Technology.
The Danish education system (2011). Danish agency for universities & internationalization. Retrieved from: https:// ufm. dk/ en/ publications/ 2011/ files- 2011/the-danish-education-system.pdf
UNI•C Statistics & Analysis for the Danish Ministry of Education (2008). Facts and Figures 2007, Key Figures in Education 2007. Published by the Danish Ministry of Education, Retrieved from: file: /// C:/ Users/ sahar/ Downloads/ 2007-Facts-and-Figures-Education-Indicators-Denmark.pdf.
