نام کامل او دانته آلیگیئری (ت.حدود 15 می تا 15 ژوئن 1265، فلورانس [ایتالیا]- و. 13 یا 14 سپتامبر 1321، راوِنّا) بزرگترین شاعر ایتالیایی و یکی از شخصیتهای طراز اول در ادبیات اروپای غربی. او بهسبب شعر حماسی جاودان «کمدی» (Commedia)، که بعدها «کمدی الهی» (La divina commedia, 1310-14) نامیده شد و حاوی نگرش عمیق مسیحی به سرنوشت دنیوی و اخروی انسان است، معروف شد. اکثر دانستهها دربارة زندگی دانته از گفتههای خود اوست. در یک خانوادة با اصلونسب فلورانسی متولد شد و در فلورانس پرورش یافت. آنگونه که خودش در «زندگی نو» (La Vita Nuova, 1293) میگوید، پیش از آنکه به سن هجده برسد، هنر شعر را از بر خود آموخته است. او یکی از غزلهای نخستش را برای معروفترین شاعران زمان ارسال کرد. برخی از آنها پاسخ دادند، که برجستهترینشان گوئیدو کاوالکانتی بود و این آغاز دوستی عمیق آنها شد. دانته حدوداً در 1285 با گِمّا دوناتی، که از 1277 نامزدش بود، ازدواج کرد، اما زندگی او از عشق روحانیاش به بئاتریس پورتیناری (درگذشته 1290)، که نخستینبار او را در کودکی (زمانیکه خود دانته نه سال داشت) دیده بود، جهت میگرفت. بئاتریس بهعنوان بانوی آرمانی او همواره الهامبخش اشعارش و پارسایی مسیحیاش باقی ماند. زندگی نو نخستین مجموعه از دو مجموعه شعر او بود و دومین آن مجموعه «ضیافت» (Il convivio, 1304-07) بود. هر یک از آنها یک پروزیمِتروم هستند که به اثر مرکب از نظم و نثر گفته میشود. در هر دو مورد، نثر چارچوبی از روی تمهید برای ایجاد پیوند بین اشعاری است که در بیشتر از حدود ده سال تصنیف شدهاند. دانته در 1295 عضو انجمن پزشکان و داروسازان (که فیلسوفها هم میتوانستند در آن عضو باشند) شد. این انجمن راه او را برای رسیدن به شغل دولتی باز کرد، اما او در خطرناکترین زمان وارد عرصة کار دولتی شد. شهر به دو دستة حزب سیاهان، که کورسو دوناتی رهبری آن را برعهده داشت، و حزب سفیدها، که دانته جزو آنها بهشمار میرفت، تقسیم شد. زمانیکه حوادث به برتری نهایی حزب سیاهان، که پاپ از آنها حمایت میکرد، منجر شد، دانته و همکارانش تبعید شدند. دانته پس از 1302 دیگر هرگز فلورانس را ندید. بعد از مدتی که شهرهای دیگر ایتالیا و شاهزادگان به او پناه دادند سرانجام منزلش را در راونا بنا نهاد. سالهای تبعید دانته سخت اما پربار بود. در طی این سالها «دربارة بلاغت زبان بومی» (De vulgari eloquentia, 1304-07)، که نخستین بحث و تعریف نظری از زبان ادبی ایتالیایی بهشمار میرفت، را نوشت. دو اثر دیگرش در این دوره عبارتانداز «ضیافت» (Il convivio) و رسالة لاتینی «دربارة سلطنت» (De monarchia, 1313)، که رسالهای مهم دربارة فلسفة سیاسی قرون وسطایی است و نظریة جامعه سیاسی مسیحی او را مطرح میکند. او همچنین بهطور مداوم کار بر روی کمدی الهی را ادامه میداد. احتمالاً خلق این اثر پیش از 1308 آغاز شده و تنها اندکی پیش از مرگ او در 1321 پایان یافته است. کمدی الهی داستان سفر انسان به دوزخ، برزخ و بهشت است. او در این سفر دو راهنما دارد: ویرژیل که او را در دوزخ و برزخ راهنمایی میکند و بئاتریس که او را با بهشت آشنا میکند. شهرت و افتخار این اثر دیر بهدست نیامد و در 1400 دستکم دوازده تفسیر ارائه شده بود که صرف توضیحات مفصل از معنی این اثر شده بود. جووانی بوکاتچو زندگینامة شاعر را نوشت و سپس در 1373-1374 نخستین سخنرانی عمومی دربارة کمدی الهی را ایراد کرد. دانته بهعنوان «شاعر الهی» معروف شد و زمانیکه شعر بینظیرش با یک ویرایش عالی در 1555 در ونیز منتشر شد، صفت «الهی» برای عنوان شعرش نیز بهکار گرفته شد. بنابراین اثری که دانته آن را صرفاً کمدی نامیده بود، به کمدی الهی تغییر نام یافت.
