دانشنامه جامع علوم انسانی

دانشنامه جامع علوم انسانی

بیت

couplet \'kəp-lət\
نویسنده
[واژه‌ای متعلق به فرانسوی میانه، برگرفته از couple به معنی جفت] دو سطر شعری (مصراع) نزدیک به یکدیگر که معمولاً هم‌وزن، هم‌قافیه و یا با هم حاوی مفهوم کاملی هستند. در عروض قدیم، اغلب واژه‌ distich به جای couplet و هم‌معنی آن، به‌کار می‌رفت.
بیتی که معنای آن تقریباً مستقل فهمیده شود «بیت بسته» (Closed Couplet) و بیتی که معنایی وابسته دارد، «بیت باز» (Open Couplet) نام دارد. هریک از مصراع‌های یک بیت بسته، می‌تواند به‌تنهایی حاوی مفهومی واحد و بحری خودایستا باشد (به عبارتی، می‌تواند در خوانش خود، منتهی به وقفه بشود) و یا اینکه معنی مصراع اول منوط به معنی مصراع دوم (موقوف‌المعانی نامیده می‌شود) باشد.
بیت‌ها به‌مثابة یک واحد نگارشی، اغلب در اشعار بلند به‌کار می‌روند؛ اما از آنجا که معنایی قوی و متناسب با عبارت‌های قصار دارند، بیشتر به‌منزله شعری واحد و یا به‌صورت جزئی از ساختار منظوم دیگر نوشته می‌شوند. ویلیام شکسپیر سونات‌های خود را با بیت به پایان می‌رساند. در اشعار روایی و نمایش فرانسه، وزن غالب بیت‌ها الکساندرین مقفا (12 هجا در هر سطر شعری) است و تأثیر این وزن را در نظم آلمانی و هلندی قرن‌های هفدهم و هجدهم نیز می‌توان مشاهده کرد. اصطلاح couplet همچنین در نظم فرانسوی به‌جای کلمه stanza (که در انگلیسی به معنای «بند» است) به‌کار می‌رود، مثلاً «بند منظم» (square couplet) ‌بندی هشت سطری است که هر سطر آن شامل هشت هجاست. در انگلیسی، «بیت حماسی» (heroic couplet)، که از اهمیت بالایی برخوردار است، مشتمل بر دو مصراع هم‌قافیة پنج‌ضربی با وزن ایامب است که معمولاً در وسط هر کدام یک سیزورا (مکث شعری) واقع می‌شود. بیت‌ها را در نمایش‌های دوره الیزابتی و ژاکوبی در قالب شعر بی‌قافیه (سپید) می‌ریختند و برای افزایش هیجان در پایان سخنرانی‌ای طولانی یا در طول متن تکرارشونده به‌کار می‌بردند؛ مانند دوسطری زیر از «ریچارد دوم» (Richard II) اثر شکسپیر:

Think what you will, we seize into our hands
His plate, his goods, his money, and his lands

بیندیش هرگونه خواهی، می‌آوریم ما به دست
ظروف و اموالش، پول و املاکش، هر چه هست