هرگونه قراردادی که در رابطه با گرفتن سفارش تولید کالا یا ارائه خدمات تجاری از طریق اینترنت میان مالک کسبوکار خانگی و کارفرما منعقد گردد، و هرگونه جابجایی و تحویل کالا و خدمات بهدست مصرفکننده بدون توجه به محل تولید کالا یا خدمات، کسبوکار خانگی مبتنی بر وب گویند.
تبدیل یک ایده به فعالیت اقتصادی با استفاده از سرمایه انسانی امکانات فیزیکی و فضای کاری موجود در خانه، کسبوکار خانگی نامیده میشود. با توجه به اینکه زمان و هزینههای تبدیل ایده به محصول در فضای خانه با استفاده از منابع موجود کاهش مییابد، لذا کسبوکارهای خانگی بسترسازی مناسبی برای کسب درآمد فراهم میآورند (Felstead et al., 2001).
مطابق قانون ساماندهی و حمایت از مشاغل خانگی که از طریق مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی انتشار یافت، کسبوکار خانگی شامل آن دسته از فعالیتهایی است که توسط عضو یا اعضاء خانواده در فضای مسکونی در قالب یک طرح کسبوکار بدون مزاحمت و ایجاد اخلال در آرامش واحد های مسکونی همجوار شکل میگیرد و منجر به تولید یا عرضه به بازار خارج از محیط مسکونی میگردد. براساس مصوبات ستاد ساماندهی و حمایت از مشاغل خانگی، مشاغل خانگی در حوزههایی از جمله صنایعدستی، فرش، کشاورزی، دامپروری، شیلات، خدمات، تولیدی صنعت و فنّاوری اطلاعات (IT) طبقهبندی میشوند. یکی از شاخههای مهم کسبوکار خانگی، مشاغل مرتبط با اینترنت است. اینگونه مشاغل بر پایه استفاده از فضای مجازی اینترنت وب برای کسب درآمد در منزل استوار است. مطابق با تعریف این مرکز هرگونه قراردادی که در رابطه با گرفتن سفارش تولید کالا یا ارائه خدمات تجاری از طریق اینترنت میان مالک کسبوکار خانگی و کارفرما منعقد گردد، و هرگونه جابجایی و تحویل کالا و خدمات بهدست مصرف کننده بدون توجه به محل تولید کالا یا خدمات، کسبوکار خانگی مبتنی بر وب نامیده میشود و در عصر فنّاوری اطلاعات، کسبوکارهای خانگی مبتنی بر وب گروه عمدهای از مشاغل خانگی را به خود اختصاص دادهاند (مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، 1389).
این نوع کسبوکار به سرعت در اقتصاد امروز رشد و پیشرفت کرده است و با پیشرفت در عرصه فنّاوری اطلاعات و ارتباطات و توسعه جامعه خدماتی بهعنوان یکی از سهلالوصولترین کسبوکارها مطرح هستند در واقع فنّاوریهای مبتنی بر وب به کوچکترین کسبوکارها این امکان و فرصت را میدهد که به مخاطبان خود در سطح جهانی با حداقل هزینه دسترسی پیدا کنند (Gelderen et al., 2008).
کسبوکارهای خانگی مبتنی بر فنّاوری اینترنت حدود 30 تا 40 سال است در اکثر کشورهای جهان اجرا میشوند. کسبوکارهای خانگی مبتنی بر اینترنت امروزه از بخشهای حیاتی و ضروری فعالیتهای اقتصادی کشورهای پیشرفته محسوب میشوند که تأثیر مثبتی بر سطح رفاه اقتصادی، اشتغال و زندگی افراد، نوآوری در عرضه محصول یا خدمات، تنوع و دگرگونی در اجتماع و اقتصاد بر جای گذاشتهاند. بهطوریکه تا سال 2009 یک پنجم مشاغل اینترنتی ایالات متحده و هشتاد درصد این مشاغل در کشورهای آسیای شرقی بهطور مستقیم یا غیرمستقیم در منازل صورت میگیرد. اقتصاد کشورهای آسیای شرقی نیز جهش اقتصادی را از طریق توسعه مشاغل خانگی مبتنی بر فنّاوری اطلاعات تجربه نمودهاند (Berranger, Tucker & Jones, 2009). همچنین برای جوانان و زنان، این نوع از کسبوکارهای خانگی نقطه شروع مناسبی برای راهاندازی کسبوکار شخصی است، زیرا راهاندازی آن در مقایسه با دیگر انواع کسبوکار ساده و آسان است. بهعنوان نمونه افراد میتوانند با یک دستگاه رایانه و یک خط تلفن، یک کسبوکار اینترنتی خانگی راهاندازی نموده و کارها و خدمات مختلفی را به مشتریان عرضه و ازاینراه برای خود درآمد کسب کنند (Baruch, 2006).
با توجه به روند رشد روز افزون کسبوکارهای خانگی مبتنی بر وب توجه به زمینه لازم، الزامات و ضرورتهای چنین کسبوکارهایی ضروری به نظر میرسد.
بهکارگیری فنّاوری اینترنت در کسبوکارهای خرد اخیراً به یکی از موضوعات قابل توجه در تحقیقات حوزه بازاریابی، سیستمهای اطلاعات و کارآفرینی تبدیل شده است. در عمده تحقیقات به این موضوع اشاره شده است که مهمترین نکته برای کسبوکارهای خرد یادگیری از تجارب اولین کسبوکارهایی است که در عرصه اینترنت به فعالیت اقدام نمودهاند (Poon & Swatman, 1997). در تحقیقات اخیر به این موضوع اشاره شده است که انتشار فنّاوری اینترنت زمینه را برای بروز اشکال خلاقانهای از کسبوکار از جمله کسبوکار در خانه مبتنی بر فنّاوری اینترنت فراهم نموده است بهطوریکه مشارکت این کسبوکارهای در اقتصاد امروزه مشهود میباشد (Berranger et al., 2009). فنّاوری اینترنت برای کسبوکارهای خرد این امکان را فراهم نموده است تا به حوزههای تجاری وسیعتری دسترسی یافته و به بازارهای جدیدی نفوذ نمایند (Poon & Swatman, 1997).
اهمیت این موضع تا جایی است که تحقیقاتی از جمله لیمر و همکاران (1997)؛ پون و سواتمن (1995و1997) تمرکز خود را بر بهکارگیری فنّاوری اینترنت در کسبوکارهای خرد و قابلیتها و تأثیرات آن بر موفقیت این کسبوکارها معطوف نمودهاند. کسبوکار خانگی مبتنی بر فنّاوری اینترنت از اشکال مختلفی برخوردار هستند که بهصورت ذیل دستهبندی شدهاند:
جدل1. اشکال مختلف کسبوکار خانگی مبتنی بر اینترنت
(حسینی، مرید سادات و فهام، 1386)
|
شکل کسبوکار خانگی اینترنتی |
تعریف |
کابرد |
|
کار مبتنی بر اینترنت خانه محور |
مکان این کار محل زندگی فرد است |
کار پارهوقت در خانه با استفاده از ریانه و تلفن |
|
کار مبتنی بر اینترنت دائم |
دراین حالت کار بهطور دائم در خانه انجام میشود |
فرد 90 درصد از کا را در خانه و از طریق رایانه انجام میدهد. |
|
کار مبتنی بر اینترنت جایگزین |
کار در خانه جایگزین حضور در دفتر مرکزی است |
فرد حداقل یک روز کامل کاری در هفته کار را در خانه انجام میدهد |
بنابرنظر عبدی و همکاران (2007) کسبوکار خانگی مبتنی بر اینترنت به دو شکل پیادهسازی میشود؛ در نوع اول که کسبوکار خانگی مبتنی بر وب نام دارد، فرد با در راهاندازی یا اختیار داشتن یک وب سایت شخصی اقدام به خرید و فروش اینترنتی محصولات یا خدمات میکند، اما کسبوکار خانگی اینترنتی صرفاً به خرید و فروش شخصی مبتنی بر وب محدود نمیشود، بلکه این نوع کسبوکار میتواند نقشها و کارکردهای مختلفی را عهدهدار باشد، بطوریکه امروزه کسبوکارهای خانگی مبتنی بر اینترنت بسیار متنوع هستند و بهطورکلی آنها را به 10 گروه عمده شامل: ایجاد اجتماعات آنلاین، خرید، فروش و حراج کالاهای مختلف، تبلیغات اینترنتی، ارائه خدمات تخصصی به دیگران، ایجاد محتوای اطلاعات، اخبار و آموزش، تهیه و ارائه نرمافزارهای مختلف، چندرسانهای یا مالتی مدیا، پیوستن به شبکههای واسطهگری، خدمات مربوط به پست الکترونیک و سرمایهگذاری مشترک تقسیمبندی نمودهاند.
گذشته از دستهبندی فوق، فاچس (2012) کسبوکار خانگی مبتنی بر اینترنت را یکی زیرشاخة بسیار مهم از تجارت اینترنتی دانسته و معتقد است این نوع کسبوکار به مشاغلی گفته میشود که همگان در فضای منزل و از طریق فنّاوری اطلاعات و ارتباطات و اینترنت میتوانند به آن اشتغال یابند و برای خود در آمدزایی کنند. لذا وی کسبوکار خانگی مبتنی بر وب را به سه نوع عمده دستهبندی نموده است که عبارتاند از:
نوع اول: کسبوکار خانگی تجاری ساده؛
نوع دوم: کسبوکار خانگی تجاری براساس سرمایهگذاری؛
نوع سوم کسبوکار خانگی خرده فروشی.
کسبوکار خانگی تجاری ساده: تجارت با استفاده از برخی سایتهای اینترنتی است که بدون دریافت هیچ پولی مالک کسبوکار خانگی را به یک شغل اینترنتی مشغول میکند و در ازای آن به وی مبلغی پرداخت میشود. وظیفه اصلی کسبوکارهای خانگی مبتنی بر این وب سایتها در واقع افزایش ترافیک سایتهای دیگر است. انواع مختلف کسب درآمد در این نوع از کسبوکار خانگی عبارتاند از: کسب درآمد بهواسطه بازدید ساده، کسب درآمد بهواسطه خواندن ایمیلها، کسب درآمد بهواسطه عضویت ساده کسب درآمد بهواسطه ایجاد زیرمجموعههای ارجاعی، کسب درآمد بهواسطه نظرسنجی، کسب درآمد بهواسطه آنلاین بودن و گشتوگذار در اینترنت، کسب درآمد بهواسطه جستجو، کسب درآمد بهواسطه چت کردن کسب درآمد بهواسطه گوش دادن به مطلبی خاص، کسب درآمد بهواسطه همکاری در امر تبلیغ،کسب درآمد بهواسطه ایجاد وب سایتهای رایگان و کسب درآمد بهواسطه قرار دادن بنرهای تبلیغاتی در سایتها و وبلاگهای شخصی.
کسبوکار خانگی تجاری براساس سرمایهگذاری: در واقع کسبوکارهایی هستند که نیاز به سرمایه اولیه دارند. در اینترنت صدها مرکز سرمایهگذاری وجود دارد که سرمایه اولیه آن مبلغ ناچیزی است و از طرفی نیاز به هزینه کردن جهت ایجاد دفاتر و شعبات نمایندگی نخواهد داشت و از این رو صرفهجویی هزینه نیز به همراه خواهند داشت. در مفهوم عام هر نوع فعالیت برای معرفی محصول و خدماتی خاص با در نظر گرفتن آیتمهای جذب مخاطب و تحریک حس کنجکاوی در اینترنت در این دسته از کسبوکارهای خانگی جای دارد.
کسبوکار خانگی خرده فروشی: در واقع همان واسطه فروش است که مبادلات بین تولیدکنندگان و مصرفکنندگان را آسان میسازد و بهصورت آنلاین انجام میگیرد (Fuchs, 2012).
الزامات پیادهسازی کسبوکارهای خانگی شخصی مبتنی بر وب
شکلگیری کسبوکار خانگی شخصی مبتنی بر فنّاوری اینترنت نیازمند برخورداری از زمینهها و الزاماتی ویژه است. به زعم گلدرن و همکاران (2008) پیش زمینههایی جهت بهره مندی از مزایای کسبوکارهای خانگی مبتنی بر فنّاوری نوین ارتباطی و اطلاعاتی وجود دارد، بدینصورت که افراد میتوانند با تسلط یافتن بر فنّاوریهای وب و ارتقاء سطح آگاهی خود نسبت به مسائل دنیای فنّاوری اطلاعات و ارتباطات و همچنین آشنایی با زبان بینالملی شرایط لازم جهت تشکلیل کسبوکار خانگی مبتنی بر اینترنت را فراهم نمایند.
درهمین راستا باراچ (2006) معتقد است لازمه ایجاد چنین کسبوکاری اختصاص بخشی از منزل جهت تشکیل یک دفتر کار کوچک و تقبل هزینه خرید دستگاه رایانه و ملحقات آن و هزینه جاری اتصال به شبکه اینترنت است. از دیگر پیش زمینههای لازم دراینخصوص بهرهگیری از آموزشهای مرتبط با مهارتهای رایانهای و آشنایی فرد با تکنیکهای راهاندازی و مدیریت وب سایتهای اینترنتی است (Baruch, 2006).
راهاندازی و یا مدیریت وب سایت اولین و اصولیترین گام الزامی در ایجاد یک کسبوکار خانگی مبتنی بر وب محسوب میشود. مالک کسبوکار خانگی باید توجه نماید که هزینه ساخت و نگهداری وب سایت میتواند قابل توجه باشد. اگرچه امروزه برنامههای نرمافزاری مختلفی در بازار وجود دارند که در اختیار داشتن وب سایت را برای صاحبان کسبوکارهای خانگی اینترنتی آسانتر میکنند، اما پرداخت هزینهای بیشتر و بهرهمندی از خدمات حرفهای در نهایت میتواند امتیازات خوبی را برای مالک کسبوکار به همراه داشته باشد. وب سایت کسبوکار خانگی باید درعین سادگی و مرتب بودن، از محتوای خوبی برخوردار باشد بهطوریکه بازدیدکنندگان از آن به راحتی کالاها و خدمات مورد نیاز خود را پیدا کنند (Poon & Swatman, 1995).
تیلور و مورفی (2004) در تحقیق خود به شناسایی آن دسته از عوامل ضرری که مالک کسبوکار خانگی مبتنی بر فنّاوری اینترنت جهت پیادهسازی، مدیریت و نگهداری کسبوکار و جلب و حفظ مشتریان باید مدنظر قرار دهند را شناسایی نمودهاند که در ادامه مورد اشاره قرار گرفتهاند:
1. تعیین میزان سرمایهگذاری مالی:
فردی که قصد راهاندازی کسبوکار خانگی مبتنی بر وبسایت شخصی را دارد قبل از سرمایه گذاری - حتی مقداری ناچیز- باید اطمینان حاصل کند که حوزه کاری درستی را انتخاب کرده است. قبل از صرف هزینه همه ابعاد کار را باید به دقت بررسی نمود. شروع هر کاری به سرمایهگذاری مالی نیازمند است ولی قبل از سرمایهگذاری در این زمینه به تفکر نیاز است. پس از انتخاب کار و قبل از سرمایهگذاری در آن کار ابتدا باید بودجه لازم را برآورد نمود. داشتن یک حساب بانکی محلی یک ضرورت است و همچنین در صورت امکان باید حسابی افتتاح نمود که قابلیت پرداخت آنلاین را داشته باشد.
2. تعیین ساعات کاری مشخص:
مالک کسبوکار خانگی مبتنی بر وب باید تصمیم بگیرد که چه مقدار زمان میتوانید برای کسبوکار خانگی خود اختصاص دهد. در وهله اول باید با خود صادق باشد. اگر راهاندازی کسبوکار خانگی مبتنی بر وب در کنار یک کار تمام وقت انجام شده و مالک قصد دارد بهکار قبلی خود نیز ادامه دهد پس باید میزان زمان آزاد خود را برای پرداختن بهکار جدید تعیین کند. مالک در اولین گام باید بیاندیشد که حداقل چند ساعت در روز یا شاید هفته به این کار اختصاص خواهد داد پس از تعیین زمتن باد تلاش نمود تا همیشه این مقدار زمان را بهکار اختصاص داد و با کسبوکار خانگی مبتنی بر وب همانند یک فروشگاه رفتار نمود و زمان خاصی را مانند ساعات یک فروشگاه واقعی بهکار عملیاتی اختصاص داد.
3. مهیا نمودن محیط کار برای کسبوکار خانگی مبتنی بر وب:
مالک کسبوکار خانگی مبتنی بر وب قبل از شروع به انجام کار باید فضای مناسبی را به کسبوکار خود اختصاص دهد. برای مثال رایانه خود را به تجهیزات کامل و یک ارتباط اینترنت پرسرعت مجهز نماید و اطمینان حاصل کند که کسبوکار وی در برابر سایر رقبای بیرونی نقصان و کاستی نداشته باشد. توجه به این نکته ضروری است که کار کردن در یک محیط سازمان داده شده و مرتب، زمینه را برای خلاقیت و نوآوری فراهم میکند و مالک کسبوکار میتواند با فراق ذهن مراتب پیشرفت در کار را فراهم نماید.
4. شناسایی کالا و خدمات:
هنگام راهاندازی کسبوکار خانگی اینترنتی، مالک باید کسبوکار خود را همانند هرکسب وکار دیگری بهعنوان یک شغل در نظر گرفته و صرفا به حکم سرگرمی به آن ننگرد. چرا که نادیده گرفتن این مسئله که کسبوکار خانگی اینترنتی درصورت پیشروی میتواند به یک منبع پر سود تبدیل شود، میتواند کسبوکار خانگی اینترنتی را صرفاً به یک سرگرمی پر هزینه مبدل کند. جهت دوری از این خظا مالک کسبوکار خانگی مبتنی بر وب میتواند با درنظرگرفتن شرایط بازار محصولات و خدماتی که در درجه اول مورد علاقه یا نیاز خود و اطرافیان هستند را انتخاب کرده و در لیست فروش قرار دهد و سپس با پیشبرد فروش، آشنایی با نیازهای و علائق مشتریان هدف و شریط بازار و رقابت، کسبوکار خود را بهسوی فروش محصولاتی که نیاز اکثر مصرفکندگان در بازار هدف هستند سوق دهد.
5. شناسایی مشتریان:
یکی از مهمترین اجزای تشکیل دهنده یک کسبوکار خانگی مبتنی بر وب داشتن ایدهای روشن و مشخص درباره مشتریان بالقوه و افرادی است که کالاها و خدمات را خریداری خواهند کرد. میزان رقابت در دنیای کسبوکار مبتنی بر وب بالا بوده و از این رو لازم است نگاه ویژه و تخصصی به بازار هدفی داشت که علاقمند به خرید از کسبوکار خانگی اینترنتی هستند.
6. توجه مداوم به افزایش تعداد بازدیدکنندگان:
در وهله اول توجه به این موضوع که بازدیدکنندگان در هنگام سفارش احساس امنیت کنند یکی از ضروریترین الزامات کسبوکارهای خانگی مبتنی بر وب محسوب میشود. مالک باید بر اینکه سیستم پرداخت کاملاً امن است و اطلاعات مشتریان در معرض خطر قرار نخواهد گرفت تأکید فراوان نماید و به مشتریان اطمینان دهد که اطلاعات و مشخصات شخصی آنها هرگز در اختیار دیگران قرار نخواهد گرفت. همچنین برای موفقیت باید تقریباً تمامی روشهای پرداخت را پشتیبانی نمود. روشهای پرداخت مرسوم، پرداخت آنلاین توسط کارتهای بانکی عضو شتاب، خریدپستی، سفارش تلفنی و واریز به حساب هستند.
توجه به جذابیت صفحه فروش نیز دومین عامل مؤثر در افزایش تعداد بازدیدکنندگان میباشد. صفحه فروش باید برای افراد بازار هدف جذاب باشد. بازار هدف افرادی هستند که علاقهمند به خرید محصول موردنظر هستند. برای کسب اطلاعات دقیق از علایق بازدیدکنندگان میتوان از رأیگیری استفاده نمود. درصفحه تبلیغاتی وب سایت خانگی باید بیشتر به ذکر مزایای محصول برای مشتری هدف پرداخته شود و مواردی از قبیل تعریف از مالک و یا ارائه مشخصات محصول در حاشیه عنوان شود. در صفحه محصول مکانی برای درج نظرات مشتریان راضی در نظر گرفته شود و مهمتر از همه اینکه درصورتامکان گارانتی معتبری برای محصول ارائه شود. در مجموع وبسایت باید حرفهای بهنظر رسد. بهترین حالت آن است که پسوند سایت باشد. مراجعه به قسمتهای مختلف سایت باید بسیار آسان باشد. همچنین گرافیک سایت باید حرفهای و وابسته به موضوع سایت باشد.
سومین عامل در افزایش تعداد بازدیدکنندگان دادن دلیلی برای بازدید دوباره سایت میباشد. معمولاً بازدیدکنندگان در بازدید اول خرید نمیکنند و حداقل باید چندین بار به سایت سر بزنند تا حاضر به خرید شوند. بهترین راه برای تشویق مشتریان به بازدید دوباره، ارائه خبرنامههای رایگان درباره کسبوکار و محصول است.
عامل چهارم در افزایش تعداد بازدیدکنندگان، دادن اطلاعات کافی به بازدید کنندگان درباره کسبوکار است. آنها درصورت شناختن کسبوکار راحتتر خرید خواهند نمود. لذا در سایت حتما بخشی بنام «درباره ما» باید وجود داشته باشد در آن قسمت، مختصری از تاریخچه شرکت، اطلاعات تماس و آدرس پستی ذکر شود.
در نهایت عامل مهم دیگر در جلب توجه بازدیدکنندگان بهینهسازی مداوم اطلاعات صفحه محصول است. برای نوشتن صفحه تبلیغاتی بینظیر تنها یک راه وجود دارد و آن هم روش سعی و خطا است. بسیاری از مالکان وب سایتهای خانگی یکبار اقدام به نوشتن مطالب صفحه محصول خود میکنند و سپس هیچگاه آنرا تغییر نمیدهند. در حالیکه برای افزایش فروش میباید همواره در حال بهبود صفحه محصول خود بود.
7. یادگیری مداوم:
هنگامی که کسبوکار جدیدی آغاز بهکار میکند، انتظار مالک این است که فردی چگونگی انجام وظایف و دامنه آنها را به وی آموزش داده و کارهایی که میتوانند به ضرر و زیان منجر شوند را گوشزد کند. کسبوکار خانگی نیز از این قاعده مستثنی نیست. در نتیجه، مالک کسبوکار خانگی اینترنتی باید همواره زمانی را برای یادگیری اختصاص دهد. مطالعه کتابهای منتشر شده در این زمینه و یا گفتوگو با صاحبان کسبوکارهای خانگی اینترنتی موفق از شیوههای رایج است. یادگیری مداوم این امکان را فراهم میکند تا با غلبه بر موانع و پیشگیری از بروز مشکلات احتمالی، در مدت زمان کوتاهتری به کسبوکاری سودآور مبدل شد. هنگام شروع ممکن است موانع بسیاری را در پیش روی مالک قرار گیرند که از بهینهسازی موتور جستجو تا وبلاگنویسی، بازاریابی در شبکههای اجتماعی تا یافتن محصولی مناسب برای فروش را شامل میشوند. با این وجود، میتوان با صرف زمان برای پژوهش و یادگیری و انتخاب بهترین گزینهها موفقیت را تا حد بالایی تضمین نمود.
8. بهرهگیری از هوش، خلاقیت و مهارتهای شخصی:
در نهایت آنچه مالک کسبوکار خانگی مبتنی بر وب را از سایرین متمایز میسازد بهرهگیری از خلاقیت، استعدادها ویژگیهای شخصیتی و مهارتهای شخصی است. برخورداری از روحیه خودباوری، استقلال و ریسکپذیری، انعطافپذیری در برابر نیازها و سلایق مشتریان و همچنین ذکاوت در شناسایی روندهای بازار، از یکسو و مهارت و خبرگی در تصمیمگیری بهخصوص در در شرایط عدم اطمینان، مهارت در برقراری تعامل مستقیم با مشتریان، صراحت در برقراری ارتباط نزدیک با آنها، بهکارگیری مهارتهای ارتباطی در تعامل با ذینفعان و در ایجاد شبکههای گسترده اجتماعی و کاربرد بهینه آنها ونهایتاً مهارتهای تخصصی و اجرایی دراستفاده از فنّاوری های مدرن از سوی دیگر میتواند بهعنوان مزیتهای رقابتی زمینه پیشی گرفتن یک کسبوکار خانگی مبتنی بر وب را از سایر رقبا فراهم نماید (Taylor & Murphy, 2004).