اصول و اهداف کلی آموزش و آموزش عالی

بر پایه مصوبه کمیته مرکزی (1993م)، هدف اصلی آموزش در ویتنام بهبود دانش عمومی، آموزش نیروی انسانی و پرورش استعدادهاست. راهبرد توسعه آموزش 2010-2001 (که با نام توسعه راهبردی بخش آموزش 2020-2011 به روز شده) نشان می‌دهد که نیروی انسانی با کیفیت بالا، یکی از عوامل ضروری برای توسعه اجتماعی، رشد سریع و پایدار اقتصادی و یکی از پیشران‌های نخستین صنعتی‌سازی و نوسازی فرایندهاست. به‌طور کلی اهداف آموزش عبارت‌اند از:

1. آموزش ویتنامی به افراد جامعه که دارای اخلاق، دانش، سلامت جسمی، حس زیبایی‌شناسی، وفادار به ایدئولوژی استقلال ملی و سوسیالیسم هستند؛

2. آموزش ویتنامی،آموزشی سوسیالیستی با ویژگی‌های محبوب، ملی، علمی و نوین بر کشیده از اندیشه‌های هوشی مین است. فعالیت‌های آموزشی باید براساس اصول یادگیری همراه با تمرین، آموزش در ارتباط با تولید، نظریه‌های عملگرایانه انجام شود و آموزش در مدرسه با آموزش در خانواده و جامعه ترکیب شود؛

3. محتویات آموزشی باید از ویژگی‌های بنیادین، فراگیر، علمی، نو و نظام‌مند با پافشاری بر آموزش آگاهانه ایدئولوژیک و مدنی محافظت کند؛ همچنین حفظ و توسعه سنت‌های خوب و هویت فرهنگ ملی، جذب ماهیت فرهنگ انسانی، و منطبق با توسعه روانی ویژگی‌های جسمی گروه‌های سنی گوناگون یادگیرنده باشد.

4. روش‌های آموزش باید جدیت، هوشیاری، انگیزه، اندیشه آفرینشگری، پرورش توانایی مطالعه، توانایی کاربردی، اشتیاق یادگیری، اراده برای پیشبرد امور را در افراد یادگیرنده پرورش دهد.

     توسعه آموزشی نخستین اولویت ملی برای بهبود دانش مردم، آموزش نیروی انسانی و پرورش استعدادهاست. به‌طورکلی بایسته‌های توسعه آموزشی عبارت‌اند از:

1. پیوند با توسعه اجتماعی- اقتصادی، پیشرفت‌های علمی-فنّاوری، تحکیم دفاع ملی و امنیت؛

2. اجرای استاندارسازی، نوسازی و اجتماعی‌شدن؛

3. تأمین تعادل ازنظر شرایط، ساختار حرفه‌ای و منطقه‌ای؛

4. توسعه نشانگر‌ها بر پایه کیفیت و تضمین بهره‌وری؛

5. پیوند آموزش با اشتغال (International Bureau of Education, 2011).

ساختار نظام آموزشی

آموزش پیش‌دبستانی

آموزش در اوایل دوران کودکی برای کودکان 3 ماه تا 6 سال فراهم می‌شود. این نوع آموزش اجباری نیست و به‌وسیله هر دو بخش عمومی و خصوصی ارائه می‌شود. مؤسسات آموزشی دوران کودکی دربرگیرنده مهدکودک و کودکستان برای کودکان 3 تا 6 سال و مدارس نوباوگان آمیخته‌ای از مهدکودک و کودکستان برای کودکان 3 ماه تا 6 سال است.

     هدف آموزش پیش‌دبستانی، کمک به پرورش جسمی، عاطفی، فکری و زیبایی‌شناختی کودکان برای شکل دادن به جوهر اولیه شخصیت و همچنین آماده‌سازی کودکان برای ورود به دبستان است.

آموزش ابتدایی

این مرحله 5 سال به‌طول می‌انجامد (11-6 سال). آموزش ابتدایی باید دانش‌آموزان را به درک پایه‌ای و لازم درباره جامعه و طبیعت، به‌دست آوردن مهارت‌های پایه در شنیدن، خواندن، صحبت کردن، نوشتن و محاسبه، حفظ سلامتی و بهداشت و یادگیری دانش‌ پایه در موسیقی و هنرهای زیبا توانا سازد این دوره آموزشی اجباری است و دانش‌آموزانی که با موفقیت آموزش ابتدایی را به پایان برسانند گواهینامه‌ای را که ازسوی مدیر مدرسه صادر شده، دریافت می‌کنند (آزمون دانش‌آموختگی این دوره در پایان کلاس پنجم برگزار می‌شود). آموزش مطالب اجباری بیش از 4 ساعت در روز به درازا نمی‌کشد و به بازه‌های 35 دقیقه‌ای تقسیم می‌شود. بین دو کلاس، 10 دقیقه استراحت وجود دارد. به‌علاوه، 25 دقیقه در روز به بازی و فعالیت اختصاص داده می‌شود. برنامه‌های آموزشی شامل زبان‌ ویتنامی، ریاضی، آموزش اخلاق، مطالعات طبیعی و اجتماعی، علوم، تاریخ و جغرافیا، هنر، موسیقی، نقاشی، فنّاوری/کاردستی، زبان انگلیسی، تربیت بدنی است.

آموزش دوره نخست میانی

این دوره چهار سال به درازا می‌انجامد (15- 11سال). برنامه‌های آموزشی دوره میانی زبان و ادبیات ویتنامی، ریاضیات، زیست‌شناسی، فیزیک، شیمی، تاریخ، جغرافیا، تعلیمات مدنی، زبان‌های خارجی، تربیت‌بدنی، فنّاوری، هنر و موسیقی است. به دانش‌آموزانی که آموزش دوره میانی را با کامیابی به پایان برسانند گواهی‌نامه دانش‌آموختگی این دوره داده می‌شود. این گواهی‌نامه امکان ادامه تحصیل در آموزش دوره دوم میانی را برای آنها فراهم می‌کند. همچنین دانش‌آموزان می‌توانند به آموزش حرفه‌ای یا آموزش تخصصی نیز وارد شوند.

آموزش دوره دوم میانی

این مرحله سه سال به‌ درازا می‌انجامد (طی سنین 17- 15سال). ورود به این دوره آموزشی به‌طورمعمول نیازمند پذیرفته شدن در آزمون ورودی است. برنامه‌های آموزشی دوره دوم میانی دربرگیرنده ادبیات، زبان ویتنامی، تاریخ، جغرافیا، تعلیمات مدنی، ریاضیات، فیزیک، شیمی، زیست‌شناسی، زبان‌های خارجی، فنّاوری، آموزش نظامی و ورزش و هنر است. دانش‌آموزانی که این دوره آموزشی را با کامیابی به پایان برسانند می‌توانند در آزمون پایانی شرکت کنند. (آزمون نهایی در اواخر ماه می یا اوایل ماه ژوئن به‌صورت هماهنگ ازسوی وزارت آموزش برگزار می‌شود) و کسانی که در این آزمون پذیرفته شوند گواهی‌نامه پایان این دوره را دریافت می‌کنند.

آموزش فنی‌وحرفه‌ای

دانش‌آموزانی که دوره ابتدایی را به پایان رسانده باشند، می‌توانند در مدارس فنی‌و‌حرفه‌ای برای 1 تا 3 سال ثبت‌نام کنند. دانش‌آموختگان دوره نخست میانی نیز می‌توانند به دوره آموزش فنی‌و‌حرفه‌ای وارد شوند؛ برای دانش‌آموزانی که دوره دوم آموزش میانی را به پایان رسانده باشند، طول مدت برنامه‌ها 1 تا 2 سال است (3 سال برای برخی از تخصص‌های فنی). دانش‌آموزان موفق، گواهی‌نامه دوره میانی فنی‌و‌حرفه‌ای دریافت می‌کنند. هر دو گواهی‌نامه دوره میانی و دوره میانی فنی امکان دسترسی به آموزش‌ عالی (مشروط بر گذراندن آزمون ورودی) را فراهم می‌کند. دانش‌آموختگان فنی‌وحرفه‌ای معمولاً وارد دانشکده‌های کاردانی می‌شوند.

     تا پایان 2014م، 1340 مؤسسه آموزش حرفه‌ای در ویتنام وجود داشت که دربرگیرنده 165 کالج حرفه‌ای، 301 دبیرستان حرفه‌ای و 874 مرکز کارآموزی حرفه‌ای بود.

آموزش عالی

برای ورود به آموزش ‌عالی دریافت گواهی‌نامه دانش‌آموختگی دوره دوم میانی و قبولی در آزمون ورودی دانشگاه ملی الزامی است. دانش‌آموزان در آزمون هماهنگ که در سراسر کشور و به‌‌صورت تستی طی بیش از دو روز ازسوی وزارت آموزش برگزار می‌شود، شرکت می‌کنند. هر نهاد آموزش عالی سنجه‌های ویژه‌ای برای پذیرش دارد و دانش‌آموزان نیز ممکن است به چند مؤسسه درخواست بدهند. روند درخواست در ماه آوریل هم‌زمان با انتشار سنجه‌های هر دانشگاه‌ انجام می‌شود. درخواست ورود به دانشگاه‌های خصوصی نسبت به دانشگاه‌های عمومی کمتر است.

     دانش‌آموزانی که موفق به کسب پذیرش در مؤسسات انتخابی‌اشان برای نخستین‌‌بار نمی‌شوند می‌توانند به دیگر نهادهای آموزش عالی در نیمه دوم پاییز درخواست بدهند.

     سه آزمون در یکی از پنج گروه زیر باتوجه‌به رشته‌ای که دانش‌آموز می‌خواهد آن را دنبال کند برگزار می‌شود.

گروه آ. ریاضی، فیزیک و شیمی (برای تخصص در فیزیک، مهندسی و علوم کامپیوتر)؛

گروه ب. ریاضی، زیست‌شناسی و شیمی (برای تخصص در پزشکی و علوم زیست‌شناسی)؛

گروه س. تاریخ، جغرافیا و ادبیات (برای تخصص در علوم انسانی و اجتماعی)؛

گروه د. زبان‌های خارجی، ادبیات و ریاضی (برای تخصص در زبان‌های خارجی و بازرگانی)؛

گروه‌ ه‍. ریاضی، فیزیک و موضوع دیگر (برای تخصص در دیگر رشته‌ها).

     برخی از دانش‌آموزان که نسبت به رشته انتخابی خود مطمئن نیستند می‌توانند در آزمون‌های گروه‌های دیگر نیز شرکت کنند.

دوره‌های آموزش‌ عالی

دوره کاردانی در قالب برنامه‌های سه‌ساله پس از دوره دوم آموزش میانی ازسوی مدارس عالی دو‌ساله ارائه می‌شود. این دوره‌ها بیشتر در حرفه‌های پزشکی، اداری و مالی تا دوره کارشناسی برگزار می‌شود.

     در دوره کارشناسی برنامه‌هایی بین 4 تا 6 سال به‌صورت تمام‌وقت‌ باتوجه‌به رشته انتخابی برگزار می‌شود (5 سال در رشته‌های مهندسی، دامپزشکی، داروسازی و معماری؛ 6 سال در رشته‌های دندانپزشکی و پزشکی).

     در دوره کارشناسی‌ ارشد برنامه‌هایی بین 5/1 تا 2 سال به‌صورت تمام‌وقت با آمیخته‌ای از کار کلاسی و پایان‌نامه برگزارمی‌شود.

     برنامه‌های دوره دکتری 2 تا 3 سال برای دارندگان مدرک کارشناسی‌ ارشد به درازا می‌انجامد، این دوره با نگارش پایان‌نامه خاتمه می‌یابد.

گونه‌شناسی نهادهای آموزش‌ عالی

نظام آموزش عالی ویتنام دربرگیرنده نهادهای آموزش عالی زیر است:

دانشگاه‌های چند رشته‌ای: 5 دانشگاه چند رشته‌ای بزرگ و مهم عبارت‌اند از: دو دانشگاه ملی (در شهر ‌هانوی و هوشی ‌مین)، دانشگاه هو، دانشگاه دا ننگ، دانشگاه تای‌هگوین. در
این دانشگاه‌ها دوره‌های کارشناسی و کارشناسی‌ ارشد برگزار می‌شود.

دانشگاه‌های تخصصی: این دانشگاه‌ها زیر نظر وزارتخانه‌های گوناگونی هستند. این نوع مؤسسات بر روی یک یا دو رشته تحصیلی ازجمله مهندسی، اقتصاد، حقوق یا زبان‌های خارجی تمرکز دارند و برنامه‌هایی را در دوره کارشناسی و کارشناسی ‌ارشد برگزار می‌کنند.

دانشگاه‌های خصوصی: این نوع دانشگاه‌ها بیشتر در مناطق شهری قرار دارند و از کیفیت آموزشی پایین‌تری نسبت به مؤسسات عمومی برخوردارند.

مدارس عالی: شامل مدارس عالی دو‌ساله و مراکز فنی‌و‌حرفه‌ای است که برنامه‌های حرفه‌ای برگزار می‌کنند که می‌تواند به اشتغال بینجامد.

     مؤسسات آموزش‌ عالی، آموزش را به‌صورت تمام‌وقت، پاره‌وقت، بلند‌مدت، کوتاه‌مدت، رسمی، غیر‌رسمی و آموزش از دور برگزارمی‌کنند.

دانشگاه‌های نسل نوین: سه دانشگاه‌ نسل نوی ویتنام با کمک دانشگاه‌های خارجی گشایش یافته‌اند و با برخی دانشگاه‌های جهان همکاری‌های گسترده دانشگاهی دارند. ویتنام قصد دارد تا سال 2020 شرایطی را فراهم کند که این دانشگاه‌ها جزو 200 دانشگاه برتر جهان شناخته شوند. این سه دانشگاه عبارت‌اند از: دانشگاه ویتنامی- آلمانی، دانشگاه علم و صنعت هانوی و دانشگاه ویتنامی- ژاپنی.

     جدول 1 شمار دانشگاه‌ها، آموزشگران، دانشجویان و دانش‌آموختگان را در دو بخش عمومی و خصوصی (2014-2013م) نشان می‌دهد.

جدول 1. شمار دانشگاه‌ها، آموزشگران، دانشجویان و دانش‌آموختگان (2014-2013م)

(Government of Vietnam, 2014)

جدول 2 تعداد دانشجویان را بر پایه جنسیت در (2014-2013م) نشان می‌دهد.

جدول 2. شمار دانشجویان بر حسب جنسیت (2014-2013م)

(Government of Vietnam, 2014)

جدول 3 شمار آموزشگران را بر حسب جنسیت در (2014-2013م) نشان می‌دهد.

جدول 3. شمار آموزشگران بر پایه جنسیت (2014-2013م)

(Government of Vietnam, 2014)

     سال تحصیلی در ویتنام دربرگیرنده دو نیمسال است و از اوایل ماه سپتامبر تا اواخر ماه ژوئن به‌طول می‌انجامد (نیمسال نخست از سپتامبر تا ژانویه، نیمسال دوم از فوریه تا ژوئن). برخی از دانشگاه‌ها نیز از یک نظام سه‌ماهه استفاده می‌کنند که شامل سه نیمسال 16 هفته‌ای است.

مدیریت نظام آموزشی با تکیه بر آموزش ‌عالی

سیاست آموزشی در ویتنام در سطح ملی به‌وسیله وزارت آموزش تعیین می‌شود که مسؤل اصلی آموزش در کل کشور است و دستورالعمل‌های رسمی را برای نهاد‌های آموزشی منتشر می‌کند چگونگی اجرای قوانین و مقررات به‌وسیله مجلس شورای ملی یا دولت تصویب می‌شود. این وزارتخانه برنامه‌های سالانه و پنج‌ساله‌ای را برای توسعه آموزش تهیه می‌کند و آنها را به دولت پیشنهاد می‌دهد که سپس آنها به مجلس شورای ملی برای تصویب ارائه می‌شود.

     دانشگاه‌ها مستقیماً ازسوی وزارت آموزش، دبیرستان‌ها و مدارس آموزش میانی حرفه‌ای در سطح استانی به‌وسیله ادارات (بخش‌های) آموزش و مدارس دوره نخست میانی و مدارس ابتدایی در مناطق یا محلات به‌وسیله دفاتر منطقه‌ای آموزش اداره می‌شوند. ادارات آموزش به‌طورمشترک زیر نظارت وزارت آموزش و کمیته‌‌های مردمی- استانی قرار دارند. در سطح منطقه‌ای، بخش جداگانه‌ای از کمیته‌های مردمی ایجاد شده که مسئولیت اداره آموزش در منطقه را بردوش دارد.

     مرکز توسعه برنامه درسی و روش‌شناسی آموزش عمومی، زیر نظر مؤسسه ملی آموزش علم، مسولیت بررسی و توسعه برنامه درسی در کشور را بردوش دارد. مؤسسه ملی آموزش علم، انتشارات آموزش و شوراهای وزارت آموزش به‌طورمشترک فهرستی از نویسندگان را برمی‌گزینند که سپس ازسوی وزارتخانه تأیید می‌شود. انتشارات آموزش روند آماده‌سازی کتاب‌های درسی را سازماندهی می‌کند. شورای ارزیابی و تأیید کتاب‌های درسی، پیش‌نویس‌ها و پیشنهادات آنها را به وزارتخانه برای تأیید ارزیابی می‌کند.

      بخش گسترده‌ای از آموزش رسمی، دولتی است. بااین‌حال، شماری نهاد‌های غیرعمومی یا خصوصی در دوره‌های گوناگون نیز ایجاد شده‌اند. دولت سیاستی را برای گسترش مدارس غیرعمومی تهیه کرده است. قوانین و انتظارات یکسانی در مدارس عمومی و خصوصی در اجرای اهداف، مفاهیم، برنامه‌ درسی، کتاب‌های درسی، روش‌های تدریس، مقررات مربوط به ثبت‌نام، آموزش و یادگیری، امتحانات، الزامات پایان، صدور دیپلم و مسائل دیگر دنبال می‌شود.

     همچنین دولت، شورای ملی آموزش را در 1997م به‌عنوان نهادی رایزن برای سیاست‌گذاری و همکاری در تعریف برنامه‌ها برای توسعة آموزش پی نهاد.

     مرکز تضمین کیفیت و بررسی توسعه آموزشی در دانشگاه ملی ویتنام، هانوی و مرکز آزمون و سنجش کیفیت در دانشگاه ملی ویتنام در شهر هوشی مین در 2004م گشایش یافته‌اند.

     بر پایه گزارشات وزارت آموزش در سال 2009، از میان 376 دانشگاه و مؤسسه آموزش عالی، 54 دانشگاه و مؤسسه آموزش عالی عمومی (4/14%)، 81 دانشگاه و مؤسسه خصوصی (5/21%) و بیش از 125 مؤسسه (2/33%) وابسته به کمیته‌های مردمی هستند.

     وزارت آموزش و مؤسسات آموزش عالی، همگام با یکدیگر طرح «دستور کار اصلاحات در آموزش عالی» را در دست اجرا دارند (McCourtie, 2015).

     قانون آموزش عالی ویتنام در سال 2012 تصویب و در سال 2013 به اجرا درآمد. این قانون، نخستین قانون در ویتنام است که به بخش آموزش عالی می‌پردازد. اهداف آن بازسازی برنامه‌های آموزش عالی برای توسعة منابع انسانی مورد نیاز و حرکت به‌سوی اقتصاد دانش‌ بنیان است و ابزاری قانونی برای مدیریت عملکرد نهاد‌های آموزش عالی و تنظیم وظایف نقش‌آفرینان، با هدف حفظ حقوق دانشجویان و کارکنان نهادهای آموزش عالی، به‌ویژه بخش خصوصی و سرمایه‌گذاری‌های خارجی است.

     دانشگاه‌های ملی و منطقه‌ای، دانشگاه‌های خصوصی، نهاد‌های آموزش عالی مستقل، تقسیم‌بندی دانشگاه‌ها، تعیین چهارچوب برای پژوهش‌های دانشگاهی، نقش دانشگاه‌ها در علم و فنّاوری، تضمین کیفیت، رتبه‌بندی دانشگاه‌ها و همکاری‌های بین‌المللی زیر پوشش این قانون هستند(National Assembly of Vietnam, 2012).

     بر پایه این قانون، نهادهای آموزش عالی برای ثبت‌نام‌ها و تصمیم‌گیری برای محتوای برنامه‌های آموزشی خود استقلال کامل دارند. 339 طرح و برنامة آموزشی، هماهنگ با دانشگاه‌های معتبر سراسر جهان ارائه شده‌اند (McCourtie, 2015).

     در سال 2012، شورای ملی ارزشیابی آموزش عالی ازسوی وزارت آموزش با هدف اجرای روش و اصول برنامة ارزشیابی دانشگاه‌ها و نهاد‌های آموزش عالی بر پایه استانداردهای ارزشیابی کیفیت، تشکیل شد و در سال 2013 به اجرا درآمد.

     بر پایه قوانین و مقررات وزارت آموزش همة دانشگاه‌ها و نهاد‌های آموزش عالی ازسوی دفتر ارزشیابی، ارزیابی می‌شوند. این روند دربرگیرنده گام‌های زیر است:

1. هدایت مؤسسات آموزش عالی و دانشگاه‌ها به‌سوی خودگردانی؛

2.  ثبت آمارهای نهادهای آموزش عالی و دانشگاه‌ها با ادارة ارزشیابی و پیشنهاد بازیابی استانداردهای کیفیت آموزش؛

3. تأیید یا رد استانداردهای به‌‌دست آمده از کیفیت آموزش مؤسسات آموزش عالی و دانشگاه‌ها.

     در سال 2013 دو مرکز ارزشیابی در دانشگاه ملی هانوی و دانشگاه ملی هوشی‌ مین تشکیل شدند. این دو مرکز در فرایند ارزشیابی، مستقل از دولت هستند و شخصیت حقوقی دارند.

     باتوجه‌به ارزیابی طرح توسعة آموزش در بازه زمانی 2020-2011، نظام ارزشیابی آموزش عالی در ویتنام مشکلات و چالش‌هایی پیش‌رو دارد، برای مثال با نیازهای روز جامعه هماهنگی ندارد و توسعة اقتصادی این کشور هیچ‌یک از رویکردهای منطقه‌ای و کشورهای توسعه‌یافته و مشارکت‌های بین‌المللی را دربر نمی‌گیرد. دانشگاه‌ها توجه زیادی به ارزشیابی و اجرای گزارشات خودارزیابی نشان نمی‌دهند؛ کارکنان بخش تضمین کیفیت و گزارش، آموزش کافی ندیده‌اند و منابع مالی برای مشارکت در ارزشیابی آموزش عالی با توجه‌به استانداردهای کیفیت بین‌المللی بسیار اندک است. از‌این‌رو یکی از وظایف مهم وزارت آموزش بهبود وضعیت ارزشیابی آموزش عالی به‌ویژه در سطح دانشگاه‌ها در فرایند یکپارچه‌ است (Giao, 2016).

منابع مالی بخش آموزش و آموزش عالی

بودجه آموزش در ویتنام ازسوی وزارت آموزش هماهنگ می‌شود. وزارت آموزش بخش بیشتر بودجه خود را با بودجه دولتی، شهریه، وام، هدیه و کمک‌هزینه تحصیلی فراهم می‌کند. ازآنجاکه بخش زیادی از بودجه اختصاص داده شده به آموزش از منابع محلی فراهم می‌شود، برای مناطق نسبتاً فقیر بودجه کمتری برای مقاصد آموزشی اختصاص داده می‌شود. در نهاد‌های آموزش ‌عالی، مبلغ شهریه پرداختی ازسوی دانشجویان به‌وسیله کمیته‌ای از مدیران دانشگاه‌ها تعیین می‌شود. همة دانشگاه‌ها مبلغ یکسانی را بابت شهریه دریافت می‌کنند. وزارت آموزش بیش از نیمی از بودجه مورد نیاز برای هزینه‌های عملیاتی سازمانی را فراهم می‌کند.

     مدیریت منابع مالی در بخش آموزش عالیِ ویتنام با چالش‌های زیادی ازجمله افزایش درخواست رو به رشد برای مشارکت و بالا بردن کیفیت دانشگاه‌ها، بدون کاهش منابع مالی روبه‌روست (Sheridan, 2010).

     با‌توجه‌به سیاست‌های پشتیبانی دولت در سال 2013، 39% درآمد نهادهای آموزش عالی ویتنام از دریافت شهریه فراهم شده است. در سال 2012، 2/1 میلیارد دلار بورس تحصیلی به دانشجویان داده شده است. انجمن توسعة بین‌الملل برای کمک به طرح‌های آموزش عالی ویتنام 150 میلیون دلار تخصیص داده است (McCourtie, 2015).

     بر پایه قانون بودجه، وزارت آموزش، تخصیص بودجة سالانة دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی را براساس گزارشات سالیانة آنها بردوش دارد. منابع مالی آموزش عالی ویتنام اندک است و بودجة عمومی به تنهایی نمی‌تواند پاسخگوی نیازهای رو به افزایش آموزش عالی باشد. تلاش‌ها برای افزایش منابع مالی برای رشد دانشگاه‌های خصوصی، موفقیت‌هایی داشته است. در بخش عمومی، دولت طرح‌هایی برای افزایش منابع مالی دانشگاه‌های پژوهشی، خدمات مشاوره و آموزش و دریافت شهریه در دست اجرا دارد.

     برای توسعة طرح «دستور کار اصلاحات در آموزش عالی» مشارکت همه‌جانبه در بودجة دولتی، خصوصی و صندوق کمک‌های رسمی توسعه پیش‌بینی شده است. جدول 4 منابع مالیِ پیش‌بینی شده برای این طرح را در بازة زمانی 2020-2006 نشان می‌دهد (Sheridan, 2010).

جدول4. منابع مالی پیش‌بینی‌شده برای طرح دولتی دستور کار اصلاحات در آموزش عالی، 2020-2006م

(Sheridan, 2010)

     طرح دانشگاه‌های نسل نوین با هدف تقویت استانداردهای بین‌المللی آموزش و پژوهش، احتمالاً بیش از 500 میلیون دلار هزینه در بر دارد.

     ویتنام در سال 2007 به سازمان تجارت جهانی پیوست که راهی برای نوآوری و افزایش رقابت در اقتصاد انگاشته می‌شود که پنداشته می‌شود می‌تواند به هدایت سرمایه‌گذاری‌های بیشتر در بخش آموزش عالی و انتقال اقتصاد به‌سوی بین‌المللی‌شدن با زیرساخت‌های قوی صنعتی بینجامد.

     هم‌اکنون، بیشترین بودجه به دانشگاه‌هایی که فعالیت‌های پژوهشی انجام می‌دهند داده می‌شود، این دانشگاه‌ها 95% متکی به بودجة دولت هستند. بیشتر بودجة دولت به پژوهش، فنّاوری و محیط‌زیست اختصاص داده می‌شود. برنامة وزارت برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری، تهیة منابع مالی برای راه‌اندازی امکانات لازم برای کارهای پژوهشی نوین را بر‌دوش دارد. وزارت علوم و فنّاوری ویتنام بیشتر به برنامه‌های پژوهشی و پشتیبانی از پژوهشگران برتر و بر‌دوش گرفتن هزینة پژوهش‌های بنیادی و کمک برای طرح‌‌های پژوهشی 5-2 سال تعلق می‌گیرد (Sheridan, 2010).

تعیین بودجه و برآورد هزینه‌های نهاد‌های آموزش عالی و دانشگاه‌ها از دو راه فراهم می‌شود که عبارت‌اند از: 1. بودجة مرکزی، که بر پایه گزارشات سالیانه و ارزشیابی دانشگاه‌ها و نهاد‌های آموزش عالی داده می‌شود و فرایندی درون دانشگاهی به‌شمار می‌آید؛ 2. بودجه‌های منطقه‌ای در سطوح دولتی، تخصیص سهم بودجة دولتی برای بخش آموزش عالی بردوش سه ارگان: وزارت آموزش، وزارت دارایی و وزارت برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری است (The World Bank, 2008).

     بر پایه اهداف بلندمدت برای پذیرش دانشجو، وزارت آموزش ویتنام در بخش آموزش عالی، ثبت‌نام 450 دانشجو به ازای هر 10000 نفر در سال 2020، و آمارهای بانک جهانی، با فرض رشد 2% تولید ناخالص داخلی و ثابت ماندن هزینه‌های بخش آموزش عالی در سطح 52%، برآورد شده است. منابع مالی بخش خصوصی در سال‌های آینده رشد سریع‌تری خواهند داشت و در نظر است در سال 2020 نیمی از هزینه‌های آموزش عالی را پاسخگو باشد.

     در جدول 5، ارزیابی تناوبی با تأکید بر هزینه‌ها و اهداف بلندمدت پذیرش دانشجو در وزارت آموزش آمده است. بر پایه چنین انگاشتی، در سال 2020، کل هزینة بخش آموزش عالی به 3/2% از تولید ناخالص داخلی یا حدود 6/1 میلیارد دلار می‌رسد. برای دستیابی به این هدف دولت ویتنام باید بودجة مورد نیاز بخش آموزش عالی را به‌شدت افزایش دهد (The World Bank, 2008).

برنامه‌ها و اصلاحات پیش‌رو

دولت ویتنام در آغاز راهِ دور دوم اصلاحات، با هدف افزایش دسترسی؛ کیفیت و تقویت ساختار نظام آموزشی مؤسسات آموزش عالی، قرار دارد. بر پایه برنامة دولت، میزان ثبت‌نام‌ها در سال 2020 باید به 450 دانشجو برای هر 10000 نفر (3/4 میلیون دانشجو در سال 2020) افزایش یابد و 40% دانشجویان در نهادهای خصوصی ثبت‌نام کنند (The World Bank, 2008).

      بر پایه داده‌های بانک جهانی برای دستیابی به این اهداف، باتوجه‌به هزینه‌های عمومی بخش آموزش عالی، رشد تولیدات داخلی باید به 17/1% در سال 2020 افزایش یابد.

     طرح سیاست توسعة عملیات آموزش عالی ویتنام در 28 فوریه 2013 به هیئت‌مدیرة بانک جهانی ارائه و در تاریخ 30 ژوئن 2014 به جرا درآمد. هزینة کل طرح 50 میلیون دلار امریکا برآورد شده است. چکیده اهداف این طرح عبارت‌اند از:

- تقویت و تحکیم منابع مالی دولت و افزایش کیفیت آموزش عالی؛

- اصلاح نظام پاسخگویی آموزش عالی و بخش پژوهش و افزایش کمّی ظرفیت نظام آموزشی؛

- ارتقاء و افزایش شفافیت مالی پایدار و کارآمدی بخش آموزش عالی؛

- اصلاح و ارتقاء سطح علمی نهاد‌های آموزش عالی. همچنین این اهداف سه سیاست منطقه‌ای حکومت؛ منابع و مدیریت مالی و کیفیت که هدف اصلی آن استقرار نظام تضمین کیفیت داخلی در آموزش عالی و استقرار نظام ارزشیابی است، را پوشش می‌دهد (Asian Development Bank, 2011).

      برای بهبود نظام ارزشیابی آموزش عالیِ ویتنام اهداف زیر دنبال می‌شوند:

- تکمیل نظام ارزشیابی، به‌گونه‌ای که به بهبود کیفیت آموزش عالی و درک بهتر از وضعیت آموزش در کشور و دستیابی بهتر به استانداردهای کیفیت بینجامد؛

- استفادة بهینه از نتایج ارزشیابی و ارزیابی دقیق عملکرد کنونی دانشگاه‌ها و اصلاح کیفیت آموزش؛

- بهبود استانداردهای کیفیت در آموزش عالی برای دسترسی منطقه‌ای و بین‌المللی؛

- تقویت همکاری‌های بین‌المللی در ارزشیابی آموزش عالی؛

- افزایش منابع مالی و سرمایه‌گذاری در بخش آموزش عالی و ایجاد امکانات برای بهبود ارزشیابی (Giao, 2016).

     طرح راهبردی «دستور کار اصلاحات آموزش عالی» در ویتنام راهکاری است برای توسعة بخش آموزش عالی و پژوهش؛ اهداف اصلی آن عبارت‌اند از:

- افزایش ظرفیت پذیرش و میزان مشارکت نهادهای آموزش عالی با سرمایه‌گذاری‌های بزرگ در زیرساخت‌ها و آموزش دروس نوین دانشگاهی؛

- بالا بردن کیفیت پژوهش در دانشگاه‌ها با آموزش استادان تازه، بهبود موقعیت بین‌المللی دانشگاه‌های ویتنام و افزایش کارآمدی نظام آموزشی؛

- افزایش درآمد برای دانشگاه‌ها از راه طرح‌‌های علمی و افزایش 15% کل درآمد آموزش عالی در سال 2010 به 25% در سال 2020؛

- بالا بردن کیفیت نظام پژوهشی در سطح ملی و منطقه‌ای؛

- افزایش کارکنان آموزشی و توسعه آموزش‌های دانشگاه‌ها در دوره کارشناسی ارشد از 40% در سال 2010 به 60% در سال 2020 و در دوره دکتری از 25% در سال 2010 به 35% در سال 2020؛

- توسعه و افزایش دانشگاه‌های نسل نوین؛

- و افزایش 45% پذیرش دانشجو باتوجه‌به نرخ رشد ثبت‌نام‌ها در سال 2020 (Sheridan, 2010).

کتاب‌شناسی

Asian Development Bank. (2011). University of Science and Technology of Hanoi Development (New Model University) Project. Retrieved from: https://www.adb.org/sites/default/ files/linked-documents/42079-01-vie-dc.pdf.

Central Intelligence Agency. (2014). “Vietnam”. The world Factbook. Retrieved from: https://www.cia.gov/library/ publications/the-world-factbook/geos/pl.html

Giao, N. Q. (2016). “Improving Accreditation of Higher Education in Vietnam in the Integration Process”. International Journal of Science and Research, 5(3), 1978-1983.

Government of Vietnam. (2014). The Statistical Handbook of Vietnam 2014. Retrieved from: https://www.gso.gov.vn/ default_en.aspx?tabid=515&idmid=5&ItemID=14278

International Bureau of Education. (2011). “Vietnam”. World Data on Education (7th ed). Jeneva: Unesco.

McCourtie, S. (2015). Strengthening Governance, Financing and Quality of Higher Education. Retrieved from: http://projects-beta.worldbank.org/en/results/2015/06/25/ strengthening-governance-financing-and-quality-of-higher-education

National Assembly of Vietnam. (2012). Vietnam's Law on Higher Education. Hanoi: National Assembly of Vietnam.

Sheridan, G. (2010). Vietnam: Preparing the Higher Education Sector Development Project (HESDP). Manila: Asian Development Bank.

The World Bank. (2008). Vietnam-Higher Education and Skills for Growth. Washington, DC: Author.