[واژهای ایتالیایی، از نظر لغوی یعنی کمدی عالمانه] کمدی قرن شانزدهم ایتالیا از متنی مکتوب به زبان لاتین یا ایتالیایی اجرا میشد و بر پایة آثار عالمانة نسل اول نویسندگان ایتالیایی و نویسندگان روم باستان بود. قس کمدیا دلارته. بهعلت آنکه زبان بهکار رفته در کمدیا ارودیتا برای مردم عادی بهراحتی قابل فهم نبود، این نمایشها معمولاً بهوسیلة بازیگران غیرحرفهای (dilettanti) برای اشرافزادگان اجرا میشد. منابعِ کمدیا ارودیتا، کمدیهای نمایشنامهنویسهای رومی پلاوتوس و ترنس و آثار انساندوست ایتالیایی قرن چهاردهم جووانی بوکاتچو بودند. نمایشنامههای دیگری از سوی لودوویکو آریوستو، که بهترین نویسندة کمدی بومیِ نسل اول نویسندگان ایتالیایی و چهره اصلی تثبیت این قالب ادبی بود، ارائه شد؛ نمایشنامهنویسِ فیلسوف جامباتّیستا دلاپورتا نویسندة چند هجو گزنده و نیکولو ماکیاولی که اثرش«مِهر گیاه» (La mandragola/ اولین انتشار آن به سال 1524 بود) یکی از برجستهترین کمدیهای آن قرن بود، نیز از این دست نمایشنامهها نوشتند.
