شکل بامزه و متفکرانه نمایش که رفتارها و رسوم طبقه یا گروه خاص اجتماعی را هجو میکند. کمدی آداب و رسومها در ارتباط با بهکارگیری اجتماعی و توانایی (یا ناتوانی) شخصیتهایی خاص برای عمل به معیارهای اجتماعی است. غالباً معیار حاکم بر اجتماع از نظر اخلاقی بیاهمیت اما خشک و دقیق است. پیرنگ چنین کمدیای که معمولاً پرداختن به امور عشقی نامشروع و موارد مفتضح مشابه است، تابع فضای شکننده، زبان فکاهی و تفسیر تند و تیز نقاط ضعف انسان است. کمدی آداب و رسومها که معمولاً بهوسیلة نویسندگان برجسته برای اعضای محفل یا طبقه اجتماعی خودشان نوشته میشد، از نظر تاریخی در دورهها و جوامعی شکوفا میشد که موفقیت مادی و آزادی اخلاق را به هم پیوند میدادند. در یونان باستان، هم وضع به همین شکل بود؛ وقتی مِناندر (حدود 292- 342 ق.م.) کمدی جدید را، که پیشدرآمد کمدی آداب و رسومها بود، آغاز کرد. سبک زیبا، پیرنگهای پیچیده و شخصیتهای معمولی مناندر را شاعران رومی همچون پلاوتوس (184- 254 ق.م.) و تِرِنس (159- 195 ق.م.) تقلید کردند که کمدیهای آنها در دوره نوزایی بهطرز گستردهای معروف بود و از آن کپیبرداری میشد. یکی از بزرگترین متخصصان کمدی آداب و رسومها مولیئر بود که ریاکاری و رفتار متظاهرانة جامعة فرانسوی قرن هفدهم را در نمایشنامههایی همچون «مکتب زنان» (L’ École des femmes, 1663) و «مردمگریز» (Le Misanthtrope, 1667) هجو کرد. کمدی آداب و رسومها در انگلستان بزرگترین روزهایش را در دوران بازگشت سپری کرده است. نمایشنامهنویسان خود را مخالف شوخطبعی ساختگی و بلاهتهای اکتسابی اعلام کردند و این ویژگیها را در شخصیتهای کاریکاتوری با نامهای برچسبگونهای همچون سِر فوپلینگ فلاتر در «مرد امروزیِ» (The Man of Mode, 1676) سِر جُرج اتریج، و تَتل در «پیرپسر» (The Old Bachelour, 1693) ویلیام کانگریو مورد هجو قرار میدهد. شاهکارهای این ژانر، نمایشنامههای کنایهآمیز، نیشدار و طنزآلودِ ویلیام ویچرلی «زن روستایی» (The Country-Wife, 1675) و کانگریو «راه و رسم دنیا» (The Way of the World, 1700) بودند. در اواخر قرن هجدهم آلیور گلدسمیت «او به پیروزی تن میدهد» (She Stoops to Conquer, 1773) و ریچارد برینزلی شِریدان «رقیبان» (The Rivals, 1775)، «مکتب رسوائی» (The School for Scandal, 1777) این قالب را احیا کردند. اسکار وایلد، نمایشنامهنویس ایرلندی، انگلیسی در دو اثر «بادبزن بانو ویندرمیر» (Lady Windermere's Fan, 1893) و «اهمیت جدی بودن» (The Importance of Being Earnest, 1899) به این سنت پرداخت. در قرن بیستم کمدی آداب و رسومها در نمایشنامههای مهمانخانهای فکاهی پیچیدة نمایشنامهنویسان انگلیسی و امریکایی- نوئل کاوئرد و دابلیو سامرست موام، فیلیپ بُری امریکایی و اِس. اِن. برمن- دوباره ظاهر شد.
