جمع آنcodices [لاتین آن caudex، codex به معنی تنه درخت، کتابی که در اصل از الواح چوبی ساخته شده است] کتابی دستنویس خصوصاً کتاب مقدس، ادبیات قدیم یا سالنامههای تاریخی یا اساطیری باستان. اولین نمونههای نسخ خطی در شکل کتابهای امروزی (یعنی مجموعهای از اوراق که از یک طرف به هم دوخته میشوند)، نسخة خطی را جایگزین رولهای پاپیروس و الواح مومی کرد. نسخ خطی امتیازات بیشتری بر کاغذهای رولی یا طومار داشتند. آنها را بهسهولت باز میکردند و سریع به مطلب مورد نظر میرسیدند، امکان نوشتن روی دو طرف کاغذ وجود داشت و متنهای طولانی را در خود جای میدادند. قدیمیترین نسخه خطی یونانی موجود که ظاهراً به قرن چهارم برمیگردد، نسخه خطی سینایتیکوس است که نسخهای انجیلی به زبان یونانی است. دیگر نسخه خطی مهم، نسخة آلکساندریوس است که متن یونانی کتاب مقدس است و احتمالاً در قرن پنجم نوشته شده و هماکنون در کتابخانه بریتانیا در لندن نگهداری میشود. واژه نسخه خطی اورئوس، کتابی را توصیف میکند که شامل حروف طلایی نوشته شده روی کاغذهایی است که با رنگی ارغوانی به نام مورکس، رنگ شدهاند. نمونههای موجود از نسخ خطی اورئوس، به قرن هشتم و نهم برمیگردد. در رخدادی کاملاً متفاوت، ساکنان امریکای مرکزی قبل از کریستف کلمب در حدود سال 1000 نسخههای خطیای را به وجود آوردهاند. این کتابها بهجای خطوط نوشته شده، دربردارنده نقشنگارها و نمادها هستند. این کتابها به موضوعاتی نظیر تقویم عبادی، غیبگویی، مناسک و گمانهزنیها دربارة خدایان و جهان میپردازند. در میان این نسخ خطی، نسخة ویئنا، درسدن، کلمبینو و فیرواری مایر دیده میشوند که ظاهراً همگی آنها متعلق به دوران قبل از تصرف منطقه توسط اسپانیاییها هستند. به مجموعههای ویژهای از قوانین و موازین نیز نسخ خطی گفته میشود؛ برای مثال میتوان به نسخه خطی تغذیهای و «نسخه خطی داروسازی بریتانیا» اشاره کرد.
