دانشنامه جامع علوم انسانی

دانشنامه جامع علوم انسانی

مَتَل

clerihew \'kler-i-'hyü\
نویسنده
نظم چهارپاره فکاهی در خطوطی متفاوت از نظر طولی، و مقفّا و معمولاً درباره شخصی است که در قافیه اول از او نام برده می‌شود.
این نوع قالب منظوم و کمدی برای زندگی‌نامه خودنگاشت را ادمند کلریهیو بنتلی ابداع کرد که آن را در «زندگی‌نامه برای مبتدی‌ها» (Biography for Beginners, 1950) آغاز و در «زندگی‌نامه بیشتر» (More Biography, 1929) و «زندگی‌نامة بی‌اساس» (Baseless Biography, 1939) ادامه داد. طنز این قالب در نواقص عمدی موجود در ارکان آن قرار دارد. مَتَل به‌صورت نظم چهارپاره در چهار سطر و با دو جفت ‌قافیه نوشته می‌شود که اولین مصراع آن بدون استثنا به نام موضوع نظم ختم می‌شود:

بعد از خوردن شام، اراسموس
به کلت گفت نباش چاپلوس
که کلت با کمی خشم و اصرار
از او خواست که کند تکرار

تعداد تکیه‌ها در هر مصراع نامنظم است و معمولاً یک مصراع کشیده می‌شود تا گوش را بنوازد. از دیگر ضروریات یک متل موفق، قافیه نامناسب است. برای مثال در «سروانتس» (Cervantes) اثر بنتلی:

مردم اسپانیا فکر می‌کنند سروانتس
برابر است با نیم دوجین دانتس
عقیده‌ای که بدشان می‌آید عمدتاً
از آن مردم ایتالیا.

سر فرانسیس منل، دابلیو. ایچ. اُدن و کلیفتن فدیمن تعدادی از مهم‌ترین متل‌ها را نوشته‌اند.