دانشنامه جامع علوم انسانی

دانشنامه جامع علوم انسانی

اثرات و پیامدهای توسعة کسب‌وکارهای خانگی در مناطق روستایی

نویسنده
چکیده
نتایج کوتاه‌مدت و بلند مدت ایجاد رشد کسب‌وکارهای خانگی بر زندگی مردم روستا است. توسعة کسب‌وکارهای خانگی در مناطق روستایی دارای اثرات و پیامدهای فردی و اجتماعی، اقتصادی و سیاسی است که به نوبة خود می‌تواند منجر به توسعة پایدار روستایی شود؛ این درحالی است که هدف توسعة پایدار روستایی قابل زیست ‌بودن عرصه‌های زندگی برای نسل‌های فعلی و آینده با تأکید خاص بر بهبود و توسعة مداوم و روابط انسانی و محیطی است (Shakeri, 2004, p.57) (شاکری، 1383، ص. 57). بنابراین از جمله اثرات و پیامدهای توسعة کسب‌وکارهای خانگی در مناطق روستایی توسعة پایدار این مناطق است؛ که اصطلاح توسعه معطوف به ارتقای سطح کیفیت زندگی افراد و بهبود رفاه است و پایداری آن اشاره به استمرار این فرایند در طول نسل‌های بشر دارد. بدین‌ترتیب توسعه پایدار کلیه جنبه‌ها و ابعاد زندگی بشر را در بر می‌گیرد (لشکری، 1385، ص. 7).

نتایج کوتاه‌مدت و بلند مدت ایجاد رشد کسب‌وکارهای خانگی بر زندگی مردم روستا است. توسعة کسب‌وکارهای خانگی در مناطق روستایی دارای اثرات و پیامدهای فردی و اجتماعی، اقتصادی و سیاسی است که به نوبة خود می‌تواند منجر به توسعة پایدار روستایی شود؛ این درحالی است که هدف توسعة پایدار روستایی قابل زیست ‌بودن عرصه‌های زندگی برای نسل‌های فعلی و آینده با تأکید خاص بر بهبود و توسعة مداوم و روابط انسانی و محیطی است (Shakeri, 2004, p.57) (شاکری، 1383، ص. 57). بنابراین از جمله اثرات و پیامدهای توسعة کسب‌وکارهای خانگی در مناطق روستایی توسعة پایدار این مناطق است؛ که اصطلاح توسعه معطوف به ارتقای سطح کیفیت زندگی افراد و بهبود رفاه است و پایداری آن اشاره به استمرار این فرایند در طول نسل‌های بشر دارد. بدین‌ترتیب توسعه پایدار کلیه جنبه‌ها و ابعاد زندگی بشر را در بر می‌گیرد (لشکری، 1385، ص. 7).

     توسعة کسب‌وکارهای خانگی در مناطق روستایی همچنین می‌تواند منجر به توسعة اقتصادی در این مناطق گردد؛ که این توسعه اقتصادی، نه تنها گسترش‌های کمّی است، بلکه تغییرات در عوامل غیرکمّی مانند نهادها، سازمان‌ها، و فرهنگ را هم که تحت آن اقتصادها عمل می‌کنند شامل می‌شود (هایامی، 1999، ص. 30). که البته خود، فرآیندی است که با افزایش بازدهی و بهره‌وری موجب افزایش درآمد سرانه شاغلین نیروی‌کار در بلندمدت می‌شود (ملکی، 1388، ص. 15). این توسعه که از آثار و پیامدهای توسعة کسب‌وکار خانگی در مناطق روستایی ناشی می‌شود؛ مترادف با گذار از مرحله‌ای به مرحله دیگر جامعه است که اعضاء آن هم از نظر کمّی و هم از نظر کیفی ظرفیت‌های فراگیری خود را افزایش دهند (نظری و موسوی، 1389، ص. 14)؛ که در این چارچوب، عقلانیت ابزاری، گویای وجه کمّی توسعه و به‌عبارت دیگر توسعه اقتصادی، و عقلانیت فرهنگی مبین ابعاد کیفی و معنوی توسعه و به‌عبارت دیگر فرهنگ، کلام و مفاهمه است (شیرزادی، 1391، ص. 21) و خود ترکیبی از: رشد خود اتکاء، تغییرات ساختاری در الگوهای تولید، ارتقاء سطح تکنولوژی، نوسازی اجتماعی، سیاسی و نهادی و بهبود گسترده در شرایط انسانی است (گروبوسکی و همکاران، 1390، ص. 11). بنابراین از جمله آثار و پیامدهای توسعة این کسب‌وکارها در مناطق روستایی می‌توان گفت: کسب‌وکار خانگی نقش مهمی در پایداری و توسعة اقتصادی روستاها ایفا می‌کند و در زمرة فعالیت‌های اقتصادی غالب در روستاها و شهرهای کوچک درآمده است؛ پایداری روستایی با رفاه اقتصادی افراد جامعه در ارتباط تنگاتنگ بوده و بیشتر از هر چیز دیگر به قابلیت‌های اقتصادی روستا بستگی دارد (Ofosuhene, 2005, p.2) (اُفوسون، 2005، ص. 2).

     از دگر سو از جمله اثرات و پیامدهای توسعة کسب‌وکارهای خانگی در مناطق روستایی، بهبود بخشیدن به کیفیت زندگی مردم روستا و به تبع آن توسعه روستا است. در این راستا سه جنبه مهم توسعه شامل: ارتقای سطح زندگی مردم: یعنی سطح درآمد و مصرف مواد غذایی آنها، سطح خدمات پزشکی و آموزشی از طریق فرایندهای مناسب رشد اقتصادی؛ ایجاد شرایطی که موجب رشد عزت نفس مردم شود- از طریق استقرار نظام‌ها و نهادهای اجتماعی، سیاسی و اقتصادی- که مشوق شأن و احترام انسان باشد و همچنین افزایش آزادی‌های مردم در انتخاب از طریق وسعت بخشیدن به حدود متغیرهای انتخاب آنها؛ به‌عنوان مثال، افزایش در تنوع کالاها و خدمات مصرفی (لشکری، 1385، ص. 7) می‌باشد. از دیگر اثرات و پیامدهای توسعه کسب‌و‌کار خانگی در مناطق روستایی تسهیل ایجاد یک کسب‌وکار واقعی است. کسب‌وکارهای خانگی فرصت مناسبی برای اجرای یک ایدة کارآفرینانه با خطر و هزینه‌‌های بسیار پایین فراهم می‌کنند. بنابراین آن را مرکز رشدی برای کسب وکارهای کوچک و متوسط و تبدیل آن به یک کسب‌وکار واقعی می‌دانند (Finmark, 2006, p.23). زیرا صاحبان این کسب‌وکارها تمایل بسیار زیادی به رشد و توسعه دارند (Walker, Webster, 2004, P. 405, Finmark, 2006).

     از دگرسو بازگشت دوبارة بخشی از فعالیت‌های اقتصادی به خانه‌ها در راستای صرفه‌جویی‌های هزینه و انرژی به‌ویژه هزینه‌های رفت‌ و آمد، اثربخش بوده است (Roberts, 1997, P.5)؛ این اثرات و پیامدها درحالی است که توسعة این کسب‌وکارها در عین حال می‌تواند منشا اثرات و پیامدهایی بزرگ‌تری نیز باشد. بدین معنا که، تحولی کلان، اساسی، گذارگونه و حرکت از کهنه و ناکارآمد به سوی نو و کارآمد تلقی ‌شود که همة عرصه‌های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی را در برمی‌گیرد (شیرزادی، 1391، ص. 24).

     البته اگرچه این‌گونه فعالیت‌ها به‌طور معمول در زمرة کسب‌وکارهای خرد (تعداد کارکنان کمتر از 5 نفر) طبقه‌بندی شده و وجه تمایز آن با دیگر کسب‌وکارها، واقع بودن آن در خانة مالک و اداره کننده آن می‌باشد (Holmes, Smith, Cane, 1997, P.67) در طول چند سال گذشته کسب‌وکارهای کوچک (خرد) و متوسط به‌عنوان اصلی‌ترین منابع ایجاد شغل در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه شناخته شده‌اند (یدالهی و همکاران، 1388، ص. 12) و آثار و پیامدها و درعین‌حال یکی از اهداف این کسب‌وکارها، رقابت‌پذیری با سایر کسب‌وکارها از جمله بنگاه‌های بزرگ، بهبود عملکرد و کسب مزایای رقابتی بازار است (طالبی و همکاران، 1388، ص. 82) این درحالی است که، هر بنگاه خود جوهرة کارآفرینی است (علی‌ میرزایی و همکاران، 1390، ص. 168) و از آنجا که: اگر تعداد افراد یک جامعه یا سطح درآمد آن‌ها افزایش یابد، انگیزة کارآفرینان جهت سرمایه‌گذاری در طرح‌های جدید و تولید نوآورانه نیز افزایش خواهد یافت (یدالهی وهمکاران، 1390، ص. 65)، بنابراین از دیگر آثار و پیامدهای توسعه کسب‌وکار خانگی در مناطق روستایی می‌توان به ایجاد انگیزه برای فعالیت‌های کارآفرینانه اشاره نمود.

     در این میان Tiple (2006) و Pratt (2000) معتقد بودند: اگرچه این کسب وکارها اغلب جزو بخش پنهان و غیررسمی‌اقتصاد هستند، اما نقش قابل توجهی در ثروت و رشد اقتصادی یک جامعه و توسعة سرمایة اجتماعی آن داشته، و با ایجاد هر کسب‌وکار خانگی سطح درآمد آن خانواده و به تبع آن روستا افزایش خواهد یافت. این خود درحالی است که توسعة کسب‌وکارهای خانگی می‌تواند در چارچوب کارآفرینی خصوصی باشد؛ بنابراین از آثار و پیامدهای توسعة این کسب‌وکارها می‌توان به توسعة کارآفرینی روستایی اشاره نمود؛ که اگرچه کارآفرینی خصوصی تنها راه اشتغال‌زایی و افزایش درآمدهای مردم روستایی نیست، اما قطعاً بهترین و بهره‌ورترین نوع آن بوده و اقتصاددانان این امر را مهم‌ترین عامل توسعة اقتصادی روستاها دانسته و سیاست‌مداران آن را یک راهبرد کلیدی برای جلوگیری از اغتشاشات و ناآرامی‌های در روستاها می‌دانند (رضوانی و نجارزاده، 1387، ص. 165).

     از آن‌جا که کسب‌و‌کارهای خانگی در مناطق روستایی در عین حال می‌توانند در زمرة کارآفرینی روستایی قرار گیرند؛ از جمله آثار و پیامدهای آن می‌توان به ترکیب بهینه منابع اشاره نمود. زیرا کارآفرینی روستایی در پی یافتن ترکیبی مناسب از منابع برای فعالیت‌های اقتصادی اعم از کشاورزی و غیرکشاورزی برای دست‌یابی به بیش‌ترین سود ممکن است (رضوانی و نجارزاده، 1387، ص. 166).

     اغلب صاحبان کسب‌وکارهای خانگی تمایل‌های کارآفرینانه دارند (Finmark, 2006, P.24) البته درعین‌حال، این بنگاه‌های کارآفرین، کارگر محور بوده و نیاز به صرف سرمایة چندان زیادی ندارند، و می‌توانند فرصت لازم برای اشتغال فقرای روستایی و افراد برخوردار از سطوح پایین آموزشی به‌ویژه زنان را فراهم کنند (علی‌میرزایی و همکاران، 1390، ص. 168).

     همچنین از آثار و پیامدهای توسعه کسب‌وکار خانگی در مناطق روستایی ایجاد کارآفرینی در میان زنان روستایی است؛ زیرا این کسب‌وکارها خطر شروع یک کسب‌وکار را کاهش می‌دهد. این کسب‌و‌کارها سرمایه اولیة کم‌تری برای راه‌اندازی نسبت به دیگر کسب‌وکارها نیاز دارد (Walker, Webster, 2004, P.406). و بنابراین می‌توانند در میان زنان که برخی معتقدند به‌دلیل تمایل به مخاطره‌جویی کمتر، سطح کارآفرینی در میان آنها پایین‌تر است مورد اقبال قرار گیرد (بریندلی، 1385، ص. 32). از دگر سو بروز خلاقیت نیز می‌تواند از دیگر اثرات و پیامدهای توسعة کسب‌وکار خانگی در مناطق روستایی باشد. خلاقیت شامل توانایی خلق ایده‌ها و پاسخ‌های جدید و غیرعادی می‌شود (Furnham, Bachtiar, 2008, P.613).

     همچنین کسب‌و‌کارهای خانگی در این مناطق می‌توانند در زمرة کسب‌وکاهای خانوادگی قرار گیرند؛ بنابراین آثار و پیامدهای توسعه این کسب‌وکارها می‌تواند ثروت‌آفرینی برای مردم روستا باشد. زیرا کسب‌وکاهای خانوادگی، یکی از مهم‌ترین عوامل ایجاد ثروت و استخدام نیروی کار در تمام کشورهای جهان محسوب می‌شوند (سیدامیری و همکاران، 1388، ص. 160).

     همچنین از دیگر آثار و پیامدهای توسعه کسب‌و‌کار خانگی می‌توان به رشد اقتصادی اشاره نمود. زیرا فرصت‌های کاری خانگی نشت اقتصادی منطقه‌ای را کاهش می‌دهد و موجب رشد اشتغال و کم‌کردن هزینه‌های سربار اقتصادی شده و در نهایت وسیله‌ای برای رشد اقتصادی منطقه‌ای است. البته درعین‌حال، کسب‌وکار خانگی سهم قابل ملاحظه‌ای در ایجاد اشتغال و ارزش افزوده و حتی صادرات دارند (NASE, 2006, Walker, Wang, Redmond, 2008: p.262) همچنین این کسب‌وکارها می‌تواند موجب نوین‌سازی جامعة روستایی گردد. زیرا توسعة روستایی با نوین‌سازی جامعة روستایی و خارج نمودن آن از انزوای سنّتی با اقتصاد ملّی عجین شده است (یدقار، 1383، ص. 71).

· اثرات و پیامدهای توسعة کسب‌وکار خانگی در مناطق روستایی؛

     بی‌شک رشد کسب‌وکار خانگی حائز اثرات و پیامدهایی در توسعة روستایی است که به اختصار به آنها اشاره می‌شود؛

 

· افزایش تولید ناخالص ملی؛

کسب‌و‌کارهای خانگی با دارا بودن جنبه‌ای از خلاقیت می‌توانند در زمرة کسب‌وکاهای کوچک کارآفرینانه قرار گرفته؛ و ایجاد موفقیت‌آمیز کسب‌وکاهای کوچک کارآفرینانه، موجب افزایش تولید ناخالص ملی و توسعة اقتصادی می‌شود (امیری و همکاران، 1388، ص. 82).

 

· اشتغال زایی

کسب‌و‌کارهای خانگی باعث کاهش بیکاری، افزایش بهره‌وری افراد و منابع و در نهایت افزایش درآمد مردم جامعه می‌شود؛ در این راستا اگرچه کارآفرینی تنها را‌‌هکار اشتغال‌زایی و افزایش درآمدهای مردم روستایی نیست؛ اما قطعاً بهترین و بهره‌ورترین نوع آن است (زرنگار،1381، ص. 14). امروزه کسب‌وکارهای خانگی به‌عنوان راهکاری مهم برای ایجاد اشتغال و درآمد در سراسر جهان محسوب می‌گردند (حجازی و همکاران، 1389، ص. 196).

 

· توزیع مناسب درآمد

توسعة کسب‌وکاهای خانگی توزیع مناسب درآمد را باعث شده و ایجاد عدالت اقتصادی در مناطق روستایی را سبب می‌‌شوند تا بهترین حالت برای جامعة روستایی اتفاق بیافتد؛ زیرا بهترین حالت برای جامعه وقتی است که با منابع محدود کل اجتماع، سطحی از تولید و انواعی از کالاها و خدمات فراهم شود که بیشترین منفعت (رضایت خاطر یا مطلوبیت) را در کل اجتماع حاصل کند (توکلی، 1390، ص. 25).

 

· توسعة حلقه‌های ارتباطی جهت تأمین مصرف داخلی

توسعة کسب‌وکاهای خانگی می‌تواند موجب: توسعۀ حلقه‌های ارتباطی جهت تأمین مصرف داخلی و در صورت امکان، صدور کالاها و خدمات مازاد تولید شده و ورود سایر کالاها و خدمات مورد نیازبه بازار از طرق مختلف از جمله تشکیل تعاونی‌های مردمی به‌منظور رها ساختن مردم از سوء استفادۀ واسطه‌ها شده و سبب کنترل واردکنندگان خصوصی و دولتی به نحوی که تنها زمانی که ضروری است، به وارد کردن محصولات مشابه اقدام شود (قدیری معصوم و همکاران، 1383، ص. 156).

 

بهبود کیفیت زندگی

کار کردن در خانه سبب می‌شود که وقت بیشتری به خانواده و خانه اختصاص یابد و به دیگر مسائل و موضوعات خانواده از قبیل تربیت و پرورش فرزندان توجه بیشتری شود. توسعة روستایی عاملی در بهبود شرایط زندگی افراد متعلق به قشر کم‌‌درآمد ساکن روستا و خودکفاسازی آنان در روند توسعة کلان کشور می‌باشد و استقرار و بقای جوامع روستایی بدون وجود کار مولد و سودآور برای ساکنان آنها غیر ممکن است (پورآتشی، 1389، ص. 199).

· بهره‌برداری بهینه از منابع

از جمله اثرات و پیامدهای توسعة اقتصادی، توسعة کسب‌وکارهای خانگی در مناطق روستایی و مهم‌ترین سازوکار و ابزار آن، کارآفرینی است؛ که باعث کاهش بیکاری، افزایش بهره‌وری افراد و منابع و در نهایت افزایش درآمد مردم می‌شود (قمبرعلی و زرافشانی، 1387، ص. 132).

· انتقال فنّاوری

ایجاد کسب‌وکارهای خانگی فن‌آور محور در مناطق روستایی می‌توانند سبب انتقال فنّاوری به این مناطق شود؛ یعنی فرایندى که از طریق آن فنّاوری از محل آفرینش خود به‌منظور تولید فراورده‌ها و یا خلق فنّاوری‌هاى تازه (صفوی و صفوی، 1381، ص. 90) به مناطق روستایی راه می‌یابد؛ در واقع توسعه فنّاوری اطلاعات و ارتباطات در روستاها، ارتباطات این نواحی را گسترش داده و در جهت گسترش مشاغل و توسعه اقتصادی این نواحی نقش مهمی را ایفا می‌نماید (فراهانی و همکاران، 1391، ص. 130). به‌عبارت دیگر با بهبود در مبانی علمی تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری یک جامعه، تولید حداقل در بخش‌های شتاب‌دهنده یا پیشتاز از حالت مبتدی به شیوه مدرن و پایدار تبدیل می‌شود. منظور از بخش‌های پیشتاز، انواعی از تولیدات با فنّاوری برتر مغز افزای اولویت‌دار است که در صورت تمرکز منابع مادی و انسانی، امکان خلق مزیت در آنها وجود دارد؛ تولید فکر و نوآوری، توسعه اختراعات، سرمایه‌گذاری در تکنولوژی نانو، بیو، هسته‌ای، اطلاعات، ارتباطات و... از مصادیق بخش‌های پیشرو می‌باشند (ملکی، 1388، ص. 16).

· کارآفرینی

توسعة کسب‌و‌کارهای خانگی در مناطق روستایی می‌تواند منجر به ایجاد کسب‌کارهای کارآفرینانه شوند. یعنی فرایند توانایی جمع‌آوری منابع ضروری و لازم برای سرمایه‌گذاری روی فرصت های شغلی جدید و رشد پی در پی کسب‌وکارهای مبتکرانه (گلرد، 1386، ص. 267) را باعث گردد. به بیان دیگر، فرآیند کسب سود از طریق ترکیب جدید، منحصر بفرد وارزشمند منابع، در محیطی همراه با ابهام و عدم قطعیت و به معنای آغاز یا رشد یک شرکت نوپا ازطریق مدیریت نوآورانه و ریسک‌پذیر (احمدپور،1381، ص. 25) را منجر شوند؛ که کارآفرینی موتور محرک توسعه اقتصادی و نقش کارآفرین عبارت است از نوآوری و ایجاد ترکیب‌های تازه‌ای مواد است (Palmer, 1987, P.48)؛ که درعین‌حال شواهد محکمی‌مبنی بر وجود رابطة علی بین کارآفرینی، رشد اقتصادی و کاهش فقرنیز وجود دارد (Chowdhury, 2007, P. 240).

· صرفه‌جویی

در کسب‌وکاهای خانگی فرد مجبور نیست بیرون از خانه برود و محلی را برای کار اجاره نماید و آن را تجهیز نماید، بنابراین هزینه ثابت به‌طور چشمگیری کاهش خواهند یافت. از طرف دیگر امکان برخورداری از کسورات مالیاتی بیشترکه درصدی از رهن یا اجاره یا تسهیلات فرد ممکن است شامل معاف از مالیات شده که بدین‌ترتیب در پول فرد صرفه جویی می‌گردد و این امر نیز به نوبه خود باعث افزایش نقدینگی می‌گردد (عزیزی و احمدپور داریانی، 1383).

· افزایش توانمندی انسانی

توسعه کسب‌وکاهای خانگی در مناطق روستایی همچنین می‌تواند سبب افزایش توانمندی انسانی در این مناطق گردد؛ همچنان که رویکرد توانمندی انسانی که تکیه‌گاه اصلی آن رشد و ایجاد توانمندی‌های انسانی است، رویکردی است که می‌تواند با پیوند دادن رشدگرایی و بازتوزیع، هد‌ف‌های چندگانة توسعه را در فرایندی دوستانه و انسانی مبتنی بر برخورداری از زندگی دلخواه و آزاد، محقّق سازد (Mahmoudi, 2009, P.127).

· ایجاد یک توسعه درون‌زا در روستا

توسعة کسب‌وکاهای خانگی در مناطق روستایی می‌توانند سبب ایجاد یک توسعة درون زا در روستا شده که: ایجاد یک توسعه درون‌زا در روستا برحسب مقتضیات و نیازهای روستا و کاربرد فنّاوری مناسب می‌تواند نقش بسزایی در باروری اقتصادی و امکانات تولیدی داشته باشد (Motiee Langroudi, Ardshiri, 2007, P.4).

توسعة درون‌زا فرصتی را برای جوامع روستایی فراهم می‌کند تا با آینده خود بیشتر درگیر شده و به رهاکردن توان بالقوة درونی خویش بپردازند (Stockdale, 2006, P.356).

· تسهیل توانمندسازی روستاییان

     توسعة کسب‌وکاهای خانگی می‌تواند سبب تسهیل توانمندسازی روستاییان شده همچنان که از نظر ویلیام (1991) چندین عامل برای تسهیل توانمندسازی روستاییان برشمرده شده که برخی از آنها عبارت‌اند از1- ارزیابی مثبت ازخود، 2- تمایل برای توانمند شدن، 3- آگاهی از توانایی‌های بالقوه خود، 4- کسب اعتماد به نفس، 5- کسب انگیزه، علاقه و اشتیاق و 6- شناخت عواطف و احساسات شخصی و کسب قدرت کنترل و هدایت آنها (Fazelbaigi, Yavari, 2009, P. 48).

· توسعة گردشگری روستایی

از جمله اثرات و پیامدهای توسعة کسب‌وکار خانگی در مناطق روستایی توسعة گردشگری روستایی است.

     این در حالی است که روستاهای ایران به‌طور طبیعی در مکان‌هایی بنا شد‌ه‌اند که دارای جاذبه‌های طبیعت‌گردی هستند (Ostadi, 2004, P.25) (استادی، 1383، ص. 25). گردشگری روستایی به منزلة راهبردی برای توسعة روستا، و هدف آن پاسخ‌گویی به تغییر درسیاست‌های کشاورزی روستایی و بخشی نیز با هدف تغییر در تفکر و عمل صنعت گردشگری بوده است (Eftekhari & Ghaderi, 2002, P. 23). (افتخاری و قادری، 1381، ص. 23). توسعة کسب‌وکاهای خانگی می‌تواند سبب توسعة گردشگری روستایی شده؛ که گردشگری روستایی نیز به نوبة خود می‌تواند باعث تنوع بخشیدن به اقتصاد روستایی و بهبود وضعیت زندگی مردم محلی شود و به‌عنوان ابزاری برای توسعة روستایی بکار رود (Butler et al., 1998, p.28). هرچند گردشگری روستایی راه حل نهایی برای تمامی‌مشکلات نواحی روستایی شمرده نمی‌شود، اما از کارکردهای مهم گردشگری روستایی، توسعة مناطق با پتانسیل‌های گردشگری روستایی است (تولایی و همکاران، 1392، ص. 104). گردشگری روستایی علاوه‌بر مزیت‌های نسبی گردشگری می‌تواند آثار اقتصادی مهمی‌چون، جلوگیری از جریان مهاجرت روستایی، ایجاد اشتغال برای نیروی مازاد کار، تنوع اقتصاد روستایی در کنار دیگر بخش‌های اقتصادی، بالابردن سطوح درآمدهای خانوارهای روستایی و ایجاد تقاضا برای محصولات کشاورزی و صنایع دستی کمک کند (Saqaee, 2003, P.3) (سقایی، 1382، ص. 3). اما این مهم نیز باید مد نظر قرار گیرد که درعین‌حال یکی از مهم‌ترین پیامدهای گردشگری روستایی آثار زیان بار زیست محیطی است (Alizadeh, 2003, P.55) (علیزاده، 1382، ص. 55).

· توسعة روستایی

توسعة کسب‌وکاهای خانگی می‌تواند موجب توسعة روستایی شده؛ که توسعة روستایی به‌عنوان راهبردی برای بهبود زندگی اجتماعی- اقتصادی مردم فقیر روستا در نظر گرفته شده است (رضوانی، 1381، ص. 222). هدف توسعة پایدار روستایی عبارت است از قابل زیست بودن عرصه‌های زندگی برای نسل های فعلی و آینده با تأکید خاص بر بهبود و توسعة مداوم و روابط انسانی و محیطی (Shakeri,2004 , P. 57) (شاکری، 1383، ص. 57) .

· توسعة اشتغال و ارتقای سطح کارآفرینی

از دیگر پیامدها و آثار توسعة کسب‌وکار خانگی در مناطق روستایی توسعة اشتغال و ارتقای سطح کارآفرینی است. این درحالی است که توسعة کارآفرینی از خانه باعث توسعة اشتغال و ارتقای سطح کارآفرینی در یک جامعه می‌گردد (خنیفر و همکاران، 1389، ص. 11). بنابراین در توسعة اقتصادی کشورها، بهبود شرایط اجتماعی، توسعة داخلی، ارتقای وضعیت اشتغال و شرایط کاری و افزایش سرزندگی در جامعه نقشی عمده ایفا می‌کند (گلابی و همکاران، 1389، ص. 117).

توسعة اقتصادی و گسترش فرهنگ کارآفرینی

کسب‌وکاهای خانگی یکی از راهکارهای توسعة اقتصادی و گسترش فرهنگ کارآفرینی در جوامع می‌باشند (گلابی و همکاران، 1389، ص. 118).

· مرتفع نمودن مشکلات اقتصادی خانواده‌ها و جامعه

از آثار و پیامدهای توسعة کسب‌وکار خانگی در مناطق روستایی مرتفع نمودن مشکلات اقتصادی خانواده‌ها و جامعه است. در واقع مشاغل خانگی بسیاری از مشکلات اقتصادی خانواده‌ها و جامعه را مرتفع می‌سازند (حجازی و همکاران، 1389، ص. 196).

· طی نمودن فرآیندهای واقعی تطبیق خواست‌ها، فعالیت‌ها و محیط زیست

توسعة کسب‌وکاهای خانگی در مناطق روستایی می‌تواند سبب طی شدن فرآیندهای واقعی تطبیق خواست‌ها، فعالیت‌ها و محیط زیست گردد. اگرچه در مطالعه کشورهای عقب افتاده در مقایسه با کشورهای پیشرفته نیاز بیشتری احساس می‌شود که از ورای نقاب حسابداری اجتماعی (اقتصادی) متداول درگذریم و به فرآیندهای واقعی تطبیق خواست‌ها، فعالیت‌ها و محیط زیست توجه نماییم. (مایر و سیرز، 1391، صص. 17-16)

· تحقق شخصیت انسانی

همچنین از آثار و پیامدهای توسعة کسب‌وکار خانگی در مناطق روستایی می‌توان به توسعه به‌معنای ایجاد شرایط برای تحقق شخصیت انسانی اشاره نمود که دارای سه معیار به هم وابسته می‌باشد: کاهش فقر، کاهش بیکاری و کاهش نابرابری. (پومفورت، 1376، ص. 9).

· افزایش درآمد سرانه در بلندمدت

توسعة کسب‌وکار خانگی می‌تواند سبب توسعة اقتصادی در مناطق روستایی شود. توسعه اقتصادی فرآیندی است که موجب افزایش درآمد سرانه در بلندمدت می‌شود (ملکی، 1388، ص. 15).

· اصلاح مسائل ساختاری

بی‌شک اثرات و پیامدهای توسعه کسب‌وکاهای خانگی در مناطق روستایی از توسعة اقتصادی فراتر خواهد رفت. زیرا توسعه پدیده‌ای اجتماعی است که مفهومی فراتر از رشد تولید سرانه دارد. توسعه به معنی حذف فقر، بیکاری، و نابرابری است. این امر به مرور مسائل ساختاری مانند آموزش، بهداشت، رشد جمعیت، شهر نشینی، اصلاحات کشاورزی و غیره را دربرمی‌گیرد (گروبوسکی و همکاران، 1390، ص. 11).

· بهبود شاخص توسعه انسان

از جمله اثرات و پیامدهای توسعه کسب‌وکاهای خانگی در مناطق روستایی، بهبود شاخص توسعة انسان از نظر فیزیکی، بهداشتی و فکری است. مانند بهبود خدمات بهداشتی، افزایش امید به زندگی در بدو تولد و موارد مشابه است (نظری و موسوی، 1389، ص. 15).

· از میان برداشتن ناآزادی‌ها

از دیگر اثرات و پیامدهای توسعه کسب‌وکاهای خانگی در مناطق روستایی، از میان برداشتن ناآزادی‌ها است.

     به‌بیان دیگر توسعه به معنی از میان برداشتن انواع ناآزادی‌هایی است که فرصتی اندک و انتخابی ناچیز برای نقش‌آفرینی و مختار بودن مردم برجای می‌نهد. که در این تفکر، از میان برداشتن ناآزادی‌های اساسی، لازمه و اساس توسعه است (سن، 1391، ص. 110). که فقر، استبداد، فرصت‌های اقتصادی محدود، محرومیت‌های نظامدار اجتماعی، به فراموشی سپردن خدمات عمومی، عدم تساهل و فعالیت‌های بازدارندة دولت‌های دخالتگر از جمله این ناآزادی‌هاست (همان، ص. 114).

     کار در خانه قدمت دیرینه‌ای داشته وشاید بتوان گفت که پیشینة آن به‌ظهور مفهوم خانه و یکجانشینی انسان باز می‌گردد. در تعاریف کسب‌وکار خانگی: نقطه مشترک در تأکید بر خانه به‌عنوان محل اصلی و عمدة کسب وکار است. (Muske, 2005, P.1)؛ بازگشت دوبارة بخشی از فعالیت‌های اقتصادی به خانه‌ها در راستای صرفه‌جویی‌های هزینه و انرژی به‌ویژه هزینه‌های رفت و آمد، اثر بخش بوده است. این کسب‌وکارها، یکی از مهم‌ترین عوامل ایجاد ثروت و استخدام نیروی کار در تمام کشورهای جهان محسوب می‌شوند. همچنین این کسب‌وکارها می‌تواند موجب نوین‌سازی جامعة روستایی گردد. اثرات توسعة کسب‌وکار خانگی در مناطق روستایی را می‌توان در موارد زیر خلاصه کرد: 1- کسب وکارهای خانگی فرصت مناسبی برای اجرای یک ایدة کارآفرینانه با خطر و هزینه‌های بسیار پایین فراهم می‌کنند. 2- صاحبان کسب‌وکاهای خانگی می‌توانند اشاعه دهندة گرایش به‌کارآفرینی در مناطق روستایی باشند. 3- کسب‌وکارهای خانگی قادرند کارآفرینی در میان زنان روستایی را افزایش دهند.

     اثرات و پیامدهای توسعة کسب‌وکار خانگی در مناطق روستایی: افزایش تولید ناخالص ملی، اشتغال‌زایی، توزیع مناسب درآمد، توسعة حلقه‌های ارتباطی جهت تأمین مصرف داخلی، بهبود کیفیت زندگی، بهره‌برداری بهینه از منابع، انتقال فنّاوری، کارآفرینی، صرفه‌جویی، افزایش توانمندی انسانی، ایجاد یک توسعه درون زا در روستا، تسهیل توانمندسازی روستاییان، توسعة گردشگری روستایی، توسعة روستایی، توسعة اشتغال و ارتقای سطح کارآفرینی، توسعة اقتصادی کشورها، بهبود شرایط اجتماعی، توسعة داخلی، ارتقای وضعیت اشتغال و شرایط کاری و افزایش سرزندگی در جامعه، توسعة اقتصادی و گسترش فرهنگ کارآفرینی، مرتفع نمودن مشکلات اقتصادی خانواده‌ها و جامعه در کنار طی نمودن فرآیندهای واقعی تطبیق خواست‌ها، فعالیت‌ها و محیط زیست و تحقق شخصیت انسانی و همین‌طور اصلاح مسائل ساختاری و از دگرسو بهبود شاخص توسعه انسان و از میان برداشتن ناآزادی‌ها است.

کتاب‌شناسی:
احمد پور، محمود، کارآفرینی، تهران، انتشارات پردیس،1381.
عزیزی، محمد؛ احمدپور داریانی، محمود، کارآفرینی شاخه کاردانش (کلیه رشته‌ها)، وزارت آموزش و پرورش، 1383.
امیری، مجتبی؛ زالی، محمدرضا و مجد، مهدی، محدودیت‌های کسب‌وکاهای نوظهور، فصلنامه علمی- پژوهشی توسعه کارآفرینی، سال اول، شماره سوم، صص. 81-102، 1388.
بریندلی، کلاری، موانع موجود بر سر راه شکوفایی و موفقیت استعداد زنان و مخاطرهجویی، ترجمان کارآفرینی، فصلنامه تخصصی مرکز کارآفرینی پردیس قم دانشگاه تهران، سال شماره6، 1385.
پورآتشی مهتاب،مشاغل خانگی از راه دور، راهبرد نیل به توسعة روستایی، راهکارها و چالش‌ها، همایش ملی توسعه کسب‌وکار خانگی، جهاد دانشگاهی، تهران، 1389.
پومفورت، ریچارد، «راه‌های گوناگون توسعه اقتصادی»، تهران، انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی، چاپ اول،1376.
توکلی، احمد، مالیه عمومی برای رشته‌های علوم انسانی، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت) مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی، چاپ سیزدهم، تهران، 1390.
تولایی، سیمین؛ ریاحی، وحید؛ افراخته، حسن و احمد شعبانی، بررسی توانمندی‌ها و راهکارهای توسعة گردشگری روستایی در بخش کهک استان قم، علمی- پژوهشی، دوره 45، شماره 4، صص. 103-118، زمستان، 1392.
حجازی، سید رضا؛ شاهوردی، معصومه؛ مرادی، افسانه و یزدان فر، سحر، معرفی الگویی فرآیندی برای ایجاد کسب‌وکار خانگی، همایش ملی توسعه کسب‌وکار خانگی «چالش‌ها- راهکارها»، جهاد دانشگاهی، تهران، 1389.
خنیفر، حسین؛ احمدی آزرم، هادی و زمانی‌فر، محسن، نقش انگیزه‌ها و عوامل جمعیت شناختی در کارآفرینی خانگی، همایش ملی توسعه کسب‌وکار خانگی «چالش‌ها- راهکارها»، جهاد دانشگاهی، تهران، 1389.
رضوانی، محمد رضا و نجارزاده، محمد، بررسی و تحلیل زمینه‌های کارآفرینی روستاییان در فرآیند توسعة نواحی روستایی(مطالعه موردی: دهستان براآن جنوبی(شهرستان اصفهان))، فصلنامه علمی- پژوهشی توسعه کارآفرینی، سال اول، شماره دوم، صص. 161-182، 1387.
رضوانی، محمدرضا، برنامه‌ریزی توسعة روستایی (مفاهیم، راهبردها و فرآیندها)، مجلة علمی- پژوهشی، زمستان، صص. 221-240، 1381.
زرنگار، حمیدرضا، کارآفرینی به منزله نیروی اقتصادی در توسعه روستایی، نشریه جهاد، شماره 253، سال 22، ص. 14، 1381.
سن، آمارتیا کومار، «توسعه یعنی آزادی»، (نوری نائینی، سید محمدسعید، مترجم)، تهران، نشر نی، چاپ چهارم، 1391.
سید امیری، نادر؛ تهرانی، رضا و ترجمان، وینا، بررسی الگویی برای تعیین ساختار سرمایه در کسب‌وکاهای خانوادگی (مطالعه موردی: صنعت نساجی و نفت)، فصلنامه علمی- پژوهشی توسعه کارآفرینی، سال اول، شماره سوم، صص. 159-190، 1388.
شیرزادی، رضا، «نوسازی، توسعه، جهانی شدن (مفاهیم، مکاتب، نظریه‌ها)»، تهران، انتشارات آگه، چاپ اول، 1391.
صفوى، راشد و صفوى، سیدحسن، بررسى عوامل مؤثر بر انتقال و توسعة فنّاوری در کشورهاى در حال توسعة آسیایى، فصلنامه علمی- پژوهشی پژوهش‌های اقتصادی، سال اول، شماره پنجم و ششم، صص. 85-107، 1381.
طالبی، کامبیز؛ زالی، محمدرضا و پیرویان،بنفشه، برون‌سپاری در کسب‌وکاهای کوچک و متوسط، فصلنامه علمی- پژوهشی توسعه کارآفرینی، سال دوم، شماره پنجم، صص 81-107، 1388.
علی‌میرزایی، عرفان؛ اسدی، علی و طهماسبی، مریم، موانع توسعة بنگاه‌های کوچک و متوسط کارآفرین روستایی در استان خوزستان (مطالعة موردی: صنایع تکمیلی خرما)، فصلنامه علمی- پژوهشی توسعه کارآفرینی، سال سوم، شماره دوازدهم، صص. 165-184، 1390.
فراهانی، حسین؛ چراغی، مهدی و عسگری، نگار، تحلیلی بر زمینه‌های توسعه فنّاوری اطلاعات و ارتباطات درنواحی روستایی، مطالعه موردی دهستان بدر؛ شهرستان قروه، علمی- پژوهشی، سال دوازدهم، شماره 26، 1391.
قدیری معصوم، مجتبی؛ مهدوی، مسعود و اسماعیل‌نیا، محسن، توسعة اشتغال در نواحی روستایی، پژوهش‌های جغرافیایی شماره48، صص. 139-158، 1383.
قمبرعلی، رضوان و زرافشانی، کیومرث، شناسایی شاخص‌های موفقیت کارآفرینان روستایی با استفاده از تحلیل مقیاس بندی چند بعدی، فصلنامه علمی- پژوهشی توسعه کارآفرینی، سال اول، شماره دوم، صص. 131-160، 1387.
گروبوسکی، شیلدز و سلف، (1390). توسعه اقتصادی با رویکرد منطقه‌ای، نهادی و تاریخی، (منجذب، محمدرضا؛ مترجم)، تهران: انتشارات نور علم، چاپ اول.
گلرد، پروانه، ویژگی‌ها، انگیزه‌ها و اهداف ترغیب کنندة زنان ایرانی در توسعة کسب‌وکار، فصلنامة علمی- پژوهشی، شمارة 44، پاییز، صص. 267-295، 1386.
گلابی، امیرمحمد؛ خداداد حسینی، حمید،؛ رضوانی، مهران و یدالهی، جهانگیر، بررسی اهمیت نقش شخص کارآفرین در بازاریابی کسب‌وکاهای خانگی محور، همایش ملی توسعه کسب‌وکار خانگی «چالش‌ها- راهکارها»، جهاد دانشگاهی، تهران، 1389.
لشکری، محمد، «توسعه اقتصادی و برنامه‌ریزی» مشهد، انتشارات کنکاش دانش، چاپ اول، 1385.
مایر، جرالد. ام، سیرز، دادلی، پیشگامان توسعه، (هدایتی، سیدعلی اصغر، یاسری، علی؛ مترجم)، تهران:انتشارات سمت، چاپ پنجم، (تاریخ انتشار به زبان اصلی:1984)، 1391.
ملکی، بهنام، «توسعه اقتصادی و برنامه‌ریزی مبانی نظری و کاربردی»، تهران، انتشارات جهاد دانشگاهی، چاپ دوم، 1388.
نظری، سهراب، موسوی، حبیب، (1389)، «توسعه اقتصادی و برنامه ریزی» ، همدان، انتشارات نور علم، چاپ دوم.
هایامی، یوجیرو، «اقتصاد توسعه از فقر تا ثروت ملل»، (آزاد ارمکی، غلامرضا؛ مترجم)، تهران، نشر نی، چاپ دوم، (تاریخ انتشار به زبان اصلی:1999)، 1386.
یدالهی فارسی، جهانگیر؛ آقاجانی، حسنعلی و آقاجانی، علی اکبر، شناسایی عوامل داخلی مؤثر بر عملکرد شرکت‌های کوچک و متوسط و ارائه مدلی اثربخش، علمی- پژوهشی، سال ششم، شماره 14، صص. 12-28، 1388.
یدالهی فارسی، جهانگیر؛ گلابی، امیر محمد و مهرابی، رزا، فرصت‌ها و ایده‌های کارآفرینی(تحلیل و ارزیابی محیطی)، سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی، تهران، 1390.
یدقار، علی، روند تحول و چالش‌های عمران و توسعه روستایی در ایران، فصلنامه پژوهش‌های جغرافیایی. شماره. 48، تابستان 1383.
Alizadeh, K, Effects of Tourists on the Presence of Environmental Resources in the City of Mashhad Torghabeh Division, in: Geographical Research, No. 44, PP. 55-70, 2003.
Butler, R., R. Hall & M. Jenkins, Tourism and Recreation in Rural Areas, UK: Wiley, 1998.
Chowdhury, M.S., 2007, Overcoming Entrepreneurship Development Constraints: the Case of Bangladesh, Journal of Enterprising Communities: People and Places in the Global Economy, Vol. 1, No. 3., 2007, PP. 240-251.
Eftekhari, A., Ghaderi, E, Tourism Role in Rural Development (Review of Evaluating a Theory Framework), Modarres, No. 25., 2002, PP. 23-40.
Fazelbaigi, M.M & Yavari GH. R., 2009, The Role of Cooperatives in EntrepreneurshipDevelopment, Ta'avon, Vol. 204- 205, PP. 42-62. (In Persian).
Finmark Trust, (2006). Home Based Entrepreneurs. from: www.finmark.org.za Fong A., CS. Ching, Yip K., Chan J. and Corpcom Services, Working in home:AGuidebook for Working Women and Homemakers. Corpcom Services Sdn.BhdPublication: Singapore, 2000.
Furnham, A. & Bachtiar, V. “ Personality and intelligence as predictors of creativity”, Personality and Individual Differences, 45(7), 2008, pp 613_617.
Holmes Scott,Smith Sharyn,Cane Georgie” Gender issues in home based business operation and training: an Australian overview” Women in Management Review Volume 12 · Number 2 , 1997,· pp. 68–73.
Mahmoudi, V, Human Empowerment and Development, Political-economic in Formation, Vol. 259- 260., 2009, PP. 124-131. (In Persian).
Motiee Langroudi, H. & Ardshiri, A. R, Create Consequences in the Agricultural Processing Industries in Rural Development Amol Central Division, Human Geography Research Quarterly, No. 61, ., 2007, PP. 1-15. (In Persian).
Musket Glenn, Mike Woods, Home-Based Business: An Economic Development Alternative, Oklahoma Cooperative Extension Fact Sheets, from http://osufacts.okstate.eduFactors influencing farmer participation in irrigation management. Journal of Tropical Agriculture, 42(1-2), 2005.
NASE (National Association for the Self-Employed). How many home-based businesses are there? From http://news.nase.org/news/homebased.asp, 2006.
Ofosuhene, M. urban connections with rural areas in home-based businesses: implications for sustainable rural development in Saskatchewan ( doctoral dissertation). Chapter one: introduction, University of Saskatchewan, Saskatoon, Saskatchewan, 2005.
Ostadi, A, Ecotourism: Wealth Lies in Iran, Dehyariha, No. 9, PP. 25-28, 2004.
Palmer, M The application ofpsychological testing to entrepreneurialpotential, In C. Baumback & J. Mancuso(eds), Entrepreneurship and venturemanagement, NJ: Prentice–Hall Inc, 1987.
Pratt, J.H, Home-based Business: The Hidden Economy, Report for the United States Small Business Administration, Dallas, TX, 2000.
Roberts, L. & Chrisman, J.J. Under one roof: Toward a reconciliation of home-based work typologies, Journal of Small Business and Entrepreneurship, 13(4), 1997, PP.18-33.
Saqaee, M, Capabilities of Rural Tourism in Iran, M. Sc. Thesis, University of Mashhad., 2003.
Shakeri, R, Guide to Study and Develop Environmental Impacts Tourism Development Projects, M. Sc. Thesis, Tehran University, 2004.
Stockdale, A, Migration: Pre- Requisite for Rural Economic Regeneration? Journalof Rural Studies, Vol. 22, No. 3., 2006, PP. 354-366.
Tiple Graham “Employment and work conditions in home based enterprises in four developing countries: do they constitute ‘decent work’?” Work, employment and society. Volume 20(1), 2006, pp 167– 179
Walker Elizabeth, Wang Calvin and Redmond Janice “Women and work-life balance: is home-based business ownership the solution?” Equal Opportunities International Vol. 27 No. 3, 2008, pp. 258-275
Walker Elizabeth, Webster Beverley. “Gender issues in homebased businesses”. Women in Management Review Volume 19, 2004,.pp. 404- 412