دانشنامه جامع علوم انسانی

دانشنامه جامع علوم انسانی

کاتارسیس

نویسنده
چکیده
جمع آن catharses، تزکیه یا تصفیه عواطف (مخصوصاً ترحم و ترس) عمدتاً از طریق هنر. ارسطو در فن شعر این واژه را که از اصطلاح پزشکی katharsis («تصفیه» یا «تطهیر») گرفته شده، به‌عنوان نوعی استعاره برای توصیف تأثیرات تراژدی نمایشیِ واقعی روی تماشاگر استفاده کرد. وی خاطر نشان می‌کند که هدف تراژدی ایجاد «وحشت و ترحم» و ازاین‌طریق، تزکیه این عواطف است.
منظور ارسطو قرن‌ها موضوع بحث و نقد بوده است. گوتهولت لسینگ، نمایش‌نامه‌نویس و نقاد ادبیِ قرن هجدهم آلمان، عقیده داشت که کاتارسیس عواطف افراطی را به امیال پاک تبدیل می‌کند. دیگر منتقدان گفته‌اند که تراژدی به‌عنوان درسی اخلاقی به‌شمار می‌رود که در آن ترس و ترحم به‌وسیله سرنوشت قهرمان تراژیک برای آگاه کردن تماشاگر به نمایش در می‌آید و شبیه به انگیختگی از طریق مشیت الهی نیست. تفسیری که عموماً پذیرفته‌اند این است که از طریق تجربه همدلانه ترس در موقعیتی مشخص، نگرانی‌های تماشاگر به بیرون سوق داده می‌شوند و از طریق هم‌ذات‌پنداری دلسوزانه با قهرمان تراژیک، بینش و نگرشِ تماشاگر گسترش پیدا می‌کند. بنابراین، تراژدی تأثیری سلامت‌بخش و انسانی روی تماشاگر یا خواننده بر جای می‌گذارد.