پایتخت: کویت




نوع حکومت: سلطنتی مشروطه




زبان رسمی: عربی




مساحت: 82017 کیلومترمربع




جمعیت: 3479 میلیون نفر




تعداد دانشجویان: 38630 نفر (2010م)




تعداد اعضای هیئت‌‌علمی: 1239 نفر (2010م)




تولید ناخالص ملی: 2/123 میلیارد دلار (2015م)






ویژگی‌های جغرافیایی، جمعیتی، اقتصادی و اجتماعی

کویت با مساحتی حدود 17820 کیلومترمربع، از کشورهای حاشیه خلیج فارس است. در شمال شبه‌جزیرة عربستان و شمال‌غربی خلیج فارس بین ۸ و ۳۰ درجة عرض جغرافیایی و ۴۶ و ۴۸ درجة طول شرقی قرار دارد و از شمال به عراق، از جنوب به عربستان سعودی و از شرق به خلیج فارس محدود است. کویت سرزمینی است هموار و بیابانی که سطح آن، پوشیده از ماسه است و عوارض طبیعی چون کوه‌ها و رودها در آن وجود ندارد. ازآنجاکه فعالیت‌های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و غیره پیرامون شهر (کویت) می‌چرخد، ازنظر مساحت و جمعیت، می‌توان مفهوم دولت- شهر را بر کویت اطلاق کرد. این کشور در کرانه‌های خلیج فارس، جزایر چندی دارد که مهم‌ترین و بزرگ‌ترین آنها عبارت است از: بوبیان، فیلکه، وریه، مسکان، عوهه، امّ‌النمل، قاروره، ام‌المرادم و کبر. کویت به لحاظ وضعیت جغرافیایی، همواره مرکز مهمی برای کشتی‌رانی و فعالیت‌های دریایی بوده است. زبان نخست و رسمی مردم کویت، عربی است و پس از آن انگلیسی، فارسی و بلوچی در رده‌های بعدی قرار دارند. نوع حکومت آن، از انواع پادشاهی مشروطه و امیری است. اسلام دین رسمی این کشور است و کویت خود را جزئی از امت اسلامی و عربی می‌داند. جمعیت کویت، براساس سرشماری سال 2014 با رشد 88/1%، به رقم 479/3 میلیون نفر رسید. از این تعداد 2/1 میلیون نفر کویتی، 1/1 میلیون نفر از سایر کشورهای عربی، 4/1 میلیون نفر آسیایی‌تبار و نزدیک به 79 هزار افریقایی‌تبار ساکن این کشور هستند (www.worldbank.org). اکثریت جمعیت کویت را مسلمانان تشکیل می‌دهند که از این میان نزدیک به 60% تا 70% سنّی و 30% تا 40% شیعه هستند؛ کویت همچنین دارای جمعیت مسیحی بومی، بودایی، هندو و سیک است (U.S. Department of State, 2015). براساس آمار اعلامی برنامة عمران ملل متحد درباره کویت، بیش از 3/98% از جمعیت این کشور در شهرها زندگی می‌کنند و 94% از جمعیت این کشور باسواد هستند (kw.undp.org).
تقریباً ۴۲ کیلومترمربع از زمین‌های این کشور به‌صورت نخلستان یا کشتزار در دست بهره‌برداری است و باقی‌ماندة آن به لحاظ نبود آب، غیرقابل کشت باقی‌مانده ‌است. کشتزارها و زمین‌های قابل کشت کویت پراکنده‌اند و سه ناحیه الجهراء، العبدلی و الوفره مهم‌ترین و وسیع‌ترین واحدهای کشاورزی کویت هستند که به‌مثابة مراکز کشاورزی کویت شهرت یافته‌اند؛ در این نواحی گندم، جو، چند نوع حبوبات و برخی از انواع سبزی و صیفی‌جات کشت می‌شود. علی‌رغم محدودیت‌های کشاورزی در کویت چند قلم از فراورده‌های کشاورزی و دامی می‌توانند پاسخ‌گوی نیازمندی‌های بازار کویت باشند.
کویت نیز مانند سایر کشورهای حوزة خلیج فارس اقتصاد نفت پایه را برای خود تعریف کرده است. براساس آمارهای اعلام‌شده در سال 2013 میزان ذخایر نفت ثبت‌شدة این کشور، 104 میلیارد بشکه است که 4/7% از ذخایر جهانی نفت خام را به خود اختصاص داده و سیزدهمین کشور صادرکننده نفت خام در جهان است. درآمد حاصل از صادرات نفت، بخش اعظم تولید ناخالص داخلی و همچنین 94% از درآمد دولت را به خود اختصاص داده است. پول رایج کویت، دینار است که با تکیه بر قدرت سرمایه و روندهای اقتصادی این کشور در سال 2012 با ارزش‌ترین پول ملی در جهان لقب گرفت. گفتنی است، بورس اوراق بهادار کویت دومین تالار بورس معتبر در میان کشورهای عربی است. کویت یکی از پیشگامان در میان کشورهای عربی در تنوع بخشیدن به اقتصاد خویش است، البته این تلاش با بحران سیاسی سال‌های اخیر میان دولت و مجلس بر سر اجرای اصلاحات اقتصادی، دچار وقفه شده است. در سال‌های پس از جنگ خلیج فارس، کویت توجه بسیاری را به‌سمت ایجاد کارآفرینی و سرمایه‌گذاری خارجی و داخلی برای ایجاد اقتصادی مبتنی‌بر کسب‌وکار، مبذول داشته است. شواهد حاکی از اطمینان بازار سرمایه به این حرکت اقتصادی بوده است. در سال 2014 سرانة قدرت خرید مردم کویت 71020 هزار دلار و سرانة تولید ناخالص ملی 43103 دلار بود که با اتکا به این آمارهای اقتصادی، به‌ترتیب در جایگاه پنجم و بیست‌وسوم جهان قرار دارد (Etheridge, 2014). اقتصاد مردم کویت از دیرباز با دریا همراه بوده؛ صید و تجارت مروارید با تاریخ این کشور گره خورده است و امروز نیز کشتیرانی و تجارت دریایی بخش جدایی‌ناپذیر از فرهنگ تجاری مردم آن را تشکیل می‌دهد. اصلاحات اقتصادی و جذب سرمایه‌گذارهای خارجی، چشم به این بخش از اقتصاد کویت دارد.
ازنظر اجتماعی و جایگاه علم و آموزش در این کشور، کویتی‌ها، اصولاً اهمیت چندانی برای تحصیل فرزندانشان قائل نیستند؛ البته در طبقات مختلف متفاوت است، که از این لحاظ به سه دسته تقسیم می‌شوند:
دسته اول؛ خانواده‌هایی هستند که ازنظر تحصیلات در سطح بالایی قرار دارند و بیشتر دانش‌آموختگان خارج از کشورند هستند و به لحاظ فرهنگی، در سطح بالایی قرار دارند. این افراد به تحصیلات فرزندانشان اهمیت می‌دهند و دختران و پسران در این خانواده‌ها، به یک نسبت از امکانات تحصیلی برخوردارند.
دسته دوم؛ گروهی هستند که اصالت آنان از عربستان و ایران است، در میان این طبقه هم تحصیلات اهمیت دارد، اما نه اندازه دسته نخست، تحصیل فرزندان دختر در این خانواده‌ها اهمیت چندانی ندارد و معمولاً میزان ترک تحصیل دختران و ازدواج آنها در این طبقة اجتماعی بالاست.
دسته سوم؛ «بدون‌ها» هستند. این گروه از مردم کویت، ‌به تحصیل اهمیتی نمی‌دهند و بیشتر دختر بچه‌هایی که به مدرسه نمی‌روند و در سنین پایین ازدواج می‌کنند، از میان این طبقه هستند و فرزندان این گروه، معمولاً به چوپانی روی می‌آورند. در کویت مانند سایر کشورها دانش‌آموختگان دانشگاه‌ها، وضعیت چندان مناسبی ازنظر شغلی ندارند. برطبق آمار دولت تا سال 2000م از میان حدود 200000 دانش‌آموخته از دانشگاه در این کشور، فقط برای حدود 10000 نفر از آنان شغل موجود است و 190000 نفر بقیه لاجرم بیکار می‌مانند.
اصول و اهداف کلی آموزش و آموزش عالی

برای درک کامل‌تر نظام آموزشی کویت توجه به تاریخچه شکل گرفتن آن ضروری است تا از رهگذر چگونگی این شکل‌گیری بتوان اهداف و اصول آموزشی آن را بهتر درک کرد.

تاریخچه: سابقة نظام آموزشی جدید کویت، به آغاز سده بیستم میلادی بازمی‌گردد، پیش از آن، مدارس کوچک قرآنی دایر بود که بودجة آنها به‌وسیلة متمولین کویتی پرداخت می‌شد. این مدارس، مسئولیت آموزش جوانان را برعهده داشتند. در سال 1911 اولین نهاد آموزشی مدرن به نام «آل مبارکیه» به دست بازرگانان کویتی، با هدف آموزش کارمندان در تجارت، حسابداری و خدمات اداری تأسیس شد. در سال 1921 نیز مدرسه «آل‌احمدیه» که علاوه‌بر آموزش‌های رایج، دورة آموزش زبان انگلیسی را نیز به سرفصل دروسش اضافه کرده بود، شروع به فعالیت کرد، این مدرسه پس از چندی مدرسه دیگری ویژه مدارس دختران تأسیس کرد که دروسی نظیر زبان و ادبیات عربی، مدیریت اقتصاد خانواده و مطالعات اسلامی را تدریس می‌کرد. از این تاریخ به بعد، حوزه آموزش محلی برای قدرت‌نمایی بازرگانان در مقابل دولت ایجاد شده بود. پیش از دهة 30، دولت برای تأمین هزینه‌های خود از بازرگانان مالیات دریافت‌ می‌کرد و ارتباط نزدیکی میان این دو حوزة قدرت سیاسی و اقتصادی، برقرار بود؛ بعد از ورود درآمدهای نفتی و بی‌نیازی دولت به مالیات‌ها، بازرگانان احساس کردند شالوده قدرت تاریخی آنها در خطر است؛ ازاین‌رو برای ایجاد انسجام و ایستادگی در مقابل دولت، در دو حوزه سرمایه‌گذاری کردند، که یکی از آنها حوزه آموزش بود. بازرگانان با عنایت به نبود نظام آموزشی در کویت، که تا آن روز، بر پایة مدارس کوچک تدریس قرآن پیش می‌رفت، سعی شد در اصلاح حوزه آموزش، بر روی جمعیت جوان جامعه تمرکز شود. آنان برای جذب جوانان مشتاق آموزش، شرایط موجود را اصلاح و «شورای آموزشی» را در سال 1936 بنیان نهادند (Cester, 1999). در واقع، گام نخست برای تحصیلات عالی در این سال برداشته شد. این شورا با استخدام آموزشگر و تنظیم برنامة آموزشی، براساس روش‌های جدید، کار خود را آغاز کرد. در مقابل دولت نیز با تکیه بر درآمدهای نفتی، تمرکز خود را در این حوزه بالا برد و تا سال 1945 نزدیک به 17 مدرسه تأسیس شد؛ به‌طوری‌که پس از پایان جنگ جهانی دوم، پول‌های نفتی برای سرمایه‌گذاری در دو بخش آموزش و خدمات اجتماعی در نظر گرفته شد. تا سال 1960 بیش از 45 هزار دانش‌آموز، در کویت مشغول به تحصیل بودند که 18 هزار نفر دانش‌آموز دختر در میان آنها بود (www.Kuwaitculture.com). پس از تدوین قانون آموزش اجباری برای کودکان 6 تا 14 سال، در سال 1965 این کشور به دنبال تدوین راهبرد آموزش با تمرکز بر کیفیت و ارتقای سطح آموزش عالی بود. این تلاش‌ها در راستای برنامه‌های متفاوتی است که سازمان‌های بین‌المللی دنبال می‌کنند. ازاین‌رو کویت در پی آن است تا ساختار آموزشی خود را تا سال 2025 همسو با نیازهای داخلی و در راستای اهداف و نیازهای جهانی‌شدن تنظیم کند (Ministry of Education, 2008, p. 19). کنفرانس ملی توسعه آموزش در کویت در فوریه 2008، به‌منظور بحث درباره این راهبرد ملی برگزار شد. سازمان همکاری اقتصادی و توسعه، نیز در حال کار برای بهبود محیط کسب‌وکار در کویت و همچنین ارائه آموزش برای زنان، به‌منظور ترویج کارآفرینی در کشور مشغول فعالیت است.

اصول و اهداف: پس از تدوین قانون آموزش اجباری در سال 1965، تحصیل به‌مثابة یکی از حقوق اساسی شهروندان کویتی به‌شمار می‌آید. براساس قانون اساسی کشور کویت و برابر با مواد مندرج در ماده 13 این قانون: آموزش، رکن اساسی پیشرفت جامعه است که دولت آن را مورد تضمین و زیر حمایت خود قرار می‌دهد؛ همچنین ماده 14: دولت، علوم و ادبیات و هنر را زیر نظر دارد و پژوهش‌های علمی را تشویق می‌کند. افزون‌براین دو ماده؛ ماده 40: آموزش، حقی است برای کویتی‌ها که دولت طبق قانون و در حدود نظم و آداب عمومی، آن را تضمین می‌دارد و آموزش در دوره ابتدایی اجباری و رایگان است و قانون طرح لازم را برای مبارزه با بی‌سوادی وضع می‌کند و دولت به‌ویژه برای پرورش جسم، خوی و عقل جوانان اهمیت قائل است (واحد پژوهشی مؤسسه فرهنگی نگاه بینه، 1387، صص 6 و 11).

براساس آنچه در وبگاه رسمی دیوانی امیر کویت نگاشته شده، شهروندان کویتی می‌بایست در نظام آموزشی این کشور به‌گونه‌ای آموزش ببینند که هم در جامعه و هم در زندگی خصوصی خود، شهروندی نمونه برای این کشور باشند. راهبرد آموزشی کویت، به‌گونه‌ای تدوین شده است که تکیه اصلی خود را بر نقش مؤسسات آموزشی در ارتقای سطح و کیفیت آموزش افراد بگذارد؛ افرادی که قرار است بدنه فعال، ماهر و کارآمد کویت را تشکیل دهند و چرخ‌های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی این کشور را به حرکت درآورند؛ در واقع آموزش ابزاری برای نیل به این اهداف است (www.da.gov.kw). شهروندان کویتی می‌بایست به‌گونه‌ای آموزش ببینند که در شرایط کنونی (1965م) که این کشور ازلحاظ قدرت پول ملی در ردة اول جهان قرار دارد و تولید ناخالص ملی آن، بسیاری از سرمایه‌گذاران و تجار بین‌المللی را به‌سوی آن جلب می‌کند، تعادلی مناسب میان هویت فرهنگی و پذیرش و تطبیق با تغییرات پیش‌رو باشد (kuwaitembassy.ca).
براین‌اساس، اهداف بلندمدت آموزشی کویت عبارت است از، گسترش و توسعه نظام مدارس با هدف تربیت شهروندان کویتی، برای زندگی فعال و مفید در جامعه، امکان ارتقای سطح علمی در حوزة آموزش عالی و توجه به نیازهای جامعه و تربیت جوانان در راستای اهداف مذکور.
اهداف و راهبردهای آموزشی در بین سال‌های 2025-2005 این‌گونه بیان شده است: تربیت جوانان با عنایت به نیازها و فرهنگ موجود در جامعه، توجه به باورهای اجتماعی و به حداقل رساندن تضاد فرهنگی، آماده ساختن فضایی برای تغییر روندهای اجتماعی و ایجاد همکنشی و گفت‌وگو میان دو حوزه، تأکید بر حقوق اساسی افراد، ویژگی‌های یک جامعه مدرن، توجه به محیط‌زیست و منابع طبیعی در روند آموزشی (International Bureau of Education, 2011). در راهبرد آموزشی کویت، توجه به اصول و اهدافی که یونسکو به‌مثابة بازوی آموزشی ملل متحد ارائه داده، مشهود است. یونسکو اصول و اهدافی را برای دوره‌های مختلف آموزشی و تحصیلی بیان کرده که در راهبرد آموزشی کشور کویت چنین لحاظ شده است:

1. اصول و اهداف عمده آموزش در دوره ابتدایی
· تقویت ذهن و روح کودکان؛
· کمک به رشد احساس «خودباوری» در کودکان برای حفظ اصول دین اسلام؛
· آموزش مهارت‌های اساسی مانند، خواندن، نوشتن و ریاضیات؛
· توسعة مهارت‌های اجتماعی و شناسایی ملیت خویش.
2. اصول و اهداف عمده آموزش در دوره میانی
· کمک به دانش‌آموزان برای کسب اطلاعات و درک ملیت و نژاد عربی خویش؛
· آموزش مهارت‌های اجتماعی، علوم پایه، ریاضیات و زبان؛
· تشویق دانش‌آموزان به کشف و توسعه توانایی‌های حرفه‌ای خویش؛
· درک و گسترش شناسایی وظایف شهروندی؛
· تربیت شاگردان برای ورود به دانشگاه یا آموزش عالی در سطح کاربردی.
3. اصول و اهداف عمده آموزش در دانشگاه
· آموزش و رشد توانایی‌های دانشجویان؛
· تقویت روحیة پژوهش علمی دانشجویان در کلیه شاخه‌های علمی و هنری؛
· تشویق دانشجویان برای ورود به حوزه‌های جدید اقتصادی و پیشرفت در این حوزه؛
· ایجاد انگیزه و آموزش به دانشجویان برای ارتقای سطح مشارکت‌های اجتماعی و فرهنگی؛
· تقویت روحیه عربی- اسلامی در دانشجویان؛
· آماده‌سازی آنها برای زندگی بهتر.
4. اصول و اهداف عمدة آموزش عالی علمی- کاربردی
· توسعه توانمندی‌های دانشجویان، متناسب با نیاز بازار کار؛
· تأکید ویژه بر بخش‌های فنی‌و‌حرفه‌ای و مهارت‌آموزی؛
· تهیه چهارچوبی برای آموزش ضمن خدمت برای کارکنان متخصص در بخش‌های عمومی و غیرعمومی؛
· پرورش و رشد مهارت‌های فنی و علمی (International Bureau of Education, 2011).

ساختار نظام آموزشی

ساختار نظام آموزشی کویت، به‌گونه‌ای ترسیم شده است که دانش‌آموزان می‌بایست پنج سال را در دورة ابتدایی، چهار سال در دورة راهنمایی و سه سال را در دوره دبیرستان سپری کنند تا امکان ورود به دوره عالی و دانشگاهی را به‌دست آورند. براساس قانون، پنج سال دورة ابتدایی و چهار سال دورة راهنمایی جزء تحصیلات اجباری به‌شمار می‌آیند. سازمان یونسکو طبقه‌بندی بین‌المللی استاندارد آموزش را ارائه کرده که براساس آن آموزش‌های پیش‌دبستانی برای گروه سنی 4 تا 5 سال نیز شامل این بخش می‌شوند (International Bureau of Education, 2011). گفتنی است مدارس در کویت، به دو صورت عمومی و خصوصی هستند که هر دو زیر نظر وزارت آموزش این کشور اداره می‌شوند و ارائه خدمات می‌کنند. آموزش و آموزش عالی در کویت نیز دارای دو وزارتخانه جداگانه است ولی ادارة هر دو وزارتخانه با یک وزیر است.
گفتنی است در ابتدا بخش آموزش پیش‌دبستانی، برای گروه سنی یادشده، در کویت مورد حمایت چندانی قرار نمی‌گرفت، اما باتوجه‌به ارتباطات پیوسته با سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی و همچنین مشاهدة نظام آموزشی کشورهای دیگر، به‌وسیلة شهروندان کویتی در سفرهای خارجی، این گروه سنی نیز وارد حوزه آموزش اجباری ازسوی خانواده‌ها شده است، اما قانون اساسی کویت، تحصیلات اجباری را برای گروه سنی 6 تا 14 سال تعیین کرده است. به‌رغم رایگان بودن دوره‌های پیش‌دبستانی در کویت، این دوره آموزشی چندان مورد پذیرش عمومی کویتی‌ها قرار ندارد.

آموزش ابتدایی
دوره آموزش ابتدایی در کویت چهار سال بود که از سال 2005 به این سو، دانش‌آموزان می‌بایست پنج سال تحصیلی را سپری کنند. این دوره براساس قانون اساسی کویت جزء تحصیلات اجباری به‌شمار می‌آید. آموزش در این دوره به زبان عربی است. به‌رغم اینکه آموزش در این دوره کاملا رایگان است؛ دولت کویت همچنین لباس، لوازم التحریر، غذا، وسایل ایاب و ذهاب دانش‌آموزان را فراهم می‌کند (www.scholaro.com).

آموزش راهنمایی
دورة آموزش راهنمایی، چهار سال به‌طول می‌انجامد و مانند دورة ابتدایی، براساس مفاد قانون جزء تحصیلات اجباری شهروندان کویتی به‌شمار می‌آید. دانش‌آموزانی که این دو دورة تحصیلی را با موفقیت سپری کنند، گواهی پایان دوره را دریافت می‌کنند و امکان ورود به دورة بالاتر یعنی دبیرستان برایشان فراهم می‌شود.

آموزش میانی
دانش‌آموزانی که موفق به دریافت گواهی پایان دورة راهنمایی شده‌اند، در دوره آموزشی چهارساله‌ای ثبت‌نام می‌کنند که در این دوره، آنها آمادگی ورود به دوره آموزش عالی را می‌یابند. این دوره داوطلبانه و رایگان است. دانش‌آموزان پس از سپری کردن دوره فوق، می‌بایست در آزمون نهایی شرکت کنند و پس از قبولی در این آزمون، گواهی دیپلم دریافت می‌کنند.
آموزش فنی‌و‌حرفه‌ای
این دوره، امکان مهارت‌آموزی را برای همة شهروندان کویتی در کل رده‌های سنی فراهم آورده است. این برنامه ازسوی دولت، مورد حمایت جدی است و هدف از آن مهارت‌آموزی نه برای ورود صرف به بازار کار، بلکه ایجاد خلاقیت و شکوفایی استعداد افراد در نظر گرفته شده است. براساس طرح جدیدی که در سال 2005 ارائه شد، دوره‌های تکنیکی و مهارتی یک تا دو ساله برای دانش‌آموختگان دورة راهنمایی برگزار می‌شود، که این دانش‌آموزان در صورت تمایل، می‌توانند آموزش‌های مهارتی فوق را دریافت و با گواهی مهارت وارد بازار کار شوند.

جدول 1. وضعیت نظام‌ آموزش فنی‌وحرفه‌ای کویت برحسب مؤلفه‌های چهارگانه در 2012-2011








تعداد مدرسه


تعداد کلاس درس


تعداد دانش‌آموزان


تعداد آموزشگر




آموزش‌های مذهبی


9


121


2708


699




آموزش‌های ویژه


29


241


1694


1285




کل


38


362


4402


1984





(Central Statistical Bureau, 2013b, p. 16)

در کنار نظام آموزش عمومی، بخش خصوصی نیز فعالیت دارد که میزان فعالیت و گستره آن را می‌توان در جدول 2 مشاهده کرد:

جدول 2. وضعیت نظام‌ آموزشی کویت در بخش خصوصی
براساس مؤلفه‌های چهارگانه در 2012-2011م








تعداد مدرسه


تعداد کلاس درس


تعداد دانش‌آموزان


تعداد آموزشگر




کودکستان


105


1225


37433


1888




ابتدایی


132


3026


94260


5204




راهنمایی


133


1912


57743


3065




میانی


105


1219


34832


2872




کل


475


7382


224268


13029





(Central Statistical Bureau, 2013b, p. 16)

آموزش عالی
کویت ازنظر نشانگر توسعه منابع انسانی، براساس گزارش سال 2013 برنامه توسعه ملل متحد با رقم 812/0 یکی از بالاترین نشانگرهای توسعة انسانی در خاورمیانه را دارد (www.kw.undp.org). این کشور با تکیه بر درآمد ملی و سرانة تولید ناخالص ملی خود، توانسته جمعیت بومی اندک خود را از هر لحاظ تأمین و رضایت اجتماعی را به سطح ایده‌آل برساند. آموزش عالی یکی از نقاط مورد توجه و تمرکز دولت کویت در سال‌های اخیر بوده است. مسئولان آموزشی این کشور، در تلاش برای افزایش سطح کیفی و کاربردی آموزش‌های ارائه‌شده، برنامه‌ریزی‌های جدی را دنبال می‌کنند.
دانشگاه‌های گوناگونی در کویت وجود دارند، که از آن جمله می‌توان به دانشگاه کویت (جامعه الکویت)، دانشگاه امریکایی کویت، دانشگاه علوم و فنّاوری خلیج [فارس]، دانشگاه امریکایی خاورمیانه، کالج استرالیایی در کویت، مدرسة بازرگانی کویت و ماستریخت، کالج باکس هیل و دانشگاه آزاد عربی اشاره کرد (www.scholar.com).
دانشگاه امریکایی کویت از سال ۲۰۰۴ در کویت گشایش یافت. این دانشگاه هم اکنون 1162 دانشجو دارد و دروس دانشگاهی در این دانشگاه به زبان ‌انگلیسی تدریس می‌شود.













دانشگاه کویت، دستاورد برنامه دولت در سال 1960 برای پی نهادن نظام آموزش عالی در این کشور است. براساس این طرح، اقدامات ویژه‌ای برای امکان‌سنجی ایجاد رشته‌های مورد نیاز، نیازمندی‌های کشور صورت گرفت که نتیجة این مساعی، در سال 1996 با افتتاح دانشگاه کویت به بار نشست. دانشکده‌های دانشگاه کویت عبارت‌اند از: دانشکدة حقوق و شریعت اسلامی، دانشکدة بازرگانی، اقتصادی و علوم سیاسی، دانشکدة بازرگانی، اقتصادی و علوم سیاسی، دانشکدة علوم، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشکدة بهیاری و فنی و نفت و دانشکدة پزشکی و پیراپزشکی و غیر آن است.
در کنار دانشگاه‌های فوق، مؤسسات عالی دیگری مانند کالج آموزش‌های عمومی، مؤسسة عالی تئاتر و مؤسسة عالی موسیقی، مشغول به فعالیت هستند. گفتنی است این دانشگاه‌ها، خدمات رایگان در اختیار شهروندان بومی کویت قرار می‌دهند؛ همچنین وازرت آموزش عالی کویت برای دانشجویانی که قصد ادامه تحصیل در خارج از کویت را دارند، کمک‌هزینه‌های تحصیلی با پوشش 50% تا 100% در نظر گرفته است (www.kuwaitculture.com).
طول دوره تحصیلی، در دوره کارشناسی براساس مصوبات آموزش عالی این کشور 8 نیمسال آموزشی یا 4 سال تحصیلی و دوره‌های پزشکی 7 سال تحصیلی خواهد بود. دوره کارشناسی ارشد 3 نیمسال تحصیلی و برای گرفتن مدرک دکتری دانشجویان می‌بایست سه سال تحصیلی را سپری کنند. گفتنی است، آموزشگران دانشگاه بیشتر از کشورهای مصر، اردن، عراق و سوریه هستند و استادان کویتی و غربی در اقلیت قرار دارند.
لازم به ذکر است، دسترسی به آمارهای دقیق درباره کویت به‌علت نبود آمارهای دولتی و رسمی روزآمد، تنها با اتکا به آمارهای پراکنده سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی و همچنین آمارهای دولتی که برای سال‌های گذشته است، میسر شد.
براین‌اساس، گزارش سال 2014 Bertelsmann Stiftung's Transformation Index نشان می‌دهد در سال 2014 نشانگر امید به زندگی میان مردم کویت 3/74 سال بوده است. در سال
2013 درآمد سرانة ملی کویت براساس روش اطلس، 55470 دلار و نرخ بیکاری در این کشور، صفر است؛ همچنین براساس این گزارش، نظام آموزشی کویت، در دوره ابتدایی ازلحاظ کیفی در مقایسه با 144 کشور جهان در جایگاه 89 و نظام آموزش عالی این کشور نیز در میان 144 کشور جهان، در جایگاه 104 قرار دارد. در سال 2007 روی آوردن به آموزش در مدارس 106% افزایش یافت که این، بالاترین رقم در میان کشورهای منطقه به‌شمار می‌رود؛ نشانگر توسعة انسانی در کویت 2/61% است (Bertelsmann Stiftung, 2014). در ادامه داده‌های آماری گزارش سال 2013، اداره آمار کویت درباره نظام آموزشی این کشور مورد توجه قرار خواهد گرفت.













مدیریت نظام آموزشی با تکیه بر آموزش عالی

در سال 1960 دولت کویت، با ارائه طرحی که بررسی شرایط ایجاد آموزش عالی در این کشور را هدف خود قرار داده بود، بنیان ایجاد دانشگاه کویت را نهاد؛ از زمان ارائه طرح تا گشایش دانشگاه، بیش از سه دهه سپری شد و در طول این مدت، نحوة اداره و ارزیابی آن مورد توجه قرار گرفت. در طرحی که به دولت تقدیم شد و امروز نیز اجرا می‌شود، آموزش عالی مستقل از نظام آموزشی موجود که اداره مدارس را برعهده داشت، آغاز به کار کرد. آموزش عالی تحت نظارت و مدیریت وزارتخانه‌ای مجزا اداره و همچنین کمیسیون ملی آموزش، علوم و فرهنگ کویت، دبیرخانه انجمن آموزش‌های خاص، روابط عمومی و گروه اطلاع‌رسانی آموزش نیز زیر نظارت دفتر این وزارتخانه قرار گرفت (International Bureau of Education, 2011).

منابع مالی بخش آموزش و آموزش عالی

براساس قانون مصوب سال 1965 آموزش اتباع کویتی کاملاً رایگان است و دولت وظیفه فراهم ساختن کل هزینه‌ها را برعهده دارد. لازم به یادآوری است در دوره ابتدایی، علاوه‌بر هزینه تحصیل، هزینه‌های جانبی نظیر لوزام‌التحریر، غذا و لباس مدرسه دانش‌آموزان را نیز فراهم می‌کند. باتوجه‌به پایین بودن نرخ بیکاری در کویت، دولت با ارائه امکانات و ترسیم دورنمای شغلی مناسب شهروندان خود را برای به‌دست آوردن این امتیازها ترغیب و تشویق می‌کند (Bertelsmann Stiftung, 2014).
براساس ماده 29 قانون مصوب سال 1966 دولت موظف است، اهداف و روند آموزشی دانشگاه کویت را مورد بررسی قرار دهد و اطمینان یابد که روند آموزشی در راستای اصول مدیریتی او قرار دارد، دراین‌صورت کل بودجه این دانشگاه، ازسوی دولت فراهم خواهد شد، اما به‌طور مشخص، روند تخصیص بودجه در قانون تعیین نشده است. در همین راستا بند 5 ماده 29 تصریح می‌دارد که فراهم ساختن بودجة آموزش عالی، از وظایف دولت است (International Bureau of Education, 2011).
با بررسی منابع و اطلاعاتی که وبگاه دیوانی امیر کویت و مجلس این کشور منتشر کرده، نمی‌توان به روشنی اعلام کرد بودجه آموزشی کویت از چه منابعی و با چه درصدی فراهم می‌شود. اما آنچه مسلم است، با عنایت به سرانة قدرت خرید مردم کویت که در سال گذشته 71020 هزار دلار و سرانه تولید ناخالص ملی 43103 دلار بوده، و دولت کویت با تکیه بر قدرت اقتصادی سعی در ارتقای حمایت‌های اجتماعی و فرهنگی از شهروندانش دارد که ارائه خدمات رایگان آموزشی نیز یکی از این حمایت‌ها است (www.da.gov.kw).

برنامه‌ها و اصلاحات پیش‌رو

در گزارش سال 2014 BTI درباره کویت آمده است که این کشور، در نظر دارد نظام آموزشی خود را ارتقا بخشد و از جایگاه 104 از میان 144 کشور در سال‌های آتی به رتبه زیر 80 دست یابد. براین‌اساس، دولت کویت طرحی را با عنوان «برنامه ملی بررسی نظام آموزشی» با هدف پژوهش درباره برنامه‌های درسی، نظام آموزشی، بررسی نقاط قوت و ضعف این نظام آغاز کرده است. در این طرح عوامل جدید، که برای ارتقای کیفیت آموزشی شهروندان کویتی است بیان شده است. در این طرح، ساعات آموزشی، دروس، نحوة تدریس، ایجاد استاندارد آموزش ملی و تعیین عوامل جدید برای سنجش کیفیت دانش‌آموزان و آموزشگران، مورد توجه قرار خواهد گرفت تا براساس داده‌های این طرح، استانداردهای جدیدی تعریف شود. دولت کویت می‌پندارد نتایج «طرح ملی بررسی نظام آموزشی» می‌تواند گرانیگاهی برای گام‌های بعدی در بخش آموزش کشور باشد (Bertelsmann Stiftung, 2014).
در گزارش سال 2013 بخش فرهنگی وزارت خارجة کویت آمده است باتوجه‌به آمارهای اعلام‌شده ازسوی بانک جهانی و صندوق بین‌المللی پول، درباره آینده پیش‌روی کویت، این کشور در کنار هزینه کرد برای افزایش سطح رفاه و رضایت شهروندان خود، در نظر دارد با تمرکز بر برنامه‌های مهارت‌آموزی و افزایش کیفیت آموزشی، شهروندان خود را نسبت به کارآفرینی و توسعة بخش خصوصی کشور علاقه‌مند سازد. ازاین‌رو، همسو با توسعه اقتصادی بخش خصوصی را مورد حمایت بیشتر قرار دهد، تا از این رهگذر، تنوع‌بخشی به درآمدها میسر و رشد اقتصادی و انسانی مهیا شود (www.kuwaitculture.com).
از دیگر برنامه‌های پیش‌رو در این کشور، دایر کردن شعبه‌ای از دانشگاه‌های خوب دنیا در این کشور است، افزون‌بر دانشگاه امریکایی کویت در نظر است، شعبه‌ای از دانشگاه شیراز نیز در این کشور گشایش یابد. موضوع ایجاد شعبه این دانشگاه در کویت، در مذاکرات تازه هیئت‌های عالی رتبة جمهوری اسلامی ایران و کویت به تصویب رئیس‌جمهوری و امیر کویت رسیده است و در دست پیگیری است (www.irna.ir).

کتاب‌شناسی
دبیرخانة شورای عالی انقلاب فرهنگی. (1382). «نظام آموزشی کویت». نظام آموزش کشورهای جهان. بازیابی شده از: http://www.mahshar.com/world/research/edupol/countries.phpckuwait.htm

واحد پژوهشی مؤسسه فرهنگی نگاه بینه. (1387). قانون اساسی کویت. تهران: نگاه بینه.

Bertelsmann Stiftung. (2014). Kuwait Country Report. Retrieved from: https://www.bti-project.org/fileadmin/files /BTI/Downloads/Reports/2014/pdf/BTI_2014_Kuwait.pdf.
Central Statistical Bureau. (2013a). Annual Statistical Abstract 2013. Retrieved from: https://www.csb.gov.kw/Pages/ Statistics_en?ID=18&ParentCatID=%202

Central Statistical Bureau. (2013b). Statistical Review 2013. Retrieved from: https://www.e.gov.kw/sites/kgoenglish/ Forms/StatisticalReview-2013.pdf.
Cester, B. (1999). Kuwait: Abeacon of Humanity. Retrieved from: http://www.rovinginsight.org/library/?content= International-insight-article-027&kuwait-beacon-of-humanity
Etheridge, J. (2014). “What's Behind the Growth of Kuwait's Informal Economy”. Kuwait Times. Retrieved from: http://news.kuwaittimes.net/whats-behind-growth-kuwaits-informal-economy/
International Bureau of Education. (2011). “Kuwait”. World Data on Education (7th edition). Geneva:Unesco.

Ministry of Education. (2008). The National Report Development of Education in the State of Kuwait 2004-2008. Retrieved from: http://www.ibe.unesco.org/National _Reports/ICE_2008/kuwait_NR08.pdf.

U.S. Department of State. (2015). “Kuwait”. 2014 Report on International Religious Freedom. Retrieved from: https://www.state.gov/documents/organization/238676.pdf.
http://kuwaitembassy.ca/
http://www.csb.gov.kw/Default_en
http://www.da.gov.kw/ara/picsandevents/riseofkuwait.php
https://www.irna.ir
http://www.kuwaitculture.com/kuwait-cultural-office
http://www.kw.undp.org/
https://www.scholaro.com/ed/Countries/Kuwait/Education-System
http://www.unesco.org/new/en/education/themes/leading-the-international-agenda/education-for-all/resources/statistics/
http://www.worldbank.org
http://www.yjc.ir/fa/news