پایتخت: یائونده




نوع حکومت: جمهوری چندحزبی




زبان رسمی: فرانسوی و انگلیسی




مساحت: 457442 کیلومترمربع




جمعیت: 19294149 نفر (2010م)




تعداد دانشجویان: 150932 نفر (2008م)




تعداد اعضای هیئت‌علمی: 2748 نفر (2008م)




تولید ناخالص ملی: 52/28 میلیارد دلار (2015م)




هزینه دولت از تولید ناخالص ملی: 0/3% (2013م)




هزینه آموزش از کل هزینه دولت: 8/13% (2013م)






ویژگی‌های جغرافیایی، جمعیتی، اقتصادی و اجتماعی

جمهوری «کامرون» از کشورهای افریقایی است که در انتهای خلیج گینه واقع شده است. این کشور از شمال، با نیجریه و چاد، از شرق با افریقای مرکزی، از جنوب با کنگو، گابن و گینة استوایی و از غرب با نیجریه همسایه است. مردم کامرون از قبایل مختلف تشکیل شده‌اند و بافت جمعیتی آن، به‌جز در بخش‌های حاشیه‌ای، از تراکم چندانی برخوردار نیست. آب‌وهوای استوایی کامرون موجب پدید آمدن جنگل‌های انبوه در آن شده است. کشاورزی 80% از فعالیت‌های مردم را تشکیل می‌دهد که در مناطق آب‌وهوایی مختلف این میزان متفاوت است؛ در بخش گرمسیر، مردم به بهره‌برداری از جنگل و چوب‌های قیمتی، کشت کاکائو، قهوه، موز و نخل‌های روغنی مشغول‌اند. در حاشیة رودخانه‌ها، مانیوک، ارزن و سورگو (از حبوبات حاره‌ای) کشت می‌شود. در قسمت علفزارهای حاره‌ای مردم به پرورش دام مشغول‌اند و در شمال، کشت صنعتی پنبه و بادام زمینی رواج دارد. تنها تولید صنعتی این کشور، به‌غیراز مواد غذایی، آلومینیوم است. منابع زیرزمینی کامرون عبارت‌اند از نفت، که سالانه ده میلیون تن تولید می‌شود و گاز، که هنوز از آن بهره‌برداری نشده است. مبادلات اقتصادی آن ازطریق بندر دوآلا، که مرکز اقتصادی کشور است، انجام می‌شود.
کامرون، در سدة شانزدهم میلادی، مجموعه‌ای از امیرنشین‌ها بود که در آن به شکار بردگان می‌پرداختند. اروپایی‌ها، از سدة پانزدهم میلادی، به افریقا، و از 1860م، به کامرون راه یافتند. نخست آلمانی‌ها آن را زیر حمایت خود قرار دادند. اما در فاصلة 1916-1914م، میان فرانسویان و انگلیسی‌ها تقسیم شد و در 1919م، کاملاً در اختیار انگلیسی‌ها قرار گرفت. در 1940م، کامرون متحد فرانسة آزاد شد و تحت حمایت این کشور قرار گرفت. در 1959م، بر اثر شدت گرفتن جنبش‌های ملی، این کشور خودگردانی داخلی خویش را به‌دست آورد و سرانجام در 1960م به استقلال کامل دست یافت.

اصول و اهداف کلی آموزش و آموزش عالی

در کامرون سازماندهی و مدیریت آموزش در کلیة سطوح از وظایف اصلی دولت به‌شمار می‌رود. به‌موجب قانون اساسی این کشور، دولت وظیفه دارد تسهیلات لازم را برای آموزش همة کودکان فراهم کند. آموزش پایه در این کشور، غیرمذهبی و اجباری است و هیچ‌گونه تبعیض جنسی، عقیدتی و قبیله‌ای در آن اعمال نمی‌شود.
در این کشور، آموزش به‌مثابة اصل تضمین‌کنندة کیفیت تعلیم‌وتربیت قلمداد می‌شود. این دیدگاه جایگاه خاصی برای آموزش ترسیم می‌کند؛ چراکه بنابر آن، آموزش موجب ایجاد منزلت و بهبود تصویر ذهنی انسان و حتی شرایط کار او می‌شود.
از دیگر هدف‌های کلی آموزش، در کامرون، تأکید بر هویت ملی است، که ازطریق برنامه‌ریزی آموزشی و توسعة آموزش فنی‌وحرفه‌ای، موجبات ساختن ملتی سرفراز و ثروتمند را فراهم می‌کند.

ساختار نظام آموزشی

نظام آموزش کامرون، عمومی است؛ بااین‌حال، شمار اندکی از نهادهای آموزشی آن، ازسوی بخش خصوصی اداره می‌شوند. نظام آموزش رسمی از دو زیرنظام فرانسوی‌زبان و انگلیسی‌زبان تشکیل شده است. زیرنظام فرانسوی‌زبان برمبنای الگوی فرانسوی، بنیاد نهاده شده و در بخش شرقی رایج است، اما الگوی انگلیسی که در بخش غربی رایج است، برمبنای الگوی انگلیسی طراحی شده است. این دوگانگی نظام آموزشی به پیچیدگی آن افزوده است. زیرنظام آموزش عالی از الگوی مشترکی برخوردار است؛ ازاین‌روی، هریک از دو الگوی آموزشی یادشده از پنج دورة آموزش پیش‌دبستانی، ابتدایی، راهنمایی (پس از ابتدایی)، میانی و عمومی تشکیل شده است.
آموزش پیش‌دبستانی، نخستین دورة آموزشی غیراجباری است که معمولاً دو سال است. آموزش ابتدایی، که اجباری توصیف شده است، در زیرنظام فرانسوی شش سال و در زیرنظام انگلیسی هفت سال به درازا می‌کشد. دورة آموزش میانی عمومی در هر دو زیرنظام هفت سال است. دورة آموزش فنی نیز به ترتیب چهار و سه سال است. جدول 1، سیمای روشن‌تری را از ساختار آموزشی کامرون به تصویر می‌کشد و نشان می‌دهد که دوگانگی زیرنظام آموزشی به پیچیدگی فزایندۀ نظام آموزشی انجامیده است که معادل‌سازی آن را با دشواری روبه‌رو می‌سازد.

آموزش عالی
سیمای آموزش عالی برمبنای متنی که ازسوی رئیس دولت در 1993 ابلاغ شده، شکل گرفته و دربرگیرندۀ 6 دانشگاه بخش عمومی است. این دانشگاه‌ها به موجب حکم یادشده، نهادهایی عمومی، علمی و فرهنگی به‌شمار می‌آیند و از شخصیت حقوقی و استقلال مالی، اداری و علمی برخوردارند. دانشگاه‌های بخش عمومی از اصول راهنمای زیر پیروی می‌کنند:
· برابری در دسترسی برای تمام کامرونی‌ها؛
· استقلال گسترده در قلمرو علمی، مالی و اداری؛
· مشارکت آموزشگران، دانشجویان و دیگر کارکنان در تصمیم‌گیری‌های مربوط به آنها؛
· باز بر روی زیست‌بوم ملی، منطقه‌ای و همکاری بین‌‌المللی؛
· استفادة خردورزانه و بهینه از زیرساخت‌ها و لوازم موجود و پویاسازی همکاری میان دانشگاهی و بین‌المللی.

آموزش‌های فنی‌وحرفه‌ای، بخش دیگری از آموزش بعد از میانی را تشکیل می‌دهند که مدیریت آن برعهدة وزارت آموزش عالی نیست. نهادهای عمومی آموزش بعد از میانی همچون مدارس حرفه‌‌ای ملی، منطقه‌ای یا زیرمنطقه‌ای چنین آموزش‌هایی را عرضه می‌کنند. این مراکز آموزشی، به‌منظور پاسخ‌گویی به نیازهای ویژة وزارتخانه‌های فنی یا اجرای قراردادهای بین‌المللی راه‌اندازی شده‌اند. در واقع، آموزش عالی رسمی در دو قلمرو عرضه می‌شود:
الف) آموزش عالی عمومی و دانشگاهی: در این قلمرو آموزش عالی نظری و بلندمدت در دانشکده‌ها عرضه می‌شود. این دوره‌های آموزشی بین چهار تا پنج سال به درازا می‌کشد.













ب) آموزش عالی حرفه‌ای و کاربردی: که دوره‌های آموزشی کوتاه‌مدت (دو تا سه سال) و یا بلندمدت اما عملی را دربرگرفته، معمولاً بر روی یک حرفه تمرکز می‌یابد. چنین آموزش‌هایی در مدارس عالی عرضه می‌شوند و انتخاب دانشجویان برمبنای دیپلم تخصصی آنها صورت می‌گیرد.
برخی از مدارس عالی، ازجمله «مدرسة عالی یائونده»، به برگزاری کلاس‌های آمادگی می‌پردازند. هدف از برگزاری این کلاس‌ها، تقویت توان علمی جوانان و افزایش فرصت آنها در دستیابی به موفقیت در آموزش عالی است. لازمة راهیابی به این دوره‌های آموزشی، موفقیت در آزمون است. به‌غیر از چند دانشکده که به عرضة برنامه‌های آموزشی حرفه‌ای می‌پردازند و همچنین مدارس عالی که ثبت‌نام در آنها منوط به گذراندن آزمون است، پذیرش در دانشگاه‌ها برمبنای محتوای پروندة تحصیلی افراد انجام می‌شود. این فرایند برمبنای اصل آزادی و برابری فرصت در دسترسی به آموزش انجام می‌شود که دولت باتوجه‌به ظرفیت پذیرش دانشگاه‌ها، این حق را برای تمامی کامرونی‌ها به رسمیت شناخته است.
فرایند پذیرش در دو مرحله انجام می‌شود: در مرحله نخست، در ماه‌های اوت و سپتامبر متقاضیان به تشکیل پرونده در نهاد آموزشی مورد نظر خود می‌پردازند. در مرحلۀ بعدی، پذیرفته‌شدگان با پرداخت مبلغ 50000 فرانک سیفا ثبت‌نام خود را نهایی کرده، کارت دانشجویی دریافت می‌کنند.
دورة نخست آموزش عالی در دو بخش عمومی و حرفه‌ای عرضه می‌شود و به دانش‌آموختگان آن به‌ترتیب مدرک مطالعات عمومی دانشگاهی و مدرک مطالعات حرفه‌ای دانشگاهی داده می‌شود.
دورة دوم آموزش، یک تا دو سال به درازا می‌کشد و به دانش‌آموختگان آن به‌ترتیب مدرک کارشناسی و کارشناسی ارشد داده می‌شود. افرادی که مدرک مطالعات عمومی دانشگاهی و یا مطالعات حرفه‌ای دانشگاهی را دریافت کرده‌اند، می‌توانند در دورۀ دوم آموزش عالی ثبت‌نام کنند.
دوره سوم آموزش عالی، سه تا پنج سال پس از دریافت مدرک کارشناسی ارشد طول می‌کشد. تنها کسانی می‌توانند در این دوره، ثبت‌نام کنند که دارای مدرک کارشناسی ارشد یا معادل آن و مورد تأیید کمیسیونی باشند که دانشجویان این دوره را برمی‌گزینند.
دانشجویان می‌توانند این دوره را در دو مسیر طی کنند:
· مسیر علمی (آکادمیک) که پس از دریافت مدرک مطالعات ژرف به دریافت دکتری یا فلسفه دکتری می‌انجامد.
· مسیر حرفه‌ای که با «مطالعات عالی تخصصی» آغاز و با دریافت «مدرک مطالعات حرفه‌ای ژرف» پایان می‌یابد.













باتوجه‌به اینکه کامرون دارای دو زبان رسمی است، آموزش نیز در دوره‌های عالی به زبان فرانسه و یا انگلیسی عرضه می‌شود؛ بنابراین دانشجویان باید به یکی از این دو زبان آشنایی کامل داشته باشند. در جدول 2، دوره‌های گوناگون آموزش عالی نمایش داده شده است.

آموزش عالی از دور
قانون مصوب 2001، آموزش از دور را به رسمیت شناخته و از آن به‌مثابة الگویی جایگزین برای توسعة آموزش عالی حمایت می‌کند. درحال‌حاضر در کامرون سه نهاد آموزش از دور را عرضه می‌کنند:
· مرکز آموزش از دور «دشانگ» که با همکاری «دانشگاه گلف» کانادا به آموزش در زمینة مهندسی و به‌ویژه مهندسی کشاورزی می‌پردازد.
· مدرسة عالی علوم و فنون اطلاعاتی و ارتباطی که از 2003م در حوزه‌های مدیریت اطلاعات و اسناد، آموزش ارائه می‌دهد.
· برنامة شبکة علمی «سیسکو» که از 2001م در برخی از نهادهای آموزش عالی به عرضة آموزش از دور مشغول است. این شبکه، با گشودن پردیس دیجیتالی در یائونده آموزش‌های دائمی و برخی برنامه‌های دانشگاهی را ارائه می‌کند.
وضعیت کلی دستیابی به دوره‌های گوناگون آموزشی در نگاره 1 به تصویر کشیده شده است.

داده‌های آماری روزآمد مربوط به نظام آموزش عالی

در سال 2008، 7/86% از جمعیت دانشجویی در دانشگاه‌های بخش عمومی ثبت کرده‌اند. در جدول 3، نمایی کلی از وضعیت دسترسی به آموزش عالی در فاصلة سال‌های 2008-2005 به تصویر کشیده شده است.
در بررسی سیمای آماری وضعیت دستیابی به آموزش عالی نکات زیر درخور توجه است:
· شمار اندک دانش‌آموختگان دورة میانی نسبت به جمعیت سنی 24-19 سال، که در واقع نشان‌دهندۀ جمعیت بالقوه‌ای است که می‌توانند به آموزش عالی راه یابند. این نسبت در 2008م حدود 4% این جمعیت را تشکیل می‌دهد.
· جمعیت دانشجویی فقط حدود 10% از جمعیت سنی 24-19 سال را پوشش می‌دهد.
·












دانشجویان بخش عمومی، حدود 87% از جمعیت دانشجویی را تشکیل می‌دهند که این امر می‌تواند ناشی از ناموفق بودن بخش خصوصی در قلمرو آموزش عالی تلقی شود.
· جمعیت دانشجویی ازنظر ترکیب جنسیتی به‌سوی افزایش سهم دختران گام برمی‌دارد که در واقع می‌توان آن را گونه‌ای هم‌سویی با جهت‌گیری نظام‌های آموزش عالی در سپهر جهانی قلمداد کرد.
جدول 4، وضعیت آموزشگران تمام‌وقت در عرصة آموزش عالی را نمایش می‌دهد. این داده‌ها نشانگر نسبت نامناسب استاد به دانشجو است که می‌تواند حاصل گسترش کمّی نامتوازن در بخش آموزش عالی باشد.

جدول 4. سیر تحول آموزشگران تمام‌وقت بخش آموزش عالی (2008-2005م)





سال
رتبة علمی


2005


2006


2007


2008




استاد تمام


119


115


151


169




دانشیار


232


244


275


298




استادیار


1132


1074


1127


1223




مربی (دستیار آموزشی)


742


786


560


893




دیگر


-


-


66


156




جمع


2225


2226


2179


2748




نسبت دانشجو به استاد در بخش عمومی


45


54


61


55


















اگرچه نسبت دانشجو به استاد با میانگین‌های جهانی فاصلة زیادی دارد و این امر، ازجمله کاستی‌های کیفی نظام آموزش عالی تلقی می‌شود. اما فزونی کیفی اعضای هیئت‌علمی نسبت به مربی می‌تواند ازجمله نکات مثبت قلمداد شود.

خدمات دانشجویی
دانشگاه‌های عمومی، خوابگاه‌های واقع در شهرک‌های دانشگاهی را در اختیار دانشجویان قرار می‌دهند. همچنین برای این دانشجویان امکان اقامت در شهرک‌های کوچک که ازسوی بخش خصوصی ایجاد شده‌اند، نیز وجود دارد.
افزون‌بر خوابگاه‌های دانشگاهی، در هر دانشگاه رستوران‌های دانشگاهی از دانشجویان پذیرایی می‌کنند.
به‌طورکلی، دانشگاه‌های بخش عمومی هیچ‌گونه بورس تحصیلی برای دانشجویان در نظر نمی‌گیرند؛ اما دولت برمبنای نتایج علمی و شرایط اجتماعی دانشجویان به آنها کمک مالی می‌کند. این کمک‌ها موارد زیر را پوشش می‌دهد:
· کمک به دانشجویان برتر دوره‌های دوم به بالا؛
· کمک به دختران مشغول به تحصیل در رشته‌های علوم؛
· کمک به دانشجویان دکتری برای انجام سفرهای علمی، به پایان رساندن پایان‌نامه و فعالیت‌های پژوهشی؛
· کمک به دانشجویان معلول و دانشجویانی که از طبقات پایین اجتماعی هستند.
دریافت این کمک‌ها نیاز به ثبت‌نام ندارد و رئیس دانشگاه افراد دارای شرایط لازم را به وزارت آموزش عالی معرفی می‌کند.

مدیریت نظام آموزشی با تکیه بر آموزش عالی

مدیریت نظام آموزشی، گسترده، متمرکز و از پراکنش بالایی برخوردار است؛ به‌گونه‌ای‌که آموزش‌های رسمی زیر نظر سه وزارتخانه مدیریت می‌شوند:
1. وزارت آموزش پایه که مسئولیت تدوین، اجرا و ارزیابی سیاست‌های دولت در قلمرو آموزش پایه را برعهده دارد. چکیدة کارویژه‌های این وزارت، عبارت‌اند از:
· سازماندهی و نظارت بر عملکرد آموزش پیش‌دبستانی و ابتدایی؛
· تدوین و پیگیری اجرای نقشة آموزشی این دوره‌های آموزشی؛
· تدوین هنجارهای مدیریتی و ارزیابی نهادهای آموزشی؛
· تدوین و تعیین برنامه‌های آموزشی و نظارت بر اجرای آنها؛
· تدوین و انتشار هنجارها، مقررات و فرایندهای ارزیابی فراگیران؛
· مدیریت مهارت‌آموزی پیوستة آموزشگران و کارکنان بخش؛
· مطالعه و پژوهش در زمینة آموزش پایه؛
· پیگیری مسائل مدارس قرآنی؛
· سازماندهی فعالیت‌های مبارزه با بی‌سوادی در میان کودکان؛
· ارتباط با نهادهای بین‌المللی آموزش (یونسکو).
2. وزارت آموزش میانی که تدوین، اجرا و ارزیابی سیاست‌های دولت در قلمرو آموزش میانی عمومی و فنی را برعهده دارد. کارویژه‌های این وزارت را می‌توان چنین برشمرد:
· سازماندهی و پیشبرد آموزش میانی عمومی و فنی؛
· تدوین برنامه‌های مطالعاتی و پژوهشی درباره روش‌های آموزش میانی عمومی و فنی و نظارت بر اجرای آنها؛
· تدوین و پیگیری اجرای نقشة آموزشی در دورة میانی؛
· نظارت بر مدیریت اداری و تربیتی ساختارهای آموزش عمومی و خصوصی؛
· طراحی و برنامه‌ریزی آموزشی و سیاست‌های مربوط به کتاب‌های درسی دوره میانی؛
· مدیریت و آموزش پیاپی کارکنان آموزشی؛
· ارتباط با یونسکو.
3. وزارت آموزش عالی که به‌موجب قانون مصوب دولت در 2004م، مسئولیت تدوین، اجرا و ارزیابی سیاست‌های دولت در زمینة آموزش عالی و همچنین سازماندهی و نظارت بر عملکرد آموزش عالی را برعهده دارد. کارهای ویژه این وزارت عبارت‌اند از:
· مطالعه و پیشنهاد راهکارهای مبتنی‌بر همسویی نظام آموزش عالی با واقعیت‌های اقتصادی و اجتماعی ملی، و به‌ویژه مسائلی که همسو با نیازهای اقتصاد ملی هستند؛
· تضمین ارتباط پیاپی با بخش‌های گوناگون زندگی ملی (نهادهای عمومی و فراعمومی و بخش خصوصی) به‌منظور حرفه‌ای‌سازی آموزش عالی؛
· پیگیری و نظارت بر فعالیت‌های دانشگاه‌ها، مراکز و نهادهای دانشگاهی بخش عمومی و خصوصی.
ساختار سازمانی وزارت آموزش عالی دیوان‌سالار و اداری، به‌غیر از حوزة وزارت و یازده دفتر زیرمجموعه آن، از پنج ادارة کل و هفده زیرمجموعه تشکیل شده است که بیشتر آنها، صرفاً کارویژة اداری دارند، نه مطالعاتی.
به‌منظور بررسی مجموعه مسائل مربوط به هماهنگی و موزون‌سازی فعالیت‌های نهادهای دانشگاهی، «کمیسیون هماهنگی دانشگاه‌ها» نیز تشکیل شده است؛ این کمیسیون که اعضای آن را افزون‌بر رؤسای نهادهای دانشگاهی، مقامات رسمی نیز تشکیل می‌دهند، زیر نظر وزیر آموزش عالی فعالیت می‌کند و مسئولیت‌های زیر را برعهده دارد:
· بازگوکنندة توصیه‌های شورای آموزش عالی و پژوهش‌های علمی و فنی به اقدامات عملی؛
· موزون‌سازی فعالیت‌های آموزشی، علمی، فنی و فرهنگی در نهادهای دانشگاهی؛
· هماهنگ‌سازی معیارهای جذب، ترفیع و ارتقای آموزشگران دانشگاهی؛
· هماهنگ‌سازی معیارهای پذیرش دانشجو باتوجه‌به شرایط ویژة هر نهاد دانشگاهی.
کنفرانس رؤسای نهادهای دانشگاهی، از دیگر نهادهای ایجاد هماهنگی در عرصة نهادهای دانشگاهی است که سالانه رؤسای دانشگاه‌ها را گرد هم می‌آورد. مأموریت این کنفرانس چنین برشمرده شده است:
· بررسی و حل مسائل عینی مربوط به ادارة دانشگاه؛
· برگزاری گردهمایی‌هایی به‌منظور هماهنگی دانشگاهی؛
· بررسی مسائلی که ازسوی وزیر آموزش عالی پیشنهاد می‌شود.
در واقع، به‌نظر می‌رسد، این کمیسیون که رئیس آن از میان رؤسای نهادهای دانشگاهی برای دورة دوساله انتخاب می‌شود، صرفاً به طرح و حل مسائل روزمرة اداری می‌پردازد و نقشی در برنامه‌ریزی‌ها و سیاست‌گذاری‌های نظام آموزش عالی ندارد.
کنفرانس مشابه دیگری نیز برای رؤسای نهادهای آموزش عالی، با عنوان کنفرانس رؤسای نهادهای آموزش عالی ایجاد شده است؛ این کنفرانس که هر سه سال یک‌بار برگزار می‌شود زیر نظر وزیر آموزش عالی اداره می‌گردد. مأموریت این کنفرانس، بررسی مسائل مربوط به توسعة نهادهای آموزش عالی و همکاری میان آنهاست.
علی‌رغم ساختار دیوان‌سالار اداری حاکم بر نظام آموزش عالی، چنین ادعا می‌شود که کلیدواژة مدیریت و تأمین منابع مالی این نظام، «مشارکت» است. بنابراین پردیس‌های دانشگاهی برای مدیریت اداری و علمی از ساختارهای گوناگونی برخوردارند (شورای اداری، شورای دانشگاه، کمیسیون‌ها و کمیته‌های فنی).

منابع مالی بخش آموزش و آموزش عالی

باتوجه‌به ساختار اقتصادی و حکومتی کامرون و همچنین فقر گسترده مردم (حدود 58% از آنها با درآمد کمتر از دو دلار در روز زندگی می‌کنند (2001م))، بخش گسترده‌ای از منابع بخش آموزش و آموزش عالی ازسوی دولت تأمین می‌شود؛ به‌گونه‌ای که به‌موجب آخرین داده‌های موجود، 45/61% از هزینه‌های دانشگاه‌ها و 02/84% از هزینه‌های این بخش ازسوی دولت تأمین می‌شود. با وجود چنین وضعیتی، دانشجویان نیز نقش زیادی در تأمین منابع مالی دانشگاه‌ها دارند. به موجب داده‌های 2008م، حدود یک‌چهارم یا 75/24% از بودجه دانشگاه‌ها را دانشجویان تأمین می‌کنند. روشن است که چنین وضعیتی با سیاست دسترسی برابر به آموزش و به‌ویژه آموزش عالی همگرایی ندارد؛ چراکه درصد بالایی از شهروندان کامرونی امکان تأمین هزینه‌های دانشگاهی را ندارند و به‌این‌ترتیب از دسترسی به آموزش عالی بازمی‌مانند. این مسئله، یکی از چالش‌های بنیادین کشورهای فقیر در این بخش از جهان به‌شمار می‌رود.
جدول 5 سیمای کلی منابع بخش آموزش را به تصویر می‌کشد.
جدول 5. منابع بخش آموزش (2009-2007م)





نسبت فراگیر به آموزشگر


46




نسبت هزینه‌های بخش آموزش به تولید ناخالص داخلی


9/2




نسبت هزینه‌های بخش آموزش به هزینه‌های کلی دولت


6/16




سهم زیر بخش‌های آموزش برمبنای دورة آموزشی




ابتدایی


34




میانی


58




عالی


8





(Institut de Statistique de l¢ Unesco, 2010)

منابع بخش آموزش عالی با جزئیات بیشتر در جدول 6 نمایش داده شده است.

جدول 6. سیر تحول منابع مالی و بودجه بخش آموزش عالی در سال‌های 2008-2005 (به میلیون فرانک سیفا)





سال
عنوان منابع مالی


2005


2006


2007


2008




هزینه‌های بخش آموزش عالی عمومی


785/45


51710


68531


77201




هزینه‌های عملکردی آموزش عالی عمومی


285/41


47410


51665


56499




هزینه‌ها (منابع مالی) عمومی آموزش عالی


952/37


41745


47581


64864




درصد هزینه‌های عمومی آموزش عالی نسبت به تولید ناخالص داخلی


43/0


44/0


50/0







درصد هزینه‌های عمومی آموزش عالی به تمامی هزینه‌های آموزش عالی عمومی


83


81


29/84


02/84




بودجة وزارت آموزش عالی


210/25


25144


34990


36474




بودجة عملکردی


610/20


20344


21090


20904




بودجة سرمایه‌گذاری


600/4


4800


13900


15570




سهم دانشجویان


36/7004


76/8067


9223


701/11049




بودجة دانشگاه‌های عمومی


751/25


32550


36311


44627




بودجة عملکردی


675/20


27066


30575


35595




بودجة سرمایه‌گذاری


076/5


5484


5736


9132




درصد هزینه‌های سرمایه‌گذاری به منابع مالی عمومی


8/9


3/8


6/24


8/26





(Ministère de l¢ Enseignement Supérieur du Cameroun, 2009)

برنامه‌ها و اصلاحات پیش‌رو

کامرون ازجمله کشورهای جامعه اقتصادی و مالی افریقای میانه است که به‌دلیل پایین بودن تولید ناخالص داخلی و بحران اقتصادی دهة 80 نظام آموزشی آن دشواری‌های زیادی را پشت سر گذاشته است؛ بحرانی که موجب شد این کشور در شمار کشورهای کم‌درآمد قلمداد شود. ازجمله پیامدهای این بحران، کاهش شدید حقوق آموزشگران بود که در کمّیت و کیفیت آموزش تأثیری بسزا داشت. این عقب‌ماندگی تاریخی و مدیریت غیراثربخش آن، موجب شده است که از هر ده نفر دانش‌آموز دورة ابتدایی فقط شش نفر این دوره را به پایان برسانند. چنین وضعیتی هرم نظام آموزشی کشور را با چالش‌های جدی روبه‌رو ساخته است. در سند تحلیلی بخش آموزش، چالش‌های سه‌گانۀ نظام آموزشی چنین توصیف شده است:
· افزایش کمّی دستیابی به آموزش در دوره‌های گوناگون که مهم‌ترین آن، رسیدن به میزان دستیابی 100% و به پایان رساندن این دوره، تا 2015م است. علی‌رغم موفقیت اندک دانش‌آموزان در دوره‌های تحصیلی، به‌ویژه دورة میانی، حدود 15% دانش‌آموختگان دورة دوم میانی به آموزش عالی دسترسی دارند.
· بهبود کیفیت آموزش، دومین چالش نظام آموزشی کامرون به‌شمار می‌رود که نیازمند سرمایه‌های مالی و انسانی فزاینده در این نظام است. همچنین، افزایش دسترسی به آموزش ابتدایی و میانی، افزایش تقاضا برای دسترسی به آموزش عالی را به‌همراه خواهد داشت و چنانچه این افزایش تقاضا، صرفاً با گسترش کمّی همراه شود، کیفیت در نظام آموزش عالی با چالش‌های دشوارتری همراه خواهد بود.
· بهبود عدالت در دسترسی به آموزش، ازجمله مسائلی است که درحال‌حاضر نیز نظام آموزشی و به‌ویژه نظام آموزش عالی با آنها روبه‌روست. چنانچه بدون توجه به شکاف‌های موجود منطقه‌ای، اجتماعی- اقتصادی و جنسیتی، نظام آموزشی کشور گسترش یابد، این شکاف‌ها ژرف‌تر خواهد شد.
در برابر چنین چالش‌هایی که نظام آموزشی این کشور را به هماوردطلبی می‌کشاند، به‌نظر نمی‌رسد راهبردها و برنامه‌های تدوین‌شده بتواند پاسخ‌گوی آنها باشد. به‌ویژه اینکه این برنامه‌ها بیشتر نظری هستند تا عملیاتی.
برنامة راهبردی آموزش عالی کامرون تا سال 2020 که برمبنای دو محور تولید دانش و تولید سرمایه انسانی، بنیان نهاده شده است دارای هفت پایه اساسی است:
· توسعة آموزش حرفه‌ای به کارآفرین؛
· بازآرایی و تنوع‌بخشی به نقشة آموزش عالی؛
· سازمان دادن به پژوهش و نوآوری دانشگاهی؛
· مدیریت دیجیتالی در آموزش عالی؛
· ارتقا و حرفه‌ای‌سازی دانش‌آموختگان و همکنشی با محیط‌های اجتماعی- حرفه‌ای؛
· تقویت ظرفیت‌های هدایت و مدیریت نظام ملی آموزش عالی؛
· ارتقای سیاست‌های نوین کمک به دانشجویان.
برنامة عملیاتی تدوین‌شده برمبنای برنامة راهبردی نیز هفت محور اساسی زیر را پوشش می‌دهد:
· برنامة عملیاتی حکمرانی نوین دانشگاهی؛
· حمایت از بازآرایی آموزش عالی فنی‌وحرفه‌ای؛
· طرح ایجاد منطقة آزاد دانشگاهی در کامرون؛
· طرح ایجاد دانشگاه مجازی و تقویت آموزش باز و از راه دور؛
· حمایت از وارد ساختن فنّاوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش عالی؛
· حمایت از نوآوری‌های پر بازده در آموزش عالی؛
· برنامة حمایت از سیاست کمک به دانشجویان.
این برنامه‌ها که مشخص نیست با چه رویکرد و جهت‌گیری به اجرا درخواهد آمد ازنظر برخی از کارشناسان «پر پیچ‌وخم و حتی خطرناک» توصیف شده است.
از دیگر برنامه‌های عملیاتی که قرار بوده است از سال تحصیلی 2008-2007 به مرحلة اجرا گذارده شود، همسان‌سازی دوره‌های آموزش عالی در کلیه نهادهای آموزش عالی است. این همسان‌سازی که «نظام کارشناسی- کارشناسی ارشد- دکتری» نام گرفته است اهداف زیر را دنبال می‌کند:
· نوسازی نظام دانشگاهی؛
· راه‌اندازی برنامة درسی انعطاف‌پذیر به‌گونه‌ای که دانشجو را به چرخۀ تولید وارد کند؛
· تقویت حرفه‌ای‌سازی آموزش‌های دانشگاهی؛
· توسعة آموزش پیاپی و همگراسازی اهداف ویژة آموزش و کار؛
· اصلاح برنامة درسی بر بنیان یادگیری برای شناخت، یادگیری برای اجرا و یادگیری برای باهم زیستن و باهم بودن؛
· افزایش توان جابه‌جایی دانشجویان و استادان.
به‌نظر نمی‌رسد برنامة اصلاحات، که بیشتر جنبه شکلی و باز سازماندهی ساختار آموزش عالی را هدف قرار می‌دهد، سرانجام به دستیابی به اهداف یادشده بینجامد. در واقع بر پایه این نظام، آموزش‌های دانشگاهی در تمامی نهادهای آموزش عالی، به سه دوره تقسیم می‌شود و بیشتر بر بازة زمانی دورة تحصیلات پافشاری می‌کند تا محتوا و کیفیت آن.
براین‌مبنا ساختار نظام آموزشی فرایند به تصویر کشیده‌شده در نگاره 2 را دنبال خواهد کرد.














کتاب‌شناسی
جاودانی، حمید. (1383). «نظام آموزش ‌عالی کامرون». دایرة‌المعارف آموزش ‌عالی (ج. 2). تهران: بنیاد دانشنامه بزرگ فارسی.

Arredondo, J., Iyer, N., Garnier, M., Mawila, K., Naik, P., and Schneider, R. (2003). Assessment of Graduate Management Educution in Cameroon. Michigan: William Davidson Institute.
Central Intelligence Agency. (2010). “Cameroon”. The word Factbook. Retrieved from: www.cia.gov
EP-Nuffic. (2009). Country Module: Repubic of Comeroon. Retrieved from: http://www.nuffic.nl/international-organizations/docs/diploma-recognition /country-modules/ country-module-republic-of-cameroon.pdf.
Fonkeng, George E. and Ntemb, Augustin N. (2009). “Higher Education and Economic Development in Africa: The Case of Cameroon”. Educational Research and Review, 4(5), 231-246.
Institut de statistique de l¢ Unesco. (2010). Education au Cameroun, Afrique Subsaharienne. Paris: Unesco.
Josué, T. T. (2007). ICT in Education in Cameroon. Retrieved from: http://www.infodev.org/infodev-files/resource/Infodev Documents_390.pdf.
Ministère de l'Enseignement Supérieur du Cameroun. (2008). le Programme d¢ Appui a¢ la Composante Technologique et Professionnelle de l¢ Enseignement Supérieur. Yaoundé: Author.
Ministère de l'Enseignement Supérieur du Cameroun. (2009). Annuaire Statistique 2008 de l’Enseignement Supérieur. Yaoundé: Author.
Ministère de l'Enseignement Supérieur du Cameroun. (2010a). Egalité d¢ Accès, Les Conditions d¢ Accès et les cycle de Formation. Retrieved from: www.minesup.gov.com
Ministère de l'Enseignement Supérieur du Cameroun. (2010b). Généralités sur l¢ Enseignement Supérieur, Camerounais. Retrieved from: www.minesup.gov.com
Ministère de l'Enseignement Supérieur du Cameroun. (2010c). Le Guide des Etudes Supérieur au Cameroun. Retrieved from: www.minesup.gov.com
Ministère de l'Enseignement Supérieur du Cameroun. (2010d). Le Système Universitaire Camerounais. Retrieved from: www.minesup.gov.com
Ministère de l'Enseignement Supérieur du Cameroun. (2011a). Coordination Universitaire. Retrieved from: www.minesup. gov.com
Ministère de l'Enseignement Supérieur du Cameroun. (2011b). Organisation du Ministère de l¢ Enseignement Supérieur (DECRET N. 2005/142/du29 Avril 2005). Retrieved from: http://www.cm-minsante-drh.com/site/images/ stories/arreteconcoursfeltp.pdf.
PÓle de Dakar. (2010). Pyramid Educatif de Cameroun. Retrieved from: https://poledakar.iiep. unesco.org/en
World Bank. (2003). Rapport d’État du Système Éducatif National Camerounais: Éléments de Diagnostic Pour la Politique Éducative Dans le Contexte de l’EPT et du DSRP (French). Retrieved from: http://documents.worldbank.org/ curated/en/527681468016451470/pdf/590810ESW0CM0P1oon120031fr01PUBLIC1.pdf.
Yengonong, J. (2003). Enseignement supérieur au Cameroun – un Systeme en Crise, La Reforme: un Impratif. Yaoundé: Bulletin Version 3.7.0.
http://fr.excelafrica.com/