دانشنامه جامع علوم انسانی

دانشنامه جامع علوم انسانی

کارلایل، تامس

نویسنده
مسعود امیرخانی
چکیده
(ت. 4 دسامبر 1795، اِکلفکن دامفریشّر، اسکاتلند- و. 5 فوریه 1881، لندن، انگلستان) مورخ و مقاله‌نویس اسکاتلندی که یکی از چهره‌های برجسته دورة ویکتوریا بود.
کارلایل، که پسر یک بنا و کشاورز کم‌بضاعت بود، در خانوادۀ کالوینیست متعصبی پرورش یافت. او در دانشگاه ادینبرا درس خواند. ادبیات آلمانی خصوصاً ی. و. فون گوته خواند و در 1824 «سال‌های کارآموزی ویلهیلم مایستر» (Wilhelm Meister's Apprenticeship) را، که ترجمه‌ای از بیلدانگزرُمان گوته بود، منتشر کرد.
کارلایل در 1826 با جین وِلش ازدواج کرد. در سال‌های اول ازدواجشان بیشتر در اسکاتلند زندگی کردند. کارلایل در آنجا با نشریه The Edinburgh Review همکاری و بر روی «سارتر رسارتوس» (Sartor Resartus, 1836)، که جُنگ فوق‌العاده‌ای از زندگی‌نامه و فلسفه آلمانی بود، کار ‌کرد.
در 1834 به همراه همسرش به لندن رفتند و در آنجا نگارش اثر تاریخی بلند‏پروازانه‌اش یعنی «انقلاب فرانسه» (The French Revolution, 1837) را در سه جلد، آغاز کرد. این اثر بلافاصله مورد استقبال و تحسین عامه مردم و منتقدان قرار گرفت.
کارلایل در «اصول جنبش» (‌Chartism, 1840) در قامت مخالف سرسخت نظریه سنتی اقتصادی، ظاهر شد. کتاب «دربارة قهرمانان، قهرمان‌پرستی و قهرمانی در تاریخ»
(On Heroes, Heroworship, and the Heroic in History, 1841)، احترام او را به قدرت نشان داد خصوصاً وقتی با اعتقاد به رسالت خدادادی ترکیب شد. او با انتخاب آلیور کرامولِ به‌عنوان بزرگ‌ترین مرد انگلیسی آرمانی‌اش، «نامه‌ها و سخنرانی‌های آلیور کرامول؛ با شرح» (Oliver Cromwell's Letters and Speeches; With Elucidations, 1845) را نوشت. مهم‌ترین کار بعدی او «جزوات امروزی» (Latter-Day Pamphlets, 1850) بود. او در 1857 به مطالعة گسترده‌ای درباره دیگر قهرمانانش همت گمارد و «تاریخ فردریک دوم پروس مشهور به فردریک کبیر» (The History of Friedrich II of Prussia, Called Frederick the Great) را بین 1858 و 1865 منتشر کرد.
سخنرانی او در مراسم انتصابش به ریاست دانشگاه ادینبرا در آوریل 1866، موفقیتی فوری برای او به ارمغان آورد. این سخنرانی در 1866 با نام «پیرامون انتخاب کتاب‌ها» (On the Choice of Books) منتشر شد. بلافاصله بعد از آن، همسرش به‌طور ناگهانی در لندن در‏گذشت. کارلایل هیچ‌گاه به‌طورکامل از بارِ غم مرگ او بیرون نیامد و در سال‌های آخر عمرش آثار کمی نوشت. «یادهای او» (Reminiscence) در 1881 و ویرایش نامه‌های همسرش در 1883 منتشر شدند.