نوع مدخل : مدخل دانشنامه
نویسندگان
چکیده
پایتخت: خارطوم
نوع حکومت: جمهوری فدرال
زبان رسمی: عربی و انگلیسی
مساحت: 1861484 کیلومترمربع
جمعیت: 36108853 (2015م)
تعداد دانشجویان: 424728 (2012م)
تعداد اعضای هیئتعلمی: 13797 (2013م)
تولید ناخالص ملی: 4300 دلار(2014م)
هزینه آموزش از کل هزینه دولت: 22/2% (2009م)
ویژگیهای جغرافیایی، جمعیتی، اقتصادی و اجتماعی
سودان شمالی کشوری است که در شمالشرقی قاره افریقا واقع شده است که همسایگان آن، دریای سرخ در شمالشرقی، لیبی، مصر در شمال، چاد، اریتریا، اتیوپی، سودان جنوبی و جمهوری مرکزی افریقا هستند.
بیابانهای پهناور و بسیار خشک شمال این کشور را دربرگرفته، دارای آبوهوای گرم و خشک و فصول بارانی متناسب با نواحی است؛ همچنین رود نیل و شاخههای آن، سودان را دربرگرفته است. رود نیل بیشترین بستر و درازای خود را در سرزمین سودان میپیماید و پس از آن، بهسوی مصر روانه میشود. دو رود نیل آبی و نیل سفید در ادامه مسیر خود در شهر خارطوم به همدیگر میپیوندند و ادامة راه خود را در یک بستر میپیمایند.
رودخانه نیل، محل تلاقی فرهنگهای گوناگون قبایل افریقایی است و نیل نهتنها قبایل نزدیک به خود، بلکه از کشورهای دوردست خود نیز، قبایل گوناگونی را دور خود جمع کرده است.
منابع طبیعی این کشور نفت، ذخایر کوچک سنگ آهن، مس، سنگ کروم، روی، تنگستن، میکا، نقره و طلاست.
70% از گروههای نژادی این کشور، عربهای سودانی هستند. گروههای مذهبی مسلمان و اقلیتی از مسیحی در سودان زندگی میکنند. 5/20% از جمعیت این کشور، گروه سنی 24-15 سال هستند. در سال 2015، 8/33% از جمعیت این کشور شهرنشین و 129/5 میلیون نفر در شهر خارطوم که پایتخت آن است، زندگی میکنند. امید به زندگی در میان مردم 68/63 سال و 9/75% از جمعیت سودان سواد خواندن و نوشتن دارند (Central Intelligence Agency, 2014).
سودان نامی است که اعراب بدین سرزمین دادهاند و بیشتر بهصورت بلادالسودان بهکار رفته است و بهمعنای سرزمین سیاهان است. سودان در گذشته، سرزمینی وسیع از کشور سودان کنونی را دربر میگرفته است و از ساحل غربی افریقا تا کوههای حبشه را پوشش میداده است. در روزگار استعمار فرانسه، در افریقا کشوری به نام سودانی در غرب افریقا وجود داشت که دربرگیرنده بخشی از صحرا در شمال و بخش فوقانی درههای سنگال و نیجریه در جنوب بابا یعنی باماکوبود. سودان از سال 1889 تا بهدست آوردن استقلال، مشترکاً زیر سلطه مصر و انگلیس بود. در این دوره نام این کشور سودان مصر و انگلیس بود. پس از استقلال، جمهوری سودان نام گرفت و سپس جمهوری دموکراتیک سودان نامیده شد که هماکنون، نام رسمی آن کشور است. نام بینالمللی این کشور سودان است.
سودان کشوری بسیار فقیر است که تضادهای اجتماعی بسیاری را آزموده است و در جولای 2011، بهعلت جداشدن از سودان جنوبی، سهچهارم از تولید نفت خود را از دست داد. بهعلت ضربة اقتصادی جدایی سودان از سودان جنوبی، سودان برای ثبات اقتصادی و جبران ارز خارجی از دست رفته بسیار تلاش میکند. 5/46% از مردم، بنا به دادههای سال 2009، زیر خط فقرند، بیش از 80% از نیروی کار در بخش کشاورزی مشغولاند. نرخ بیکاری در سال 2014، 6/13% بوده است. ارزش نشانگر توسعة انسانی در 2013م، 473/0 بوده است و این کشور جزو کشورهای با توسعه انسانی پایین است که مقدار نشانگر توسعه انسانی در آن هرساله به میزان 59/1% تغییر میکند.
سودان در دو جنگ داخلی طولانی در پایان سده بیستم میلادی درگیر شد. این آشوبها، در اقتصاد منطقة شمالی، سیاستها و تسلط اجتماعی بخش عظیمی از قشر غیرمسلمان و غیرعرب در سودان جنوبی، ریشه داشت. نخستین جنگ داخلی در سال 1972 پایان یافت. اما جنگی دیگر در سال 1983 دوباره آغاز شد. مذاکرات صلح با امضای چند توافقنامه در سال 2004-2002 بهدست آمد. توافقنامه نهایی صلح شمالی- جنوبی که در سال 2005 امضا شد، به شورشیان در جنوب، استقلال بهمدت 6 سال آتی داده شد که پیش از آن، ازطریق همهپرسی درباره استقلال سودان جنوبی اجرا شده بود.
سودان و سودان جنوبی، هنوز بهطور کامل به پیادهسازی موافقتنامههای اقتصادی و امنیتی امضا شده در 2005م که مربوط به عادیسازی روابط بین دو کشور است نرسیدهاند. وضع نهایی منطقه ابیه نیز نیاز به تصمیمگیری دارد. از زمان استقلال سودان جنوبی، درگیریها بین دولت و جنبش مردمی آزادی شمال در کردفان جنوبی و منطقه نیل آبی که در آن 2/1 میلیون نفر آواره و مجروح شدهاند، آغاز شده است. نیروهای پاسدار صلح، برای جلوگیری از حملات مسلحانه در این مناطق، بهطور فزایندهای تلاش میکنند. سودان همچنین با هجوم مهاجران از کشورهای همسایه روبهرو است. در سال 2011 سودان جنوبی از سودان جدا شد و رسماً استقلال یافت (Central Intelligence Agency, 2014).
اصول و اهداف کلی آموزش و آموزش عالی
آموزش در سودان دربرگیرنده اهداف کلی زیر است:
- تعادل در شخصیت، ازنظر نیازهای فیزیکی، روحی و فکری؛
- انجام وظایف فردی در جامعه؛
- توانمندسازی یادگیرندگان برای انجام وظایف؛
- توسعه روحیه میهنپرستی و پشتیبانی از میراث فرهنگی سودان و آثار مربوط به جهان عرب و جهان اسلام؛
هدف از آموزش عمومی همانطورکه در قانون سال 1992 درباره آموزش بیان شد، بهشرح زیر است:
- القای ایدهها و عقاید مذهبی در جوانان برای ایجاد شخصیت مسئولیتپذیر؛
- توسعه تواناییهای تفکر ازطریق آزمایش و تجربه و تقویت قوای بدنی ازطریق درس تربیتبدنی؛
- تشویق جوانان برای داشتن عزتنفس و غرور ملی و ایجاد حس میهنپرستی و وفاداری به میهن؛
- ایجاد روحیه اتکا به خود برای فعالسازی انرژیهای مادی و معنوی؛
- برانگیختن آفرینشگری و ایجاد تواناییها و مهارتهای فردی، از رهگذر آموزشهای فنی برای رسیدن به اهداف توسعه.
ماده شماره 25 سال 2004 درباره کودکان تصریح میکند که آموزش کودکان باید بهمنظور ایجاد روحیه مذهبی، اخلاق نیکو، حس میهنپرستی و پرورش قوای بدنی و ایجاد روحیه علمی باشد؛ همچنین کودک را از مزایای خوب بودن، صلح، همکاری و ازخودگذشتگی آگاه کند (International Bureau of Education, 2011).
قوانینی در سودان مربوط به آموزش است؛ ازجمله:
- مواد برگرفته از قانون سال 1992 که درباره امتحانات و سیاستهای آموزشی و مدیریت عمومی است؛
- قانون عمومی سازماندهی و برنامهریزی آموزشی در سال 2001؛
- قانون سال 1990 آموزش عالی که اهداف و اصول کلی آموزش عالی را بیان میدارد و انواع گوناگون نهادهای آموزش عالی و اهداف آنها را مشخص میکند؛
- قانون 1974م دربارة سلامت مدرسه که سیاستهای کلی برای خدمات بهداشتی را بیان میدارد؛
- قانون کودک سال 2004؛
- ماده 27 قانون کودک در سال 2004 یادآور میشود که آموزش رایگان، در آموزش پایه باید حق مسلم هر کودک باشد که این ازسوی هر ایالت فراهم شود؛
- ماده 28 قانون جدید کودک در 2010م، خاطر نشان میکند که هر کودک باید حق آموزش عمومی را داشته باشد و دولت آن را برای کودکان فراهم کند و نیز دولت باید برای ایجاد آموزش رایگان، برای کودکان بیسرپرست بکوشد (International Bureau of Education, 2011).
ساختار نظام آموزشی
آموزش رسمی در سودان، ازسوی دستگاه اداری بریتانیا بعد از اشغال دوباره کشور در سال 1898 آغاز شد. پیش از این، آموزشهای مدارس دینی و قرآنی، محدود به شمار اندکی که به تحصیلات بالاتر مشغول بودند که بتوان آنها را در دوره آموزشهای نو (مدرن) یا آموزش عالی ردهبندی کرد، افرادی بودند که در مصر در دانشگاه الازهر ثبتنام کرده بودند.
گوردن مموریال کالج که در سال 1902 بهعنوان مدرسه ابتدایی آغاز به کار کرد، بعد از سه دهه، یعنی در سال 1939 به دبیرستان تبدیل شد؛ سپس در سال 1945، با همکاری دانشگاه لندن، آموزشهای دانشگاهی در رشتههای هنر، علوم، حقوق، کشاورزی و مهندسی در این کالج برقرار شد. این کالج بعدها به دانشگاه خارطوم تبدیل شد. در واقع میتوان گفت نظام آموزش عمومی و خصوصی سودان که میراث دولت در دوران بعد از استقلال بود، بیشتر برای آموزش کارکنان غیرنظامی و حرفهای مورد نیاز دستگاه اداری استعمارگران طراحی شده بود تا آموزش اهالی سودان (El-Hassan, 2011).
مرکز ملی برنامهریزی و پژوهشهای آموزشی در سودان، محتوای مواد آموزشی را با کمک استادان و کارشناسان نهادهای آموزشی تغییر و یا تطبیق میدهد. این مرکز برنامه درسی را مطابق با سیاستهای ملی توسعه میدهد و نیز پژوهشگران و استادان را برای انجام پژوهش و ایجاد رابطه با مراکز پژوهشی تربیت میکند. با کمک یونیسف برنامهای آموزشی برای یادگیری مهارتهای زندگی در سال 2008 ایجاد شد که در آن، مهارتهای زندگی در رابطه با ایجاد عزتنفس، رویارویی با آشوب و آشنایی با بیماری ایدز و نیز دیگر مسائل جنسی گنجانده شده است.
پراکندگی امکانات و کارکنان همة کشور را دربر نمیگیرد و مدارس بیشتر در خارطوم و برخی دیگر از مناطق شهری گشایش یافتهاند؛ این در حالی است که بیشتر جمعیت این کشور، روستایی هستند و جنوب این کشور با کمبود آموزشگر و ساختمان آموزشی روبهروست.
ساختار نظام آموزشی در کشور سودان شمالی بهطورکلی دارای مراحل: پیشدبستانی، دبستان یا آموزش ابتدایی، آموزش میانی و آموزش عالی است.
آموزش پیشدبستانی
کودکان در چهارسالگی به پیشدبستانی یا پیشدبستانیهای سنتی مذهبی میروند. این نوع آموزش اجباری نیست و دو سال به درازا میکشد. آموزش پیشدبستانی بازیهایی متناسب با سن کودکان ارائه میدهد که هدف آن، توسعة روحیه خردورزی جمعی است. در پیشدبستانیهای مذهبی نیز قرآن آموزش داده میشود. آموزش پیشدبستانی بهطور گستردهای غیرمتمرکز و هر استان بر پایه اهداف خودش، برنامههای ویژهای را دنبال میکند.
برنامة درسی در این دوره، معمولاً دربرگیرنده مواردی است که سبب بالندگی کودک در این سن میشود. کودکان معمولاً در دوره پیشدبستانی هفتهای 18 تا 20 ساعت آموزش میبینند و عملکرد کودک بهطور پیوسته از رهگذر مشاهده و نظارت ارزشیابی میشود. در سال 2009 تعداد پیشدبستانیها در سودان، 13657 بود (International Bureau of Education, 2011).
جدول 1. شمار کودکان ثبتنامشده در دوره پیشدبستانی
سال
2009
2010
2011
2012
تعداد
725613
659038
749981
816074
(data.uis.unesco.org)
آموزش دبستانی
در سال 1990، طی تغییرات آموزش میانی، ساختار این مرحله از نظام 3+3+6 یعنی ابتدایی، راهنمایی، دبیرستان به نظام 3+8 یعنی هشت سال آموزش پایه و سه سال آموزش میانی تبدیل شد که هشت سال پایه آموزش اجباری است. کودکان در ششسالگی در دوره ابتدایی پذیرش میشوند. بیش از 50% از مدارس بهصورت مختلطاند. در پایان سال هشتم، دانشآموزان امتحانات نهایی میدهند و در صورت کامیابی مدرک آموزش ابتدایی دریافت میکنند.
برنامة درسی دوره ابتدایی روی بهبود زبان، ریاضی، هنر و صنایع دستی و توسعة مهارتهای فکری و اجتماعی، متمرکز است.
سیاست آموزشی این است که دانشآموزان باید تا پایه چهارم بهطور خودکار بالا بیایند.
پیمایش پایه در 2007م نشان داد که دولت بزرگترین فراهمکننده آموزش عالی است؛ درحالیکه در شهر خارطوم سهم بخش خصوصی بیشترین مقدار یعنی 28% از کل ایالات است (International Bureau of Education, 2011).
جدول 2. شمار ثبتنامشدگان در دوره پایه
سال
2009
2010
2011
2012
تعداد
3970740
4024296
3981129
9674142
(data.uis.unesco.org)
آموزش میانی
آموزش میانی عمومی سه سال طول میکشد و سرانجام به دانشآموختگان مدرک پایان آموزش میانی داده میشود. برنامه درسی در دو سال نخست آموزش میانی، یکسان است، اما در سال آخر دانشآموزان میتوانند بین رشته هنر و علوم یکی را برگزینند. مدارس عمومی مختلط نیستند. مدارس میانی فنی نیز سه سال به درازا میکشد و در چهار رشتة کشاورزی، صنعت، تجارت و اقتصاد خانه (برای دختران) دانشآموز میپذیرند. مراکز فنیوحرفهای ارائهدهندة دو سال آموزش در انواع رشتهها هستند؛ بنابراین دانشآموزان در پایان دوره میانی، یا روند آکادمیک را در سال آخر ادامه میدهند و یا وارد مدارس فنی میشوند (International Bureau of Education, 2011).
آموزش میانی، دانشآموزان را برای ورود به بازار کار آماده میکند. در این سطح، به دانشآموزان حق انتخاب بهگونهای داده میشود تا بتوانند تواناییهای خود را از این طریق کشف کنند. دانشآموزان باید بین 3 تا 5 موضوع اختیاری زیر را انتخاب کنند: ریاضیات پیشرفته، زیست، فیزیک، شیمی، زبان عربی اختیاری، جغرافی، تاریخ، ادبیات انگلیسی، مطالعات محیطی، مطالعات اسلامی، زبان فرانسوی و هنر.
جدول 3. شمار ثبتنامشدگان در دوره میانی
سال
2009
2010
2011
2012
تعداد کل
1636033
1687356
1530820
1723688
دختران
750185
772977
721960
811886
(data.uis.unesco.org)
برنامة درسی در دوره میانی، با هدف یکپارچگی دانش و مرتبط ساختن آن با میراث فرهنگی سودان و همچنین یکپارچهسازی شخصیت دانشآموزان با افزایش آموزشهای عملی است (International Bureau of Education, 2011).
آموزش فنیوحرفهای
این دوره آموزشی که میتواند برابر دوره میانی ارزیابی شود، نیز در چهارده تا هفدهسالگی و در مدت سه سال عرضه میشود. مدرک تحصیلی این دوره نیز مدرک تحصیلات میانی سودان است. در دو سال نخست دوره میانی، دانشآموزان برنامه درسی مشترکی را پشت سر میگذرانند. در سال پایانی آنها میتوانند در علوم انسانی و یا رشتة علوم ادامه تحصیل بدهند.
مراحل آموزش پسا میانی در سودان را میتوان به دو مرحله تقسیم کرد:
الف. آموزش پسا میانی غیردانشگاهی (فنیوحرفهای): اینگونه از آموزشها که بهوسیلة مراکز تخصصی آموزش عالی ارائه میشوند، سه سال به درازا میکشد. رشتههایی که در این دورهها آموزش داده میشوند، عبارتاند از: مهندسی (شهرسازی، مکانیک و برق)، علوم رایانه، مدیریت و مطالعات توسعه. یادآور میشود که برخی از دانشگاهها نیز به برگزاری دورههای دو تا سهساله در رشتههای گوناگون در دانشکدههای توسعة انسانی میپردازند. مدارکی که به دانشآموختگان این دورهها داده میشوند، عبارتاند از: مدرک فنورزی، مدرک میانی.
ب. آموزشهای دانشگاهی: نخستین دوره دانشگاهی، دوره کارشناسی است. برنامههای دورة عمومی کارشناسی، اغلب چهار سال به درازا میکشد و بیشتر مربوط به رشتههای علوم انسانی، مطالعات اجتماعی، آموزش و تربیت آموزشگر است. به دانشآموختگان این دوره مدرک کارشناسی داده میشود. برای گرفتن مدرک کارشناسی عالی، لازم است که دارندگان مدرک کارشناسی، یک سال دیگر نیز به تحصیل خود ادامه دهند.
دومین دوره دانشگاهی که دورهای یکساله است، فقط در برخی رشتهها وجود دارد و به دانشآموختگان آن مدرک تحصیلات تکمیلی داده میشود.
سومین مرحله دانشگاهی، دکتراست. این دوره نیز اغلب سه سال بهطول میانجامد و دارندگان مدرک کارشناسی ارشد، میتوانند در این دورهها شرکت کنند.
آموزش عالی در سودان در نهادهای آموزش عالی ارائه میشود. پذیرش در این نهادها، برمبنای نتایج امتحانات در مدارس است. نهادهای آموزش عالی مدرک دیپلم و مدارک دیگر در رشتههای گوناگون ارائه میدهند. دانشکدههای فنی و برخی از دانشگاهها، دیپلمهای فنی ارائه میدهند و طول دوره در این دانشگاهها چهار تا شش نیمسال است. دوره کارشناسی معمولاً چهار سال و دوره کارشناسی ارشد دو تا سه سال طول میکشد. دوره کارشناسی ارشد، به دو روش آموزشی و پژوهشی برگزار میشود. در روش آموزشی پذیرفتهشدگان پس از یک تا دو سال شرکت در کلاسها و نگارش رساله، موفق به دریافت مدرک کارشناسی ارشد میشوند. در روش پژوهشی نیز پذیرفتهشدگان با انجام پژوهش و دنبال کردن مطالعات خود در دوره دو تا سهساله و نگارش پایاننامه موفق به دریافت مدرک یادشده میشوند. دوره دکتری معمولاً سه سال بعد از دوره کارشناسی ارشد به درازا میکشد، در این دوره، دانشجویان باید پژوهشهای مستقلی را برگزینند که برونداد آن، پایاننامة دکتری خواهد بود. دوره پسا دکتری، تنها در دانشگاه خارطوم و در رشتههای علوم انسانی، حقوق و علوم، عرضه میشود. هر سال تحصیلی دربرگیرنده دو نیمسال است (International Bureau of Education, 2011).
برمبنای دادههای موجود در وبگاه وزارت آموزش عالی و پژوهشهای علمی، چشمانداز آموزش عالی سودان تا سال 2011 دربرگیرنده اهداف زیر بوده است: رفع نیازهای جامعه، توسعة تمامیت فردی از رهگذر افزایش مهارتهای پژوهشی و ایجاد خلاقیت درافراد، همکنشی با جامعه و ارتقای ارزشهای روحی و انسانی جامعه برای توسعه ملی.
از مأموریتهای آموزش عالی نیز میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- ایجاد آموزش عالی مطابق با استانداردهای کیفیت و شایستگی؛
- ارائه آموزش عالی به همگان برمبنای توانمندیها و شایستگیها؛
- آمادهسازی کادر آموزشی فنی و علمی در رشتههای گوناگون؛
- توسعه و ترویج علم و دانش ازطریق پژوهشهای علمی و ارتقای فنّاوریهای محلی؛
- حفظ ارزشهای جامعه.
بیشتر نهادهای آموزش عالی سودان، در سدة بیستم میلادی، پی نهاده شدهاند؛ بهگونهای که از 38 نهاد آموزش عالی کنونی، تنها 4 نهاد در سده بیستویکم میلادی گشایش یافتهاند.
آنگونه که دادههای جدول 5 نشان میدهد، نرخ ثبتنام ناخالص زنان در بازة زمانی 201-2010م نسبت به مردان پیشی گرفته است. افزونبرآن، بهرغم افزایش دسترسی، ضریب پوشش دسترسی کمتر از 20% متقاضیان است.
جدول 4. گونهشناسی نهادهای آموزش عالی
ردیف
نام نهاد آموزش عالی
نوع نهاد
سال تأسیس
1
دانشگاه ام درمان اسلامی
عمومی
1901
2
دانشگاه خارطوم
عمومی
1902
3
دانشگاه علوم و تکنولوژی سودان
عمومی
1932
4
دانشگاه النیلین
عمومی
1955
5
دانشگاه دخترانه احفاد
خصوصی
1966
6
دانشگاه الجزیره
عمومی
1975
7
دانشگاه سنار
خصوصی
1977
8
دانشگاه بینالمللی افریقا
سازمان بینالمللی
1977
9
دانشگاه امدرمان الاهلیه
خصوصی
1986
10
دانشگاه کسلا
عمومی
1990
11
دانشگاه الفاشر
عمومی
1990
12
دانشگاه قرآن کریم و علوم اسلامی
عمومی
1990
13
دانشگاه کردفان
عمومی
1990
14
دانشگاه القضارف
عمومی
1990
15
دانشگاه دره نیل
عمومی
1990
16
دانشگاه قرآن کریم و علوم اسلامی
عمومی
1990
17
دانشگاه المستقبل سودان
خصوصی
1991
18
دانشگاه دنقلا
عمومی
1991
19
دانشگاه ود مدنی اهلیه
خصوصی
1992
20
دانشگاه الزعیم الازهری
عمومی
1993
21
دانشگاه امام المهدی
عمومی
1994
22
دانشگاه زالنجی
عمومی
1994
23
دانشگاه شندی
عمومی
1994
24
دانشگاه غرب کردفان
عمومی
1994
25
دانشگاه دریای سرخ
عمومی
1994
26
دانشگاه علوم و تکنولوژی
خصوصی
1995
27
دانشگاه نیل الازرق
عمومی
1995
28
دانشگاه الدلنج
عمومی
1995
29
دانشگاه کراری
عمومی
1996
30
دانشگاه علوم پزشکی و تکنولوژی
خصوصی
1996
31
دانشگاه علوم و فنّاوری بیان
خصوصی
1997
32
دانشگاه بخت الرضا
عمومی
1997
33
دانشگاه ملی الرباط
خصوصی
2000
34
دانشگاه آزاد سودان
عمومی
2002
35
دانشکده ملی مطالعات تکنیکی و پزشکی
خصوصی
2005
36
دانشگاه نیالا
عمومی
2005
37
مؤسسه دولتی سلامت
عمومی
2009
38
دانشکده سودانی کانادایی
خصوصی
-
(www.classbase.com)
جدول 5. نرخ ناخالص ثبتنام در آموزش عالی
سال
2010
2011
2012
2013
زنان
44/16
20/15
06/16
10/18
کل
18/15
84/14
14/15
5/17
(data.uis.unesco.org)
دادهای درباره نرخ ناخالص دانشآموختگی در سالهای گوناگون در وبگاه یونسکو موجود نبود؛ جز اینکه در سال 2012 نرخ ناخالص دانشآموختگی در دوره کارشناسی 24/10% برای هر دو جنس بوده است. این در حالی است که نرخ ناخالص ثبتنام در سال 2008 یعنی 4 سال پیش، 58/14% بوده است.
دادههای آماری در جدول 6 حکایت از این دارد که شمار دانشجویان دختر، از شمار دانشجویان پسر فزونی گرفته است؛ بهگونهای که 5/54% از دانشجویان این کشور را دختران پوشش میدهند. نکته درخور درنگ این است که شمار دختران در پردیرینهترین نهاد آموزشی این کشور نزدیک 65% است. حتی در علوم قرآنی نیز دختران شمار فزایندهتری را نشان میدهند. تنها در دانشگاه علوم و فنّاوری سودان، شمار آنها به پسران نزدیک میشود.
آموزش از دور در سودان
دانشگاه آزاد سودان در سال 2002 ایجاد شد. این دانشگاه جزو نخستین دانشگاهها در زمینه بهکارگیری آموزش باز و از دور است. رشتههای آموزش زبان انگلیسی، مدیریت و علوم رایانه ازجمله رشتههایی هستند که در این دانشگاه، با استفاده از آموزش از دور ارائه میشوند.
در این دانشگاه از کتب چاپی، اتاقهای کنفرانس مجهز به سیدی و تلویزیون و رادیو و ویدئو کنفرانس، استفاده میشود و در برنامههای آینده خود را بهبود قابلیتهای ویدئو کنفرانسها برای دستیابی به کتابخانههای مجازی اعلام کرده است (Elnour, 2008).
افزونبرآن، شماری از دانشگاههای کشور نیز در رشتههای علوم انسانی، بازرگانی و علوم اجتماعی به عرضة آموزش عالی از دور میپردازند.
جدول 6. شمار ثبتنامشدگان در نهادهای آموزشی عمومی و خصوصی در دوره کارشناسی 2012-2011م
دانشگاه
پسر
دختر
جمع کل
خارطوم
9094
16991
26085
امدرمان الاسلامیه
22783
25675
48458
علوم و فنّاوری سودان
13883
13251
27134
الجزیرة
5694
12527
18221
بحری
2645
2180
4825
قرآن کریم و علوم اسلامی
7048
9074
16122
النیلین
25259
22106
47365
الزعیم الازهری
2533
5615
8148
سنار
3026
4781
7807
الامام المهدی
2622
2274
4896
بخت الرضا
2552
4119
6671
النیل الازرق
1999
1483
3482
کسلا
2267
4074
6341
دریای سرخ
3231
4229
7460
القضارف
2734
5393
8127
وادی النیل
4821
7624
12445
دنقلا
2538
2716
5254
شندی
1904
3706
5610
کردفان
6178
8071
14249
الدلنج
2953
2242
5195
غرب کردفان
2659
3022
5681
السلام
1653
838
2491
الفاشر
3935
4871
8806
نیالا
3544
3615
7159
زالنجی
2567
2398
4965
البطانه
511
882
1393
کرری
4621
263
4884
السودان المفتوحه
16868
19663
36531
افریقیا العالمیه
4932
3773
8705
الرباط الوطنی
6531
8119
14650
الاحفاد للبنات
0
7980
7980
امدرمان الاهلیه
5573
2929
8502
السودان العالمیه
1702
1819
3521
العلوم والتقانه
6422
4659
11081
علوم پزشکی
846
1701
2547
المستقبل
1028
497
1525
المغتربین
333
239
572
القرآن الکریم تاصیل العلوم
3674
6166
9840
جمع کل
193163
231565
424728
(www.mohe.gov.sd)
در سودان بهمثابة یکی از کشورهای افریقایی، زیرساختهای ضعیف فنّاوری ارتباطات، یکی از چالشها در آموزش از دور است. افزونبراین نهادها و آموزشگران مناسب، برای برگزاری این دورهها وجود ندارد.
آموزش آموزشگران
آموزش آموزشگران پیشدبستانی، ابتدایی/ پایهای تا پیش از سال 1996 در مراکز مقدماتی آموزش آموزشگران انجام میشد که زیر نظر وزارت آموزش و آموزش میانی بود. از سال 1996، این مراکز نیز زیر نظر دانشگاهها اداره میشوند. زمان تحصیل در این دوره آموزشی چهار سال است و به دانشآموختگان آن، مدرک کارشناسی آموزش داده میشود.
در سال 2003، دانشگاه آزاد سودان، دوره کارشناسی آموزش را برای آموزشگرانی که در خدمت بودند و این مدرک را نداشتند، ارائه داد؛ این دورهها برای دانشآموختگان رشتههای دیگر یک سال بود و در آخر دیپلم، به آنها آموزش داده میشد (International Bureau of Education, 2011).
آموزشگران دورة میانی در دانشکدههای آموزش دانشگاهها دوره میبینند. این دوره اغلب چهار سال بهطول میانجامد و به دانشآموختگان آن نیز مدرک آموزشی داده میشود.
برنامه آموزش آموزشگران، دربرگیرندة درسهای دانشگاهی و آموزشهای حرفهای در زمینه روانشناسی آموزش و توسعه، روشهای تدریس و طرح درس و آموزشهای کاربردی و همچنین موضوعات جدیدی دربارة جمعیت، بهداشت و آموزش محیطی است (International Bureau of Education, 2011).
جدول 7. شمار آموزشگران در دوره پیشدبستانی
سال
2009
2010
2011
2012
زنان
20738
26349
28984
-
کل
22990
29289
32218
-
درصد زنان به کل
2/90
96/89
96/89
-
(data.uis.unesco.org)
ساعت کاری موظف دبیران، در سطح آموزش مقدماتی 24 ساعت در هفته و 22 ساعت در هفته برای دبیران دوره میانی است. سرپرست آموزشگران، شورای آموزش و بازرسان محلی، بر کار آموزشگران نظارت میکنند. بازرس محلی میتواند یکی از آموزشگران بازنشستهای باشد که اکنون در شورای محلی کار میکند. در استانها انتظار میرود تا آموزشگران 2 تا 4 بار در سال ازسوی بازرسان ارزیابی شوند.
جدول 8. شمار آموزشگران در دوره ابتدایی
سال
2008
2009
2010
2012
زنان
-
-
-
57776
کل
-
-
-
89866
درصد زنان به کل
-
-
-
4/64
(data.uis.unesco.org)
جدول 9. شمار آموزشگران در آموزش عالی
سال
2011
2012
2013
زنان
-
4108
4138
کل
-
13199
13797
درصد زنان به کل
-
12/31
99/29
(data.uis.unesco.org)
دادههای جدول 10 جدای از وجود نابرابری جنسیتی در میان آموزشگران زن و مرد، که بیشینگی مردان را نمایش میدهد، میتواند یکی از علل کیفیت پایین آموزش عالی را در سودان آشکار سازد: کمبود آموزشگران با کیفیت و وجود 45% مربی در میان آنها، درحالیکه استاد و دانشیار تنها 19% از سهم کل آموزشگران را نشان میدهد.
جدول 10. شمار اعضای هیئتعلمی در دانشگاههای عمومی و خصوصی برحسب مرتبه علمی و جنسیت در سال 2012-2011
استاد
دانشیار
استادیار
مربی
مرد
743
1427
3062
3344
زن
35
219
1396
2237
کل
778
1646
4458
5581
(www.mohe.gov.sd)
فرایند اجرای دگرگونیها در نظام آموزش عالی سودان
به روایت برخی اسناد، نظام آموزش عالی در سودان دستخوش تغییراتی بوده است که این تغییرات بر اثر رویکردها و عملکردهای زیر پدید آمده است:
کنفرانس آموزش عالی: نخست بهمنظور مشروعیتبخشی به سیاستهای آموزشی جبهه ملی اسلامی، کنفرانسی بر پا شد که علاوهبر حضور نیافتن مدیران دانشگاهی و یا اخراج آنها از صحن کنفرانس، توصیههای آن ازسوی افراد غیرحرفهای تدوین شد که به باور صاحبنظران سودانی، بدون در نظر گرفتن کارویژههای دانشگاهی و آثار ناشی از آن بود.
تغییرات اساسنامه دانشگاهها و انتصاب رؤسای دانشگاهی: با لغو اساسنامههای پیشین نظام دانشگاهی، اساسنامههای جدید، قدرت بیسابقهای به رژیم بخشید و نقش دانشگاهیان را تا حد ممکن فروکاست؛ بهگونهای که سیاستمداران بیش از دانشگاهیان، عرصة کنترل زندگی دانشگاهی را در دست گرفتند؛ بهعلاوه شورای آموزشی جای خود را به جبهه ملی اسلامی داد و همة دانشگاهیانی که با نظرهای این جبهه مخالف بودند، از دانشگاهها بیرون رانده شدند.
افزایش شمار پذیرفتهشدگان: برمبنای یکی از توصیههای کنفرانس، بهسرعت بر شمار پذیرفتهشدگان افزوده شد. این افزایش که بهصورت ناهماهنگ انجام میگرفت، موجب افزایش کاستیهای موجود در نظام دانشگاهی سودان شد که ازجمله میتوان به امکانات آموزشی، کتابخانه و آزمایشگاه اشاره کرد. کمترین آثار این گسترش کمّی، افزایش شمار بیکاران دانشآموخته دانشگاهی بود که بهعلت برخوردار نبودن از کیفیت مناسب، نهتنها در بازار کار داخلی سودان، بلکه حتی در کشورهای همسایه نیز جذب نمیشوند.
گسترش سریع نهادهای آموزش عالی: ایجاد دانشگاه و مراکز آموزش عالی، بدون در نظر گرفتن منابع و نیروی انسانی لازم رو به گسترش نهاد. در نهایت در هر استانی نهادی به نام دانشگاه پی نهاده شد و در برخی نقاط، حتی نهادهای دینی بهشکل نمایشی به دانشگاه تغییر نام یافتند. برخی از این دانشگاهها فقط بر روی کاغذ پدید آمدند و برخی دیگر ساختمانهایی بودند که حتی مناسب یک دبیرستان کوچک هم نبودند.
عربیسازی آموزش عالی: برمبنای دستور کنفرانس آموزشی، زبان آموزشی دانشگاهها به زبان عربی تغییر یافت. این تغییر، ازنظر صاحبنظران مستقل آموزش عالی سودان در تقابل با اهداف سیاسی، اجتماعی و آموزشی کشور بود. این موضوع بهویژه باتوجهبه تنوع قومی، فرهنگی و زبان مردم سودان، میتوانست آثار نامناسبی به همراه داشته باشد. بهویژه اینکه، کاربست این دستور، به خودیخود، موجب کنار نهادن بخشی از کسانی بود که به زبان غیر از عربی سخن میگفتند؛ بهعلاوه تحمیل زبان عربی، موجب افزایش سلطة عربی و بنیادگرایی در دانشگاهها میشد که موجب برانگیختن اعتراض بهویژه اهالی جنوب کشور شد؛ اگرچه حتی اهالی مسلمان و عربزبان شمال کشور نیز بدان اعتراض داشتند. علاوهبرآن، نبود منابع مرجع و اعضای علمی با تخصصهای مورد نیاز، موجب گسترش نامتوازن رشتههای دانشگاهی شد که در نهایت به منزوی ساختن نظام آموزش عالی سودان و عدم دستیابی به فنّاوریهای نوین شد.
تغییرات در شرایط ثبتنام: ورود زبان عربی بهمثابة شرط لازم ورود به دانشگاه موجب شد مطالعات اسلامی به همة گروهها سایهگستر شود. و در نتیجه اعضای هیئتعلمی که به زبان عربی سخن نمیگفتند، اما در رشته تخصصی خود صاحبنظر بودند، نیز به انزوا کشیده شدند؛ بهعلاوه فراگیری آموزشهای نظامی برای مردان نیز اجباری اعلام شد و بهاینترتیب ثبتنام در پایگاههای دفاعی مردمی و دانشگاهها انجام میشد.
استقلال دانشگاه و آزادی آکادمیک: با به دست گرفتن مدیریت دانشگاهها، ازسوی بنیادگرایان این دو مفهوم اساسی در دانشگاههای سودان به چالش گرفته شد و در پی آن اتحادیه برگزیده کارکنان دانشگاهی نیز جای خود را به اتحادیه منصوبشدگان داد.
مدیریت نظام آموزشی با تکیه بر آموزش عالی
پذیرش نظام فدرال در سال 1994، نظام آموزش عمومی غیرمتمرکز سهگانهای را در سودان پدید آورده است که دربرگیرندة نظام محلی، وزارت آموزش استانی و وزارت آموزش فدرال بود. وظایف مربوط به آموزش میانی و پیشدبستانی برعهده دو نهاد اول بود. این در حالی بود که وزارت فدرال مسئولیت برنامهریزی، سیاستگذاریهای آموزشی، پژوهشهای آموزشی توسعه و بهبود برنامة درسی، نظارت بر کیفیت آموزش و یادگیری، نظارت بر نهادهای غیرانتفاعی، هماهنگی آموزشگران و مدیران با نهادهای آموزش عالی، نظارت بر امتحانات و مدارک آموزش مقدماتی و هماهنگسازی وزارتهای آموزشی استانی را برعهده داشت (International Bureau of Education, 2011).
براساس حکم شماره 12 ریاست جمهوری (2012م)، انجام هماهنگیها برای آموزش استادان و مدیران آموزشی (در سطح آموزش عالی) و وزارتخانههای دولتی، برعهده وزارتخانه فدرال آموزش عمومی است، اما مسئولیت اصلی و عمومی آموزش عالی در سودان، وزارتخانه فدرال آموزش عالی و پژوهشهای علمی است که در سال 1995 از وزارتخانه فدرال آموزش جدا شد.
در اوایل سال 2000، ساختار مدیریت وزارت فدرال دربرگیرنده 6 اداره کلی بود: برنامهریزی آموزشی، آموزش، امتحانات و ارزیابی، ارزیابی آموزشگران، فعالیتهای دانشجویی و دانشآموزی و هماهنگی و مدیریت منابع مالی (International Bureau of Education, 2011).
قانون آموزش که در سال 1992 تصویب شد، به پدید آمدن شورای ملی، بسان بدنة مشورتی، برای وزارتخانه انجامید. شورای ملی آموزش عمومی، برنامههای دولت فدرال را تأیید میکند و سپس آنها را برای اجرا به نهادهای محلی، ملی و فدرال به شورای وزارتخانهها میسپارد. در وزارتخانه فدرال 9 معاونت وجود دارد، این 9 معاونت از این قرار هستند: برنامهریزی آموزشی، آموزش فنی، روابط خارجی آموزشی، خدمات و امور اداری، مرکز اطلاعات، روابط عمومی و رسانه، کیفیت آموزش افراد، امتحانات و فعالیتهای یادگیرندگان (elibrary.worldbank.org/doi).
افزونبراین، چندین سازمان زیر نظارت مستقیم وزارت فدرال هستند؛ مانند مرکز ملی برنامه درسی و پژوهشهای آموزشی، سازمان انتشارات تربیت، شورای ملی سوادآموزی و آموزش بزرگسالان، و مرکز ملی زبان. مرکز ملی برنامه درسی و پژوهشهای آموزشی وظایف زیر را انجام میدهد:
- توسعه برنامة درسی ملی برای سطوح پایه و میانی باتوجهبه سیاستهای ملی؛
- آموزش کادر آموزشی و انجام پژوهشهای آموزشی در این رابطه؛
- بهبود پژوهشهای آموزشی در دانشگاهها و مراکز ملی و حمایت از آنها؛
- برقراری ارتباط بین نهادهای آموزشی و مراکز پژوهشی؛
- همکاری با دانشگاهها و مراکز پژوهشی برای انتشار نتایج پژوهشها (Arora, 2003).
در زمینة آموزش، وزارت رفاه و امنیت اجتماعی، وزارت داخلی و وزارت بهداشت نیز نقش مهمی ایفا میکنند. شورای ملی آموزش فنیوحرفهای نیز که در سال 2005 تأسیس شد، مسئول آموزشهای فنیوحرفهای تحت نظارت یک مرکز اعتبارسنجی است (elibrary.worldbank.org/doi).
آموزش عالی جز وظایف دولت مرکزی و زیرنظارت وزارت فدرال آموزش عالی و پژوهشهای آموزشی است که همچنین بر آموزشهای ضمن خدمت آموزشگران پیشدبستانی نظارت دارد. آموزش ضمن خدمت آموزشگران دورة ابتدایی و میانی بردوش استانهاست. شورای ملی آموزش عالی، مسئول اجرای سیاستهای دولت در این زمینه است. این شورا عضوهایی دارد: وزیر وزارت آموزش عالی و پژوهشهای آموزشی در جایگاه رئیس شورا، سرپرست شورای دانشگاههای عمومی، معاون مدیر دانشگاههای عمومی، رئیس هیئتامنا و معاونان دانشگاههای خصوصی، 3 دانشگاه خصوصی، 6 معاون از وزارتخانههای مربوط، 5 عضو علاقهمند به آموزش عالی و پژوهشهای آموزشی و معاون وزارت علوم و پژوهشهای آموزشی بسان گزارشگر (www.mohe.gov.sd).
کمیته ارزیابی و اعتبارسنجی در وزارت آموزش عالی، مسئول تضمین کیفیت و اعتبارسنجی آموزش عالی است.
منابع مالی بخش آموزش و آموزش عالی
در سال 1995-1994 بودجة مصوب 26 دانشگاه حدود 9 میلیون دلار امریکا بود. در طی دوره 1990-1989 تا 1995-1994 بودجة توسعهای مصوب بین 6 تا 5/18% از بودجه پیشنهادی را تشکیل میداد. بودجة کتابخانهها در طی سالهای 1992-1998، تنها دربرگیرنده حقوق و دستمزد کارکنان آن بود؛ بهعلاوه اشتراک مجلات از سال 1987 رو به کاهش نهاد.
بر طبق آخرین آمارها (2012م)، 77/10% از هزینههای دولت، در بخش آموزش صرف میشود.
بودجهبندی آموزشی در سودان، برای حمایت مالی دانشآموزان و دانشجویان، اختیاری است. از رویکردهای گوناگونی میتوان در این امر استفاده کرد. دولت، نهادهای خصوصی و یا خود فرد، ازطریق کارهای دانشجویی میتوانند تأمینکنندگان مالی باشند. بودجهای که برای پشتیبانی از دانشجویان به نهادهای آموزشی عمومی یا خصوصی داده میشود، میتواند بهصورت بلندمدت و یا کوتاهمدت باشد. این بودجه به همة دورههای آموزشی اختصاص داده میشود (www.sudaneducation.info).
کمکهای مالی تحصیلی دربرگیرندة پشتیبانی مالی، بورسیه تحصیلی، وامهای آموزشی، کمکهای مالی و شغلهای پارهوقت است؛ برای نمونه دانشآموزان و دانشجویان، میتوانند از وامهای آموزشی برای پرداخت هزینه کتابهای درسی، پرداخت شهریه و هزینههای زندگی استفاده کنند
بنابر دادههای موجود در وبگاه یونسکو در سال 2009، 22/2% از تولید ناخالص داخلی در بخش آموزش به مصرف رسیده است.
بنابر گزارش سالانه یونیسف دربارة سودان، در سال 2013، 555 میلیون دلار از بودجة دولتی، به بخش آموزش و بهداشت اختصاص یافته است.
برنامهها و اصلاحات پیشرو
آموزش عالی در سودان بازتابدهنده مراحل گوناگون تغییرات اقتصادی و اجتماعی این کشور است. نهادهای آموزشی گوناگون، گرایش داشتند تا به نهادهای خدماترسانی تبدیل شوند تا اینکه طرفداران تغییرات فنّاوری باشند. دولتهای پیاپی آموزش عالی را بسان بار مالی و هزینه اضافی میپنداشتند؛ هرچند، چنین رویکردی با مخالفتهای زیادی همراه بود. عدم برنامهریزی مناسب و گرایش به ایجاد دورههای کمهزینه، به مشکلات اقتصادی افزود و بیماری مدرکگرایی را دامن زد.
افزونبراین، وجود تعداد زیادی دانشآموخته، بدون فرصتهای شغلی مناسب، به افزایش کارکنان دولتی میانجامد که مدرک تحصیلیشان هیچ ارتباطی با شغلشان ندارد. سرخوردگی، نارضایتی و حقوق بالا برای نیروی کار تحصیل کرده، فشار را بر منابع موجود افزایش داده است و سبب رکود در بهرهوری شده است. نبود برنامهریزی مناسب همراه با حکمرانی تمامیتخواه و تن دادن به اجرای طرحهای پر زرق و برق، سبب پدید آمدن تغییرات تحملناپذیر و فشارهای اجتماعی روی دولتی که بسیار ضعیف بود شده و به ناموزونی شدید میان نیازهای کشور و دانش دانشآموختگان انجامیده است (El-Hassan, 2011).
این کاستی در اقتصاد، با افزایش دانشآموختگان با مدارک نامرتبط بدتر شده است. تغییرات درازمدت که میتوانست با افزایش مهارتهای نیروی کار به وجود آید، بهعلت کاربست سیاستهای کوتاهمدت و شتابزده بیشتر نادیده گرفته میشود. بهبود آموزشهای پیشدانشگاهی و بهروزآمدسازی دانش آموزشگران، ازجمله سیاستهایی است که نادیده انگاشته شده است. ریشة این ناکاآمدیها را باید در اندیشههای بنیادگرایی جست که به الگوی حکمرانی در این کشور حاکم است.
سودان ازنظر دسترسی اندک به آموزش ابتدایی، دومین کشور بعد از افغانستان است. بنابر گزارش سالانه یونیسف، در مطالعهای که در سال 2013 بر روی کودکان خارج از مدرسه انجام شد، بیش از 5/2 میلیون کودک در سن مدرسه، در سودان، خارج از مدرسه برآورد شدهاند.
افزونبراین، فقر گسترده و دسترسی اندک به مدارس و نیز افزایش درگیریهای قبیلهای و جنگهای مسلحانه بین نیروهای محلی و نیروهای دولتی در سال 2013، فضای امنیتی را در چندین ایالت بدتر کرده است و به آواره شدن 55000 دانشآموز کلاس اولی انجامیده است. اجرای فعالیتهای آموزشی بهعلت افزایش بهای مصالح ساختمانی، در اجرا، با تأخیر روبهرو شده است. 9% از مدارس بدون تجهیزاتاند و در زیر درختان تشکیل میشوند.
سیاستهای دولتی بهسوی آموزش رایگان و اجباری در سطوح مقدماتی برای همگان است. این تعهد در قانون اساسی موقت و نیز راهبرد بیستوپنجساله از سال 2031-2007 آورده شده است؛ افزونبراین، برنامه ملی آموزش همگانی در سال 2003 با جزئیات دقیق فعالیتها، برنامهها و بودجه برآورد شده است. باوجوداین، تلاش زیادی برای رسیدن به پیشرفت چشمگیر درباره نشانگرهای آموزش مقدماتی، تا سال 2015، لازم است. همچنین طرح پنجسالهای (2011-2007م) که بخشی از راهبرد ملی بیستوپنجساله است، وجود دارد. هر دو برنامه نقشهای برای توسعه بیشتر آموزش برای پیشرفت تا سال 2015 ارائه میدهند. ایجاد اداره آموزش دختران، همانطورکه در سیاستهای آموزشی دختران در سال 2000 آمده بود، هم در سطح محلّی و هم فدرال، نشاندهنده یکی از سیاستهای مهم برای کاهش شکاف جنسیتی است. روندهای آموزش ملی بهصورت یکی از پیشرانهای توسعه و پیشرفت انسانی در سودان، عمل میکند. ترکیب نرخ ناخالص ثبتنام در کلیه سطوح و سوادآموزی بزرگسالان در سودان، باعث شده است که نشانگرهای آموزشی، دو برابر نسبت به نشانگرهای توسعه انسانی رشد کند (Ministry of Welfare and Social Security National Polulation Council, 2013).
در طول جنگ جهانی، دانشگاهها از سودان جنوبی به سودان شمالی انتقال یافتند. این در حالی است که برخی از دانشگاهها، در تلاش برای بازگشت به جنوب هستند.
دانشگاههای سودان، سالها به دنبال فنّاوری اطلاعات و ارتباطات برای بهکارگیری آنها در دانشگاهها و نهادهای آموزشی بودهاند.
اگرچه اهداف آموزش عالی، جز اهداف هزاره توسعه نیست، اما آموزش عالی با کیفیت بالا و مناسب برای اهداف مربوط به رشد و ریشهکنی فقر لازم است. گسترش آموزش عالی با منابع مالی و آموزش باکیفیت همسویی ندارد و این اوضاع آموزش عالی را بدتر کرده است. چالش اصلی که آموزش عالی با آن روبهرو است، بهبود کیفیت آموزش است. شورای ملی آموزش عالی در وزارت آموزش عالی و پژوهشهایی که مسئول سیاستگذاری و تنظیم نظام آموزش عالی است، کمیسیونی را برای تضمین کیفیت راهاندازی کرده است. این کمیسیون، کیفیت آموزش و استانداردهای تعیینشده را ارزیابی میکند. چالش دیگری که آموزش عالی با آن روبهرو است، عدم وجود خطمشی دقیقی است که اهمیت دانش فنی و مهارت آموزش را پررنگ کند و آن را برای دانشجویان بهصورت گزینهای اختیاری قرار دهد؛ همچنین ازآنجاکه نهادهای آموزش عالی کمتر ازسوی دولت پشتیبانی مالی میشوند و بیشتر به شهریههای دانشجویان برای فراهم ساختن منابع مالی خود اتکا دارند، این میتواند چالشی برای آموزش عالی باشد که خانوادههای فقیر بهعلت ناتوانی مالی، از دسترسی به آموزش محروم شوند (International Monetary Fund, 2013).
باوجوداین، رشد آهسته سواد، چالشهای بالقوهای را در کیفیت آموزش ایجاد کرده است. ثبتنام در دوره ابتدایی از نشانگرهای مهم پیشرفت است، اما سرعت آن نسبت به ثبتنام در دورههای آموزش عالی پایینتر است. با وجود شکاف جنسیتی همیشگی در آموزش ابتدایی، در 5 سال اخیر دولت، برای کاهش این گسست کوشیده است.
نمایندگیهای ملل متحد و همکاران آنها به چشمگیری به مناطق آسیبپذیر و جنگزده، خدمات آموزشی ارائه میدهند (International Monetary Fund, 2013).
کتابشناسی
Abdel Gadir, A. and Wani, P.(2004). Opportunities and Challenges in the Post-Peace Era in Sudan. Sudan: UNDP.
Abdelrahman, I. (2014). The Sudanese Research and Education Network (SudREN): Challenges and Opportunities. Retrieved from: https://tnc15.terena.org/getfile/2155
African Development Bank Group. (2010). SUDAN: Country Brief – 2010/2011. Retrieved from: https://www.afdb.org/ fileadmin/uploads/afdb/Documents/Project-and-Operations /SUDAN%20-%20Country%20Brief%202010-2011.pdf.
Al Mubarak, K.(2015). The Politics of Sudanese Higher Education. Retrieved from: https://www.sudan-embassy. co.uk/wp-content/uploads/2017/09/The-Politics-of-Sudanese-Higher-Education.pdf.
Arora, R. (2003). Happiness and the Jobless Rcovery. Retrieved from: http://www.gallup.com/po11/8644/ happiness-jobless-recovery.aspx
Central Intelligence Agency. (2014). “Sudan”. The World Factbook. Retrieved from: https://www.cia.gov/library/ publications/the-world-factbook/
El-Hassan, Z. (2011). Instability of Higher Education in The Sudan: The Effect of AlBashir's Higher Education Policies. Retrieved from: http://www.sudanupdate.org/REPORTS/ education/hi-ed.htm
Elnour, H. M. (2008). Distance Learning in Sudan–The Potential and Challenges. Retrieved from: https://docplayer.net/14568717-Distance-learning-in-sudan-the-potential-and-challenges.html
Gasim, G. (2010). “Reflecting on Sudan’s Higher Education Revolution under Al-Bashir’s Regime”. Comparative and International Higher Education, 2, 50-53.
Hamid, S. A. (2013). The Ramification of Economic Sanctions on Health Service System: A Comparative Study of Sudan Health Service System Beforeand After Economic Sanctions. Retrieved from: https://oda-hioa. archive. knowledgearc.net/bitstream/handle/10642/ 1802/Hamid_ Suzan.pdf?sequence=2&isAllowed=y
Hayward, F. M. (2006). Quality Assurance and Accreditation of Higher Education in Africa. Retrieved from: http://siteresources.worldbank.org/EDUCATION/Resources/278200-1121703274255/1439264-1137083592502/QA_ accreditation_HE_Africa.pdf.
International Burea of Education. (2011). “Sudan”. World Data on Education (7th edition). Geneva:Unesco.
International Monetary Fund. (2013). Sudan: Interim Poverty Reduction Strategy Paper. Retrieved from: https://www.imf.org/external/pubs/ft/scr/2013/cr13318.pdf.
Library of Congress Contry studies. (2008). Sudan: Education Reform. Retrieved from: http://Lcweb2.loc.gov/cgibin/ query/r?f/cstdy:@Field (DOCID+sd0069)
Ministry of Higher Education and Scientific Research. (2005). The Promotion and Development of Technical Education in SUDAN. Retrieved from: https://unevoc.unesco.org/ up/TVET_Sudan.pdf.
Ministry of Welfare and Social Security National Population Council. (2013). Sudan National Voluntary Report. Retrieved from: http://www.un.org/en/ecosoc/newfunct/ pdf14/sudan_nr.pdf.
Mohamed Nour, S. (2011). Education, Training and Skill Development Policies in Sudan: Macro-Micro Overview. Retrieved from: https://www.researchgate.net/publication/ 254405872_Education_Training_and_Skill_Development_Policies_in_Sudan_Macro-Micro_Overview
Mohamed Nour, S. (2013). Technological Change and Skill Development in Sudan. Berlin: Springer.
Nour. S. (2011). “Assessment of the Impact of Oil: Opportunities and Challenges for Economic Development in Sudan”. The Journal of African Review of Economics and Finance, 2(2), 122–148.
Unicef. (2013). Annual Report- Sudan. Retrieved from: https://www.unicef.org/about/annualreport/files/Sudan_COAR_2013.pdf.
http://community.telecentre.org
http://data.uis.unesco.org/
http://davidmorse.com/hopeforariang/education/
http://elibrary.worldbank.org/doi
http://www.classbase.com/Countries/Sudan/Universities
http://www.mohe.gov.sd/
http://www.sudaneducation.info
http://www.university directory.eu/Sudan/Sudan.html
http://www.worldeducation.info/Education-Funding
